Bas van der Heide (25) uit Groningen in première met tweede toneelstuk: 'Komedie is een onderschat genre'

Johnny Kraaijkamp. Als er één acteur en komiek is die Bas van der Heide (Groningen, 1998) dolgraag had zien spelen, dan toch wel ‘de oude Kraaij’. ,,Die man kon alles. Van platte humor tot en met Shakespeare. En zingen kon hij ook. Zijn turbulente leven zat vol tragiek. Eigenlijk is het een wonder dat hij zo oud is geworden.”

Kraaijkamp sr. overleed in 2011 op 86-jarige leeftijd. Van der Heide was pas 12 jaar en in die tijd fanatiek in de weer met zelfgemaakte YouTube-filmpjes. Kraaijkamp was daarbij de grote inspiratiebron, zei ‘Basje’ destijds tegen een cameraploeg van het tv-programma Man bijt Hond. ,,Toen ik hem zag, dacht ik: dit vind ik leuk.’’

Leuk. Veel theatermakers vinden dat maar een vies woord, zegt Van der Heide. ,,Maar als mensen na afloop tegen me zeggen dat ze een leuke avond hebben gehad, is mijn opzet geslaagd. Weliswaar zit er ook een boodschap in mijn voorstelling, maar die ligt er niet zo dik bovenop. Eerlijk gezegd vind ik het vaak wat ongemakkelijk als mensen van mijn leeftijd geëngageerd theater maken.”

Van der Heide – geboren in Groningen, opgegroeid in Hoogezand en Sappemeer en tegenwoordig weer Stadjer – richt zich op het schrijven én spelen van komedie. Een onderschat genre, vindt hij. ,,Als ik vertel dat ik mijn inspiratie haal uit televisieseries als Toen was geluk heel gewoon, Kinderen geen bezwaar en Het zonnetje in huis, wordt daar vaak laatdunkend over gedaan. Platvloers, vindt de een. Nooit om gelachen, zegt de ander. Maar het was gewoon heel erg goed gemaakt.”

De Nederlandse televisiehumor van 2024 háált het niet bij wat er vroeger werd gemaakt, zegt hij. ,,Publiek in zo’n studio, dat wordt eigenlijk nooit meer gedaan. En natuurlijk, die camera’s hadden niet de hoge kwaliteit van nu, dus een bordkartonnen decor was geen groot probleem. Maar met goede schrijvers, en acteurs die zichzelf niet leuk vínden maar leuk zíjn… natuurlijk zou dat ook nu nog werken.”

Van zijn eigen hand gaat op donderdag 19 september Over … niets dan goeds in première, na Samen of Alleen het tweede komische stuk van Toneelgroep Even Pauze. De door Nico van der Wijk geregisseerde komedie gaat over familiebanden en botsingen tussen generaties.

,,Mijn hoofdpersonage, Edward, is een man van een jaar of 75. Hij heeft vijftien kinderen bij acht verschillende vrouwen, maar of al die kinderen ook echt van hem zijn? Hij heeft eigenlijk geen idee, en die kinderen al evenmin. Het resultaat is dat Edward met niemand meer contact heeft. Om de eenzaamheid te verdrijven, raadt zijn psycholoog hem aan een maatje te nemen via het Oranje Fonds.”

Via een in scène gezette uitvaart probeert Edward zijn imago én ego wat op te poetsen. ,,Het andere lijntje – in een komedie kun je die lekker naar elkaar toe schrijven – draait om zoon Joost, die een ultieme poging doet om zijn band met Edward te bewijzen.”

Hoe zo’n verhaal ontstaat? ,,Ik vind het leuk om naar mensen te kijken”, verklaart Van der Heide. ,,Om hun gedrag te observeren en te analyseren hoe gesprekken en discussies verlopen. Om te zien wat voor ruis daar allemaal onder zit. Van verschillende mensen leen je bepaalde kenmerken voor je personages. Je kunt ook ideeën opdoen door het nieuws, of door dingen in je omgeving. Stamboomonderzoek is bijvoorbeeld heel populair; ik doe daar zelf ook aan. Daarom heb ik een verhaal rondom een familie bedacht. En een goede komedie heeft een conflict nodig.”

Het schrijven zelf begint voor Van der Heide bij de plot. ,,Ik vind het fijn als het verhaal klopt en alle plotlijntjes netjes worden afgewikkeld.” Mede daarom voelde hij zich doodongelukkig op Cameretten, dé cabaretkweekvijver van Nederland, waar hij in 2019 tussen de stand-upcomedians stond.

,,Jacques d’Ancona was wél enthousiast over mijn cabaretsolo die ik eerder speelde op Noorderzon, maar voor Cameretten moest ik 20 minuten uit mijn programma schrappen. Toen heb ik de kern gepakt, die vrij serieus was. De voorstelling ging erover dat ik liever een jaar of 40 zou willen zijn, omdat je dan meer levenservaring hebt en meer de diepgang kunt zoeken. Die beknopte versie was niet zo grappig meer, bleek… Maar daarvan krijg je wel eelt op je ziel.”

Hij was destijds net afgestudeerd aan de opleiding Kunst & Multimedia van het Noorderpoort (richting acteur), nadat hij eerder al acteerde in Jacques J. de Musical, Hotel Zigterman en Uut de Hoogte. ,,In coronatijd ben ik op regelmatige basis columns gaan schrijven, waarna regisseur Nico van de Wijk zei: je zou ook eens een toneeltekst moeten proberen. Dat ben ik toen gaan doen. Samen of Alleen was losjes gebaseerd op het verhaal van Henk Spaan en Harry Vermeegen, twee komieken die elkaar buiten hun werk niet meer kunnen luchten of zien. Tragisch én heel geestig, vond ik.”

Over … niets dan goeds wordt door dezelfde kern van acteurs gespeeld: Corné Kosse, Nick Kamerling, Hester Bron en Bas van der Heide zelf. Maar laatstgenoemde ziet zichzelf steeds meer als schrijver. ,,Ik vind het theater bij uitstek geschikt om een grappig verhaal te vertellen. Je maakt een soort bondje met het publiek: het is heel absurd wat hier gebeurt, maar we doen alsof het echt is. Ik vind het heel mooi om mensen die afleiding te kunnen bieden.”