Noorderzon moet zichzelf ondanks top-editie opnieuw uitvinden. Balans tussen kunst en ontmoeting is zoek

Noorderzon 2025 is afgesloten als een reeks van hoogtepunten, met nauwelijks inzakkers. Geen enkele voorstelling liet zich met een andere vergelijken. De klassieke kracht van het Groningse zomerfestival, te weten een diversiteit aan producties die je nergens anders beleeft, veelal experimenterend en toch toegankelijk, is opnieuw waargemaakt.

De zalen en tenten liepen ervoor vol. Net als voor het randprogramma, dat je geen randprogramma mag noemen, omdat het inmiddels een wezenlijk onderdeel van het festival is geworden. Aan de talrijke gespreksthema’s, presentaties en discussies in het @Society-aanbod hing meestal het bordje ‘uitverkocht’. Laagdrempelig, actueel, niks elitairs. Geestig hoe De Linkse Mannen bij hun talkshows het publiek ogenschijnlijk bloedserieus maar toch satirisch lieten mee galmen met De Internationale.

Het grote Apollo-podium voor de grote avondoptredens heeft het Dokpodium aan de vijver al lang naar de vergetelheid verdreven. Veel betere locatie. Vanaf gras krijgen bands meer aandacht dan vanaf kaal water. Hoewel de Dutch Disease, de Hollandse ziekte waarmee de besmette bezoekers om het hardst door de muziek heen zwammen, nog steeds ongeneeslijk bleek.

Ook hier waren uit de pas lopende acts, zoals het Noorderzon betaamt, met vrijdag de drie suikerzoet gekostumeerde en driestemmig scherpe vrouwen van Trousdale. Bij een laag volume toch overtuigender dan het publieksrumoer. Op ‘Zuid’ in het plantsoen deed het Callisto-podium goed werk, vooral toen het Utrechtse Meerkat woensdag met een nogal virtuoze set bewees hoezeer jazz leeft.

De containers raakten stevig bezet voor de korte voorstellingen, soms zelfs overbezet met acteurs, zoals de acht voor de smakelijk ingekorte Tsjechov-stukken van Huize Orlando. ’Previews’ op langere versies later dit jaar, zoals The Fall van Stichting Gedeelde Verhalen over kunstenaar Bas Jan Ader met Albert Secuur en Rabbels Hoop van Common Grand, sympathie wekkend gespeeld Joeso Peters met mooi gemaakte beestkoppen, beloven wat.

Ook sterk: Trans van Just van Bommel en Emma van den Elshout. Van Bommel, oud-Noorderling, staat in pompende beats en dito spoken word vaardig achter de knoppen van zijn apparatuur, levendig beelden oproepend van een agressieve bejegening en van holle nachten in clubs.

Zo was er ‘rondom’ het hoofdprogramma weer veel te beleven, in totaal duizend (!) activiteiten. In dat programma was het Spaanse El Conde de Torrefiel in het Grand Theatre een sensatie. Met een gruwelijk sterke, veelkleurige vormgeving, harde beats en zonder noemenswaardig spel maar met geprojecteerde teksten, deed La Luz de un Lago een krachtig beroep op de verbeelding. Best logisch dat er weglopers in de zaal opstonden, dat niet iedereen werd geraakt. Zulke overdonderende durf zie je niet vaak.

Alexander Vantournhout bewees zich met drie partners in de Paradijsvogeltuin met zijn Frames nog maar eens als een internationale topper in de subtiele combinatie van acrobatiek en minimale dans, zeg maar choreobatiek. Vaste gast Anoine Defoort was in het Vrijdag Theater geestig als in eerdere Noorderzon-edities, in zijn met metaforen behangen verhaal over het dagelijkse ontwerpen van ons bestaan (zelfs hoe je je broodje pindakaas neerlegt, is al een vorm van ontwerpen).

