Voor dag en dauw op pad met dierenarts Dieter Zweers van de Zuidlaardermarkt. 'De handel is veranderd, tegenwoordig zijn pony's een soort grasmaaiertjes'

Een kleine pony hinnikt en trapt met zijn achterbenen richting zijn eigenaar. Die haalt een dunne stok tevoorschijn en geeft het dier met zwiepend geluid een paar ferme slagen op de rug. Dierenarts Dieter Zweers (66) stopt middenin een zin met praten, draait zich om en snelt op de man af. Na een praatje en een ferme handdruk loopt hij terug. „Nou ja, hierom zijn we er dus.”

Een team van stewards, marktmeesters en dierenartsen houdt het welzijn van de paarden, pony’s en ezels op de Zuidlaardermarkt goed in de gaten. Honderden dieren worden er aangevoerd en verhandeld, en die zijn niet allemaal in topconditie. Bij de ingangen van het marktterrein worden de chips van de paarden gescand en geregistreerd. Op elke post staat daar een dierenarts bij, die kijkt naar de conditie van het paard.

Om kwart voor vijf ‘s ochtends staat Zweers zijn portofoon in te stellen voor de centrale controlepost op de paardenmarkt. Het is opvallend rustig, zegt hij. Voor een dierenarts eigenlijk een goed teken. „Maar dat kan zomaar omslaan, er valt geen peil op te trekken.”

Zweers maakt zijn rondes over de paardenmarkt op de brink tussen ‘t Achterom en de Zuiderstraat. Dierenrechtenorganisaties maakten zeven jaar geleden bezwaar tegen de omstandigheden waaronder de paarden verhandeld werden. „Daar was veel om te doen, maar op een aantal punten hadden ze gewoon gelijk”, zegt burgemeester Marcel Thijsen van Tynaarlo. „Veel tradities bestonden alleen maar omdat ze domweg traditie waren. Maar er verandert veel, een kermis heeft anno 2023 bijvoorbeeld veel meer flitsende lampen en harde muziek.”

De paardenmarkt is daarom in 2016 verplaatst naar een rustiger deel van de brink, met meer ruimte voor de dieren. Ook wordt er strenger gecontroleerd op handelaren die de controles van de dierenartsen proberen te omzeilen.

De markt baadt sindsdien ook in groen led-licht. „Dat geeft minder schaduwen, dan schrikken de dieren niet zo snel”, zegt Zweers. Of dat echt werkt? Hij haalt zijn schouders op. „Ze zeggen het. Voor diergeneeskundige controle is het natuurlijk waardeloos, je staat in het donker te schouwen.”

Marktmeester Gertjan Timmer ziet dat jonge handelaren hun dieren anders behandelen dan de oude garde. „Vroeger waren de omgangsvormen met paarden anders, harder misschien. Nu zie je ook dat handelaren elkaar onderling corrigeren. Dat wil je hebben, dat de norm verandert. Daar letten we met z’n allen goed op.”

Zweers stapt zwijgend langs de rijen paarden die zijn opgedeeld in vakken – balies – met naam van de eigenaar erbij. Bij een mager paard blijft hij staan. „Ik snap niet dat je zo’n dier naar de markt brengt”, zegt hij hoofdschuddend. „Maar misschien is het beest wel stokoud.” Dat een dier niet in topconditie is, betekent niet direct dat er sprake is van verwaarlozing. „De oren bewegen flink, en ze staat lekker te eten.” Geen reden tot zorgen, kortom. Zweers loopt door.

Een snelle schouw is niet hetzelfde als een controle, legt Zweers uit. „Je moet scannen. Ik kijk vooral of de staarten nat zijn, dat is een teken van diarree. En ik let op zichtbare verwondingen.” De aanwezigheid van de dierenartsen heeft ook een symbolische functie, zegt hij. „Het is deels voor het oog van het publiek, die willen zien dat er toezicht wordt gehouden. En het is verplicht voor een dierenmarkt.”

De functie van de markt is de afgelopen jaren veranderd. „Vroeger werden er echte werkpaarden verhandeld. Je zag veel meer handelaren met kennis van zaken, die leidden de dieren zelf op. Tegenwoordig zijn er veel meer mensen die een pony als huisdier houden. Als een soort grasmaaiertje in de tuin.” Hij wijst naar een paard met weelderige manen, die door twee jonge vrouwen wordt geaaid buiten het hek. „Echt een meisjespaard, met die blonde lokken.”

Dat er mensen zijn die de markt zielig vinden begrijpt Zweers ergens wel, al is dat niet altijd terecht. „Paarden zijn dieren die van de steppe komen, ze zijn in het wild altijd op hun hoede. Heb je een paard wel eens zien opstaan? Dat gaat enorm onhandig, ze staan vrijwel altijd. Als ze slapen kunnen ze hun benen op slot zetten. Of ze nou hier staan of in een stal maakt wat dat betreft niet zoveel uit.”