Er zijn bloemen gelegd in de straat waar Ineke en Sam zijn vermoord in Weiteveen. Foto: Jeroen Kelderman/DvhN
Richard K. uit Weiteveen vermoordde begin dit jaar hun dochter en schoonzoon. Naast opa en oma zijn Ron en Anneke plots de opvoeders van hun kleinkinderen. Hoe gaat zo’n eerste jaar voorbij? ,,Voor rouw hebben we nog geen tijd.”
Zeventigplussers Ron en Anneke zijn sinds 16 januari van dit jaar vrijwel elke seconde bezig met wat er die gure winterochtend gebeurde. ,,Het is maar goed dat slechts weinig mensen zoiets meemaken”, zegt Ron. ,,Want je wilt niet weten wat je bovenop je intense verdriet overkomt als opeens je dochter en je schoonzoon worden vermoord. De bureaucratie waar je op stuit om simpele zaken te willen regelen, is een blinde muur. Het is gekmakend en geeft je extra stress en spanning, terwijl voor ons en onze kleinkinderen een onbeschrijflijk moeilijke tijd aanbrak. Beide kinderen waren getraumatiseerd door het plotselinge verlies van hun twee ouders. Dáár wil je je liefde, energie en tijd aan besteden.”
Het is volgende maand een jaar geleden dat Richard K. (51) uit Weiteveen eerst hun dochter Ineke (44) doodschoot en later haar man Sam (38) om het leven bracht.
Ineke zat in haar auto toen die door K. werd klemgereden. Dat gebeurde vlakbij haar woning. Even later verscheen K. aan hun voordeur, die werd geopend door de zoon. ,,Je moeder heeft een ongeluk gehad, staat tegen een boom aan. Je vader moet er direct naar toe”, zei K. tegen de jongen. Daarna benam de Weitevener ook Sam – een Pool die 20 jaar in Nederland woont en werkt– het leven. De 12-jarige jongen zag hoe K. zijn vader doodde.
Richard K. beslecht die dag met vuurwapens en een mes de slepende ruzie met Sam en Ineke over verborgen gebreken in het huis dat hij hen exact een jaar eerder verkocht.
‘Mijn kleindochter vroeg me: ‘Oma, en wij dan?’
Sinds die 16de januari klinkt op Rons mobiel nooit meer die ene ringtone, die er nog wel steeds op zit. ,,Ik mis Ineke. Ik mis haar vrolijkheid, ik mis haar aanwezigheid zo”, zegt Ron. ,,Mijn dochter was kleurrijk, lief en nooit saai. Ja, we zijn haar echt voorgoed kwijt. Ze komt hier nooit meer. Ze belt ons nooit meer. Ik had een speciaal geluidje als Ineke belde. Dat geluidje, dat hoor ik nooit meer.”
Toch houdt zijn telefoon zich verre van stil. Ron en zijn vrouw hebben het drukker dan ooit; veel geregel met overheidsinstanties, politie, verzekeringsmaatschappijen en banken. En ze zijn druk met de opvoeding van hun twee kleinkinderen, een puberjoch van bijna 14 en een meisje van 10 jaar.
,,Het gaat redelijk met ze. Zeker gezien de omstandigheden”, zegt Anneke. ,,Mijn kleindochter vroeg op die verschrikkelijke dag meteen aan ons: ‘Oma, en wij dan? Wat gaat er met ons gebeuren?’ Jullie komen bij ons, zeiden we direct. Het was voor ons geen enkel twistpunt dat ze bij ons zouden komen wonen.”
Ron: ,,We zitten nu eenmaal in hetzelfde schuitje. Toevallig wonen wij gelukkig in een ruim huis. We hebben twee kamers aangepast om er voor hen lekkere slaapkamers van te maken.”
‘De bureaucratie waarmee je te maken krijgt’
Anneke: ,,We zijn 35 jaar terug in de tijd gegaan. We zijn opeens weer opvoeders van kinderen. We gaan naar schoolavonden, straks hebben we een 10-minuten gesprek. We praten met ze over huiswerk, school, sport en noem maar op.”
Ron: ,,Het is net als mensen met een tweede leg, maar toch anders.”
Het is anders om opeens de ouders van je kleinkinderen te zijn, vaak ook ingewikkeld. Anneke en Ron zijn dolblij dat zij hun kleinkinderen hebben kunnen adopteren. Ze zijn nu samen voogd. Maar de afdeling bewind en curatele van de rechtbank die erover gaat, maakt het ze niet gemakkelijk, vindt Ron.
