Wat moeten we met de wolf, knuffelen of knallen? Nieuwe podcast over de wolf. Met een briljant stukje geluid

Horen we dit goed? Even terugspoelen. Het is 2016 en de boermarke Zweeloo viert een feestje. De leden van het aloude verbond van boeren heffen het glas en toosten. Ze hebben een kunstwerk ter ere van de wolf laten maken omdat dit roofdier voor het eerst sinds zo’n 130 jaar weer gezien is in Nederland, en wel – volgens de boermarke – in Zweeloo.

En ja, we horen het goed. Vol overtuiging klinkt het: ,,Welkom, vriend!”

Met de wetenschap van nu, en meer dan duizend dode schapen in Noord-Nederland verder, bijzondere woorden. Zeker voor een boerengezelschap.

Wouter Hoving: ,,Het is een briljant stukje geluid; volgens mij een van de leukste die in de podcast zit. In die tijd was het oké om dit te zeggen en nu liggen we er slap om. Mensen zouden het nu niet meer in hun hoofd halen om dit te zeggen.”

Jeroen Kelderman: ,,Ik had dit fragment een keer voorbij horen komen in een documentaire en ik vond het wel grappig om er wat mee te doen. Er was discussie of het nou grondgebied van Zweeloo of Noord-Sleen was waar die eerste wolf was gespot. En uiteindelijk bleek het Erm te zijn, haha. Deze meneer van de boermarke had er trouwens geen behoefte aan om in onze podcast te komen. Hij wilde liever geen extra aandacht meer. Het is een beladen onderwerp.”

Wouter: ,,Ik vind dat echt superlaf. Je bent natuurorganisatie of je bent het niet. Er zijn in het verleden dingen gebeurd, dat klopt. Medewerkers zijn bedreigd en hebben zich blijkbaar echt onveilig gevoeld. Maar dan nog. Het is je taak als natuurbeheerder om uit te leggen wat die wolven in jouw gebied doen en je niet te verschuilen achter: ‘Het is niet onze wolf.’ Dat is wat ze zeggen.”

Jeroen: ,,Klopt, hij wilde op persoonlijke titel wel iets over natuurbeheer vertellen in zijn oude werkgebied bij Natuurmonumenten. Toen bleek opnieuw hoe gevoelig het allemaal ligt. We hadden afgesproken op een doordeweekse ochtend, op het Dwingelderveld. Dat had kennelijk rondgezongen. Bij het Bezoekerscentrum van Natuurmonumenten kwam meteen iemand naar buiten. ,Jullie zijn met die podcast bezig, toch? Jullie komen niet bij ons binnen.’”

Wouter: ,,De avond ervoor was ik ook al gebeld door Natuurmonumenten, met de boodschap: ,Als jullie maar niet zeggen dat dit een boswachter van Natuurmonumenten is.’”

Jeroen: ,,Uiteindelijk mochten we binnen een kopje koffie komen drinken, maar alleen zonder opnameapparatuur.”

Jeroen: ,,Oei. Veel. We zijn er al met al wel een jaar mee bezig geweest, maar niet fulltime. We zijn onder meer bij boeren geweest, met een jager op pad gegaan, in Duitsland wezen kijken bij een hekkenbouwproject. Van alles eigenlijk.”

Wouter: ,,Het plan voor een podcast over de wolf lag er al een poosje. De wolf is het grootste dossier in Drenthe, zoals het gasdossier dat is in Groningen. De eerste invalshoek was dat wij een complottheorie zouden uitzoeken, namelijk dat de wolf hier is uitgezet. Maar volgens mij help je daar niemand mee. Het is nu een podcast geworden over de invloed van de wolf in Noord-Nederland.”

Wouter: ,,Wij wilden heel graag iets constructiefs maken. In de krant gaat het altijd maar om de incidenten, waarbij een wolf schapen doodbijt of boze boeren in opstand komen. Er zijn ook wel verhalen geschreven over de mogelijke meerwaarde van de wolf, maar dat doen we dan één keer. Daardoor krijg je automatisch een scheef beeld, waardoor het bijna lijkt alsof wij als krant de wolf niet willen. Dan is het mooi om met een podcast een compleet beeld te geven. We willen praten over de feiten en niet over onderbuikgevoelens. Als we dan moeten samenleven met de wolf: hoe dan?”

