Het klinkt oersaai, maar dit ga je zeker merken: de nieuwe Omgevingswet vanaf 1 januari. 'Zal niet vlekkeloos gaan'

Alle regeltjes over je leefomgeving staan vanaf 1 januari 2024 in één omgevingsplan. Niet langer 75 ministeriële regelingen en 26 wetten maar één wet. De invoering is herhaaldelijk uitgesteld, omdat het zo allesomvattend is. Niet voor niets noemde Melanie Schultz, die als Infrastructuurminister in 2010 aan de wieg van de Omgevingswet stond, dit ‘de grootste wetgevingsoperatie sinds de Tweede Wereldoorlog’.

Die nieuwe Omgevingswet gaat over alles om ons heen: gebouwen, wegen, landbouw, natuur en water. De invoering moet veel frustraties voorkomen door aanvragen simpeler en sneller te maken. Dat valt het best te illustreren met een voorbeeldje.

Stel, je woont in een monumentaal boerderijtje net buiten Groningen-stad. Je wilt een oude schuur slopen om daar een mooi terras te maken. Je gaat dan naar het nieuwe Omgevingsloket en geeft aan dat je een oude schuur wilt slopen. Als je doorklikt in het systeem krijg je steeds weer nieuwe vragen. ‘Wilt u nog meer doen?’ Ja, ook een boom omhakken en een kanaaltje ontgraven.

De vergunning ‘slopen en/of asbestverwijdering’ en ‘onderhouden, restaureren, veranderen of slopen van een monument’ krijg je van de gemeente, die voor bomenkap in het buitengebied bij de provincie en die voor het ontgraven van een kanaal bij het waterschap. Dan sta je al bij drie loketten met je verhaal. Overal heb je formuliertjes moeten invullen en gegevens of bouwtekeningen moeten aanleveren. De nieuwe Omgevingswet zorgt er straks voor dat al die rompslomp bij één digitaal loket wordt afgehandeld.

„Wíj zetten al die partijen aan één tafel, de aanvrager hoeft niet langer overal naartoe”, zegt Rolinda Ferwerda die zich met de Omgevingswet in gemeente Groningen bezig houdt.

Kortom, de Omgevingswet belooft een mooie toekomst: overbodige regels zijn geschrapt, inspraak door belanghebbenden wordt verplicht en een vergunningsaanvraag is niet langer 26 weken onderweg, maar binnen acht weken verleend. Tenminste, dat is de bedoeling. „Dat gaan we in het begin misschien nog niet altijd halen”, voorspelt Ferwerda.

Maar er zijn nog veel zorgen over de invoering ervan. Niet voor niets deden veel bedrijven hun aanvraag nog in het afgelopen jaar, om maar geen slachtoffer te zijn van de kinderziektes in het nieuwe systeem. „We hebben eigenlijk de bladzijden van de zevendelige boekenserie van Harry Potter losgescheurd en vervolgens weer ergens opnieuw ingebonden. Niemand begrijpt het meer”, stelde senator Saskia Kluit (GroenLinks-PVDA) onlangs. Zij initieerde een motie die door de Eerste Kamer op 31 oktober werd aangenomen waarin men concludeert dat de Omgevingswet nog steeds te grote uitvoeringsproblemen kent. Minister Hugo de Jonge van Binnenlandse Zaken legde de motie naast zich neer: de wet komt er.

Nu de Omgevingswet één groot document is, zit alles erin: natuurbeschermingswetten, regels voor ruimtelijke ordening, bodem- en waterwetgeving. Terug naar het voorbeeld over de te slopen schuur: je hoeft dus niet meer langs talloze loketten bij drie overheidsinstanties, maar je krijgt wel allerlei moeilijke vragen. Wonen er beschermde diersoorten zoals vleermuizen in uw schuur? Tja, geen idee...

Vanwege de complexiteit – zo is de verwachting – worden gemeentehuizen straks platgebeld. „Wij vinden het nog te gebruiksonvriendelijk, daar maken we ons een beetje zorgen over”, zegt Ferwerda van gemeente Groningen.

Ook andere gemeenten in Groningen en Drenthe denken dat het na invoering nog niet perfect zal gaan, zo blijkt uit een rondgang door Dagblad van het Noorden. Gemeenten hebben geruime tijd kunnen oefenen op de invoering van het nieuwe systeem, maar het blijft best complex.

„We verwachten wel een toename in het aantal telefoontjes”, zegt Lilian de Groot die bij gemeente Aa en Hunze werkt als communicatiemedewerker over de Omgevingswet. „We proberen zoveel mogelijk vragen op onze website te beantwoorden. Maar ja, we zijn heel benieuwd. Het is moeilijk te voorspellen wat er gaat gebeuren.”

„Vanaf 1 januari zal niet alles vlekkeloos gaan verlopen, dat is realiteit”, zegt De Groot. „Het is nieuw voor ons, ook voor bewoners en ondernemers.”Zij verwacht dat de procedures nog niet direct, maar wel uiteindelijk sneller en beter gaan, zoals ook de bedoeling is van de Omgevingswet.

„Het nieuwe Omgevingsloket zal zeker de eerste jaren niet heel gebruikersvriendelijk zijn”, zegt woordvoerder Ferwerda. „De ervaringen met gebruikers tot nu toe in de test-omgevingen tonen dit aan.” Niettemin denk ze dat haar collega’s klaar zijn voor de invoering én het aantal telefoontjes dat fors toe gaat nemen. Ze heeft er vertrouwen in dat ook de gebruikers er wel aan gaan wennen. „Particulieren hebben vaak niet zulke ingewikkelde vragen en bedrijven hebben daar gespecialiseerde mensen voor, maar dat wás ook al het geval.”

Ook in Oldambt is er vertrouwen in de nieuwe wet. „We hebben nu de opdracht er iets moois van te maken”, aldus wethouder Gert Engelkens. „We willen met de nieuwe Omgevingswet graag meer naar een ‘ja-mits’-houding voor plannen, zonder dat opeens alles mag.”

Nog een zorg van de Omgevingswet is dat de nieuwe website en software van het Omgevingsloket instabiel zullen zijn aan het begin, waardoor aanvragen langer kunnen duren. Heel Nederland werkt immers straks met één aanvraagwebsite. Dat was in 2022 nog de reden om de invoering van de Omgevingswet voor de zesde keer uit te stellen.

„We hebben als gemeentelijke organisatie vaker te maken gehad met de invoering van nieuwe software”, vult communicatieadviseur Sandra Liem van Het Hogeland aan. „Die ervaring gebruiken we nu zodat we zo goed mogelijk voorbereid zijn.”