,,Rechtspraak heet de instantie. Ze bemoeien zich met de voogdijschap. Ze vragen zoveel van je op het financiële vlak. En alles moet op papier, het kan niet eens digitaal. De ene brief na de andere komt. En ze maken fouten. Dan hebben ze Anneke de leeftijd van mijn kleinzoon gegeven op een officieel document en moet je daar weer achteraan. Enecht, het zijn zoveel formulieren die je meerdere malen per jaar telkens opnieuw moet invullen. Het is voor ons nu al zo erg dat we de moed hebben opgegeven om al die pagina’s nog eens in te vullen. We zien wel hoe het afloopt. Werkelijk. Ze ontnemen je de energie om kinderen op te vangen.”
Anneke: ,,Nog een voorbeeld. De inentingen van de GGD voor de kinderen”, zegt Anneke. ,,We zijn twee maanden bezig geweest om de inentingspapieren van de Drentse GGD naar die in onze provincie te krijgen. De bureaucratie waar wij mee te maken krijgen. Oef.”
‘Systemen snappen de dood van twee mensen niet’
Ron: ,,Toen Ineke en Sam er opeens niet meer waren, ging de belastingdienst gewoon door met het sturen van hun blauwe enveloppen. Dus bel je. Zeiden ze, ‘Oh, wat erg, we wensen u sterkte in deze moeilijke tijd’. Maar ondertussen bestoken ze je met allerlei formulieren en aangiften die nog gedaan moesten worden. Onze brievenbus stond af en toe blauw van hun medeleven.”
,,Wat ook heel moeilijk bleek, is het afzeggen van allerlei internetabonnementen. En banken, die schreven betalingen af van hun rekeningen. Pas na drie maanden kregen we toegang tot hun rekeningen, waardoor wij in die tijd geen controle hadden over die afschrijvingen. Van alles heb je dan in je hoofd en maar die afschrijvingen gaan gewoon door. Hun systemen snappen het niet dat er opeens twee mensen dood zijn. Als je ze het uitlegt zeggen ze: ‘Oh, wat vervelend, we gaan het gauw regelen. Over twee weken hoort u meer.’ Het is geen onwil hoor, ze willen echt wel helpen, maar er gebeurt niets en je hoort wekenlang niks en moet je er toch weer achteraan bellen.”
Waarschuwingen over wapens in de wind geslagen
In één instantie is Ron nog het meest teleurgesteld. Sterker nog. Hij denkt dat als deze club vlotter was geweest, het conflict over de verborgen gebreken aan het van K. gekochte huis nooit zo uit de hand was gelopen. ,,Ineke’s rechtsbijstandsverzekering DAS was niet in staat om de schade van die verborgen gebreken binnen een normaal tijdsbestek vast te stellen. Trouwens nu, na 22 maanden, is ze dat nog niet gelukt. Ongelooflijk! Terwijl allerlei experts hun berekeningen en bestek al tijden gereed hadden en die kosten al hebben berekend hebben voor DAS. Maar nu hoeft het niet meer, een andere partij heeft het opgepikt.”
Ron heeft ook geen goed woord over voor hoe de politie, het Openbaar Ministerie en de gemeente het conflict aanpakten, waarin zijn dochter en Sam met Weitevener K. in verwikkeld raakten. ,,Tientallen meldingen over en weer, K. had wapens, Ineke en ik hebben ze gewaarschuwd. Maar er werd niet gehandhaafd. Ik maak me grote zorgen in Nederland over de veiligheid van de gewone burger. Want hoe erg de situatie ook is, niemand voelt zich geroepen om te handelen.”
En toch, tóch legde volgens Ron rechtsbijstandsverzekeraar DAS de kiem voor het snel woekerende kwaad tussen K. en Sam en Ineke. ,,Goed overleg met K. met een gedegen schaderapport op tafel was daardoor onmogelijk. Ze hadden afgesproken om samen met hem door het schaderapport te gaan en de herstelkosten te bespreken. Als DAS zijn werk goed en binnen een acceptabele tijd had gedaan, waren ze er uitgekomen. Weet ik zeker.”
