De NAM en de Staat kruisen de degens in de rechtbank. Foto: ANP/ Vincent Jannink
De rechtszaak van drie dagen tussen de NAM en de minister van Binnenlandse Zaken begint maandag in de rechtbank van Groningen. Zes vragen over deze zaak.
Waarom staan de NAM en de minister tegenover elkaar?
De twee partijen hebben een conflict over herstelbetalingen voor de gasellende in Groningen. Sinds 2020 regelt het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) de afhandeling van schade aan en waardevermindering van huizen. De overheid schiet die schadebedragen van miljoenen euro’s voor en stuurt de bonnetjes naar de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM).
De NAM is het oneens met die bedragen en wil de miljoenen niet ophoesten. Dus sleept de NAM de minister van Binnenlandse Zaken voor de rechter. Het gaat maandag en dinsdag over de kosten die zijn gemaakt voor fysieke schade aan huizen. Totale bedrag: 268 miljoen euro. En woensdag gaat het over de waardedaling van huizen. Daar hangt een prijskaartje van 521 miljoen euro aan. Twee verschillende rechtszaken, direct achter elkaar.
Die betaaldiscussie loopt toch al langer?
Klopt. Er zijn meerdere zogenoemde arbitragezaken tussen de NAM en de Staat, waar beide partijen er met een onafhankelijke deskundige en dus zonder rechter proberen uit te komen. Die zaken vinden achter gesloten deuren plaats. Daarnaast liepen er gesprekken tussen de Staat en de NAM om er ook zonder arbiter uit te komen, maar die zijn mislukt door de val van kabinet-Schoof. De NAM en de minister vechten het daarnaast ook uit voor de bestuursrechter, in openbare procedures.
Het verschil tussen de arbitragezaken en de rechtszaken van volgende week zit ‘m in de periode. Er is nu een arbitragezaak over de kosten tussen 2018 en 2020, toen nog niet in de wet was vastgelegd hoe de betalingen moesten worden afgehandeld. Deze nieuwe rechtszaak gaat over 2020 en 2021. De NAM bestrijdt nu niet dat het de kosten moet dekken, maar is het niet eens met de hoogte van de bedragen.
Huh, maar in november vorig jaar was er nog een uitspraak van de rechter, toch?
Inderdaad, maar die tussentijdse uitspraak ging dan weer alleen over de heffingen in 2024, nog een ander jaartal dus. De rechter gaf de minister gelijk en zei dat de NAM alsnog 1,35 miljard euro moet betalen voor de kosten van de in 2024 veroorzaakte schade én versterking. Er lopen dus allerlei conflicten tussen de Staat en de NAM over meerdere jaartallen, waar miljoenen euro’s mee gemoeid zijn. Je kunt gerust spreken van een vechtscheiding tussen twee partijen die ooit twee handen op één buik waren.
Terug naar deze zaak, waarover verschillen de NAM en de Staat nu van mening?
Het is een technisch en juridisch verhaal, maar komt erop neer dat de NAM en de Staat het oneens zijn over de rekensommen voor schadecompensatie en hoe je de wet moet toepassen. De NAM vindt dat de overheid een te grote cirkel op de kaart heeft getekend om vergoedingen voor fysieke schade uit te keren en dus te veel geld heeft uitbetaald aan gedupeerde Groningers. En de NAM vindt dat de waardedaling te vroeg is gecompenseerd: volgens de NAM nam die vanaf 2012 elk jaar af en had het IMG moeten wachten.
De minister is het daar uiteraard mee oneens. Die zegt: het IMG heeft prima berekeningen gebruikt en vindt terecht dat je per geval moet kijken of iemand compensatie verdient. En de wet zegt dat je bij twijfel in het voordeel van de gedupeerde moet oordelen. Over de waardedaling zegt de minister dat onderzoek waar het IMG zich op baseert, laat zien dat die in de loop der jaren constant is gebleven. En dat het dus niet netjes was geweest om Groningers nog langer te laten wachten op compensatie voor waardedaling, want het bedrag bleef hetzelfde.
Wanneer kunnen we een uitspraak verwachten?
Dat gaat nog wel even duren. Dit is pas het begin van wat waarschijnlijk een juridische marathon gaat worden. De rechter komt mogelijk pas richting de zomer met een uitspraak. De kans is erg groot dat de verliezende partij tegen dat besluit in hoger beroep gaat. Voor de zaak helemaal afgerond is, zijn we maanden of misschien wel jaren verder.
Oei. Moeten bevingsslachtoffers mogelijk geld terugbetalen door deze rechtszaak?
Gelukkig is dat niet aan de orde. Los van wie uiteindelijk deze rechtszaak wint, gaat de schadeafhandeling gewoon door. Daar heeft de uitspraak geen invloed op. Het kan ook niet leiden tot terugvorderingen of iets dergelijks. Het gaat hier om de vraag of de NAM de hele zak geld die mensen hebben gehad aan de Staat moet betalen, maar dat geld hoeven bewoners hoe dan ook niet terug te betalen.