Wouter: ,,Wij komen niet met een panklare oplossing. Als die er was, was die vast al uitgevoerd. Wij eindigen een aflevering vaak met een oplossing, waar weer haken en ogen aan zitten die we een volgende keer uitzoeken. Uiteindelijk is het aan de politiek wat voor beleid er komt, al klinkt dat suf om te zeggen. Persoonlijk vind ik het lastig. De wolf is nu nog beschermd, maar ik vind het best te verdedigen om alle exemplaren consequent af te schieten. Het is ook een soort filosofische discussie: Kunnen wij als mens nog íéts van onze leefwereld inleveren voor de natuur? Ik denk dat de meeste mensen dat niet meer kunnen.”

Wouter: ,,Collega’s vonden ook dat we te veel met het opgeheven vingertje wezen. We hebben de eerste aflevering om die reden aangepast. We gaan niet meer constant benadrukken hoe constructief we zijn.”

Wouter: ,,Ja, in dit interview wel. Het is mijn werkopvatting. Ik vind dat alles wat ik doe, moet helpen om dingen op te lossen. Ik wil geen stukken schrijven die de maatschappelijke discussie niet verder helpen. Maar als ik bij zo’n schapenhouder kom met een heel hok vol dode schapen snap ik ook dat je niet moet aankomen met een filosofische discussie. We willen alleen dat het onderwerp een beetje verkend is en dat mensen meer geïnformeerd zijn over wat de wolf doet en hoe je ermee om kunt gaan.”

Jeroen: ,,Als je ziet hoeveel schapen achter twee of drie draadjes staan in plaats van een goed wolfwerend hek, dan kun je wel klagen dat al die schapen worden doodgebeten door de wolf, maar we voeren ze bijna aan de wolf! Er staat nog net geen neonbord bij: ‘Hier staan schapen, pak ze maar’. Je kunt er ook anders mee omgaan. Wouter en ik hebben met elkaar gemeen dat we partijen niet verder uit elkaar willen drijven. Polarisatie hebben we al genoeg.”

Jeroen: ,,Dat is wel jammer, ja. Ook BNR heeft er één gemaakt. We hebben er nog niet naar geluisterd; bewust niet. Maar ik verwacht dat onze podcast een andere insteek heeft. Wij belichten het thema vanuit Noord-Nederland.”

Wouter: ,,De situatie is hier ook echt anders dan in de rest van het land. Je hebt hier minder grote natuurgebieden, geen groot wild voor de wolf om op te jagen en juist veel vee. Dat andere podcastmakers zich er ook op storten, bevestigt dat het een groot thema is.”

Jeroen: ,,Mij heeft de situatie in Duitsland het meest verbaasd. Wij zijn de grens overgegaan om te kijken hoe ze daar met de wolf omgaan. Natuurorganisaties helpen Duitse boeren bij het beschermen van hun vee. Die natuurclubs hebben daar dus een heel andere rol dan bij ons. Zij vragen subsidies aan voor wolfwerende hekken en als het materiaal binnen is, komt een groepje vrijwilligers de boeren helpen met het neerzetten van het hekwerk, in ruil voor een warme maaltijd.”

Wouter: ,,Wat ons ook opviel, is dat je een wolf dingen kunt leren, zoals je een hond kunt africhten. We hebben een gedragsbioloog gesproken die best zinnige dingen zegt, maar het lijkt alsof daar überhaupt niet naar wordt gekeken. Er zijn wolven die nooit schapen aanvallen. Volgens deze bioloog kun je wolven opvoeden en zorgen dat geen enkele wolf schapen aanvalt, met bijvoorbeeld alarmbellen bij een weiland of schokbanden om de nek van schapen.”

Wouter: ,,Ja, dat is hilarisch natuurlijk!”