,,Maar omdat het rapport telkens op zich liet wachten, kreeg K. als verkoper een gevoel van superioriteit. Hoe langer DAS met niks kwam, hoe vaker en makkelijker K. kon concluderen dat er eigenlijk helemaal niets aan de hand was en dat Sam en Ineke hem gewoon voor de gek hielden. En zo escaleerde het. Het zorgde voor spanning bij Ineke en Sam, maar ook tussen hen en de verkoper. De boosheid van K. op hen werd voor zijn gevoel steeds legitiemer want Ineke en Sam hadden nog steeds niks op papier over de schade van die verborgen gebreken. Dus besloot K. hen weg te pesten en uiteindelijk zelfs van het leven te beroven en te vernietigen. Maar niets kan dát rechtvaardigen.”
Dat laatste voltrok zich in de vorm van een dubbele moord, exact een jaar nadat ze met K. bij de notaris de koopakte tekenden.
‘Zijn zus heeft nog teveel verdriet’
,,We vermijden het niet, om thuis te praten over de 16de januari”, zegt Anneke. ,,Als de kinderen het erover willen hebben, kan dat. Maar over de gebeurtenissen van die dag spreken we niet gedetailleerd. We voeren geen gesprekken met slachtofferhulp, politie of wie dan ook als de kinderen er bij zijn. Onze kleinzoon is wel met zijn oom naar een van de rechtszaken tegen K. geweest. Dat ging best goed. Het is straks een jaar geleden. Hij wil dan naar het graf van zijn ouders. Zijn zus kan dat nog niet aan. Het doet haar nog te veel verdriet.”
Ron: ,,Het is mooi om te zien en te horen hoe ze praten over hoe het was voor die tijd. Dan halen ze leuke en grappige herinneringen op aan hun ouders. Dan zeggen ze: ‘Mama zei toen dit, en papa vertelde ons dat.’ Dan wordt het niet meteen sentimenteel, dan vallen er niet direct tranen, dan kunnen we ook wel gewoon met ze lachen.”
‘Dan knalt alles uit elkaar’
Anneke: ,,Voor verdriet en rouwverwerking hebben we helemaal nog geen tijd gehad. Dat moet nog komen. We leiden nu opeens een heel druk leven.”
Ron: ,,Het is niet alleen de zorg en opvoeding van de beide kinderen. Het is veel meer. Er is zoveel geregel en er zijn duizend-en-een dingen die we moeten doen omdat Sam en Ineke er niet meer zijn. Van dakgoten schoonmaken in hun huis en daar in Weiteveen ook de tuin bijhouden. Maar ook overleg en gesprekken met politie, slachtofferhulp, advocaten en noem maar op.”
Anneke: ,,Het leidt af en het houdt je geestelijk enorm bezig. Onze sociale contacten staan op een laag pitje. Buren, vrienden? Amper tijd voor, en waar denk je dat het dan over gaat?”
Ron: ,,Anneke en ik hebben dit jaar nog niet één keer een fietstocht samen gemaakt.”
Ze kijken elkaar betekenisvol aan.
Ron: ,,Maar wat gebeurt er straks, als de rechtszaken over zijn en wij alleen met de kleinkinderen zijn, we weer een leven leiden als vroeger, voor de 16de januari? Wat gebeurt er dan met ons als opeens de grote stilte valt? Dan heb je tijd om te prakkiseren.”
Ron zoekt even naar woorden, tilt zijn bril op en dept bijna terloops zijn ogen. Hij herpakt zich en zegt: ,,Als je gaat nadenken over wat er is gebeurd, dan knalt alles uit elkaar.”
Anneke: ,,Ron denkt er nog over na. Maar zoals ik het nu zie, ga ik geen gebruik maken van mijn spreekrecht. Het is te veel eer en aandacht voor Richard K.”
Hoe staat het nu met het huis?
Het huis van Sam en Ineke in Weiteveen is inmiddels onder voorbehoud verkocht. Er was volgens Ron veel belangstelling. ,,Nee, dat verbaast ons niets”, zegt hij. ,,Het is een unieke plek, de vrijheid, de rust, de stilte en de uitzichten zijn geweldig.”
Rechtsbijstandsverzekeraar DAS is tot tweemaal toe tevergeefs om een inhoudelijke reactie gevraagd op de gang van zaken en waarom het zo lang duurt. ,,We delen geen specifieke details over individuele zaken van klanten”, zegt Mireille Detrixhe, woordvoerder en communicatieadviseur van DAS.