Nog zo’n van alles afwijkende voorstelling was Perdon (=sorry) van Los Informalls in de Atlas Tent. Ook hier was het voorstelbaar dat sommige bezoekers het na twintig minuten (ruig) dansen op techno wel gezien hadden, alleen moest de ontwrichtende zelfspot van het Spaanse duo toen nog komen. Met een beetje ironisch oog zag je de lol in van het onschuldige quasi-spuiten met brandblussers en het rondschieten van rode balletjes. De maffe energie oogstte veel bijval en deed wat denken aan de aap-act uit 1991 van Waardenberg & De Jong waarin de eerste als aap Boris vanaf het tweede balkon de garderobe over het publiek heen smeet.

De circusvoorstelling Qui Som van Baro d’Evel, de grote afsluiter in Martiniplaza, bleek een schitterend vormgegeven verhaal, vanaf de oermens in het stenen tijdperk naar het lelijke heden met aanspoelende lijken en plastic soep op zee. Maar zie, de enorme berg plastic wordt door de mensheid – in dit geval het voltallige gezelschap – kunstig weggeveegd. Acrobatische handelingen verpakt in schitterende choreografieën.

Helaas verliezen Fransen zichzelf soms groots in woorden. Bij al het moois was hier elk woord er exact eentje te veel. Zeker toen er na het applaus nog een haast evangeliserende speech volgde, inclusief opverende zaal als in Amerikaanse pinksterkerken, over hoe het wij het toch echt allemaal samen moeten oplossen. O Grote Boodschap.

Dit artikel begon met de programmering rondom het hoofdprogramma, en niet voor niks. Door structurele budgettaire problemen, zeker sinds de kolossale kostenstijgingen na corona, is alles eromheen steeds belangrijker geworden. Talkshows zijn goedkoper te produceren dan top-acts binnen te hengelen. Dus zijn er van die laatste tien minder dan vroeger.

Het hardnekkige verwijt dat Noorderzon een foodtruck- en drankenfestijn is, komt door een combinatie van ‘onzichtbaarheid’ van voorstellingen – immers achter een tentdoek of in een theater – en de onstuitbare wens van mensen die zelf nooit een voorstelling bezoeken om keer op keer te wijzen op die foodtrucks. De binnengehaalde pacht stopt Noorderzon in het programma. Moet je wel willen zien. De dranken geschonken door het festival zelf waren verre van goedkoop, toch was het ‘gewone’ bier, dertig eurocent goedkoper dan op het Bevrijdingsfestival.

Blijft overeind dat er meer moet gebeuren op het asfalt en het gras in het Noorderplantsoen, om de strikte scheiding tussen kunst en consumptie ongedaan te maken – hoewel de muziekpodia al wel ‘vrij’ zijn. Dat is ook het streven van de nieuwe algemeen directeur, Rutger Gernandt, die zijn eerste Noorderzon beleefde. Als de nieuwe week is aangebroken begint hij direct met zijn grootste opdracht: fondsenwerving.

,,We willen dat de diverse elementen van het festival meer gaan samenvallen. Dus moet er meer, verbindend, gebeuren in de openbare ruimte. Het liefste zou ik willen dat je lopend door het Noorderplantsoen struikelt over alle mogelijke vormen van kunst: beeldende kunst, muziek, theater, literatuur, van alles. Dat vergt een balanceer-act, zoiets kost geld waar geen publieksinkomsten tegenover staan. Dat geld kun je dan niet inzetten voor grote voorstellingen. We moeten er wat op verzinnen”, betoogt Gernandt.

Creatief denken is zeker noodzakelijk omdat de overheid ‘cultureel ondernemerschap’ eist van festivals. Met andere woorden: zelf je broek ophouden. Of in elk geval mee hijsen. Daar hoort het aanboren van nieuwe geldstromen bij. Met het verhogen van consumptieprijzen kun je niet eeuwig doorgaan, weet ook Noorderzon. ,,Het verlies is lager dan vorig jaar, toch moeten we onze reserves inzetten.”

Een ander zelf opgelegde taak is een sterkere band creëren tussen wat in het Noorderplantsoen is en wat er in de binnenstad van Groningen gebeurt namens Noorderzon. Gernandt: ,,De stad erbij betrekken. Opnieuw die zichtbaarheid.” En dan ook via meer partijen? Zoals de horeca? ,,Zéker ik ga daarmee in gesprek.”