Jeroen: ,,Ik krijg er een beetje Lord of the Rings-vibes van, haha.”

Wouter: ,,Als je zulke pareltjes vindt, is dat natuurlijk heel leuk. Net als, maar dat hebben we niet opgenomen, de Belgen die we spraken toen we in Duitsland waren. Zij kwamen daar kijken hoe je een goed hek neerzet en zeiden: ,In Drenthe is de geest al uit de fles en die krijg je er nooit meer in.’”

Jeroen: ,,Dat hadden ze gehoord op een lezing over de wolf bij hen in de buurt. Ik denk dat het komt door de boeren die een dode geit en dode schapen naar het provinciehuis in Assen brachten. Die dieren waren al een paar dagen dood. Het stonk heel erg. Ik was toen aan het filmen. De geur zit nog in mijn neus als ik eraan denk.”

Wouter: ,,Zoals?”

Jeroen: ,,Ja, dat komt wel voorbij. De boswachter zegt bijvoorbeeld dat het ritje naar het bos gevaarlijker is dan de wandeling erdoor. Roodkapje heeft ons allemaal heel bang gemaakt voor de wolf, maar dat is niet terecht. De afgelopen twintig jaar zijn in Europa en Noord-Amerika maar twaalf wolvenaanvallen geweest, waarvan slechts twee fataal.”

Wouter: ,,Ja, honderd procent. Maar ja, is dat niet met alles zo? De belangen zijn natuurlijk ook heel verschillend. Waar de boswachter weet wat de wolf brengt in zijn gebied, heeft de boer er echt last van. Die twee zijn niet met elkaar te rijmen.”

Wouter: ,,Die effecten zijn in Nederland lastig te onderzoeken, vanwege de grote menselijke druk. Maar volgens deskundigen zouden wolven bijvoorbeeld ziektes weg eten bij varkens door de zwakkere als prooidieren te pakken. Kadavers van groot wild kunnen dankzij de wolf vergaan op de bosgrond, en leveren een heel eigen ecosysteem op. Maar ik ga geen pleidooi voor de wolf houden. Ik snap die boeren ook heel goed, al heb ik dan weer niks met de boer die in onze podcast zegt: ,We schieten ze zelf wel af!’”

Jeroen: ,,Ja. Ik kwam binnen met het standpunt: weg met dat beest. Maar ik ben wel bijgedraaid. Als je er meer over weet, word je genuanceerder. Het is heel makkelijk om te zeggen: Die wolf pakt een schaap dus hij moet dood. Of: Ik wil in het bos lopen maar ik ben bang voor de wolf, dus die wolf moet weg.”

Wouter: ,,Terwijl jij in het begin zei: ik wil wel die ongenuanceerde lul zijn en dan kun jij het nuanceren, haha.”

Wouter: ,,Dat lijkt me mooi, ja.”

Jeroen: ,,Ik zou er wel een gemiste nachtrust voor over hebben, om hem in het veld te bekijken. Zeker weten.”

Wouter: ,,We belichten beide kanten. Nadeel is dat het gelijk weer gaat over ‘het is dit of het is dat’. Maar op zich werkt het voor een podcast wel goed.”

Jeroen: ,,De wolf en de zeven feitjes hebben we ook nog gehad, vanwege de zeven afleveringen. En wat dacht je van deze: De erfzonde van Roodkapje, haha?”

Wouter: ,,Dat laten we in het midden.”

Jeroen: ,,Weet je, de één gaat juichen als er niet gejaagd wordt en de ander gaat juichen als er wel gejaagd wordt. Of jagen als er te veel gejuicht wordt, kan ook nog. Maar uiteindelijk moeten we er toch uit kunnen komen met ons allen?”

Wouter: ,,Het zal een mix zijn, denk ik. Ik vind wel dat de ecologen zich nu echt een keer moeten verantwoorden over waar de grens van het aantal wolven ligt. Daar heeft niemand nog antwoord op, terwijl het aantal wolven maar blijft toenemen. Wat dat betreft mis ik wel een beetje realistisch beleid.”