Dit kunnen we verwachten van Noorderzon 2025: ‘Festival blijft het toetje van de zomer’

Ruim vier maanden loopt Rutger Gernandt (40) nu als algemeen directeur rond bij Noorderzon in Groningen. Op 1 april volgde hij Femke Eerland op, nadat zij twintig jaar aan het festival verbonden was geweest, waarvan zestien jaar als directeur.  

Hoe hem dat bevalt? ,,Het klinkt heel cliché, maar het voelt alsof ik op een rijdende trein ben gestapt. In april zit het festival natuurlijk al op twee derde van de voorbereiding natuurlijk, met een al tijden heel goed ingewerkt team. Dus ik ben nu vooral heel veel aan het praten en leren.”  

Gernandt was voorheen zakelijk directeur van theatergezelschap De Warme Winkel in Amsterdam. Hij pendelt op en neer, waarbij hij wekelijks drie dagen in zijn Groningse pied-à-terre verblijft. ,,Ik had wel aangegeven dat de organisatie misschien beter een ander kon aannemen omdat ik niet fulltime in de stad kon wonen. Maar we raakten toch in gesprek. Het was een heel goede match en we zijn tot deze oplossing gekomen. Thuis hebben we er ook veel over gepraat, het is immers geen baan die je voor een jaartje aanneemt.”

Gernandt kende Noorderzon al, maar via een bijzondere omweg: ,,Ik hoorde er voor het eerst over op een festival in Zuid-Amerika, van een Sloveens theatergezelschap. Als je in de buitenlandse theaterwereld vertelt dat je uit Nederland komt, dan beginnen ze vaak over Noorderzon. Mijn primaire beeld was dan ook: Noorderzon is een heel belangrijk internationaal theaterfestival. En toen kwam ik erachter dat het tegelijkertijd het grootste volksfeest van Groningen is. Een superbijzondere combinatie.” 

Na afloop van Noorderzon vorig jaar brachten Femke Eerland, Gernandts voorganger, en artistiek directeur Mark Yeoman nog naar buiten dat het festival vanwege financiële problemen in de huidige vorm niet zo kon doorgaan.

Gernandt: ,,Ja, en ook weer niet. Noorderzon heeft vorig jaar voor vier jaar rijkssubsidie gekregen en de achtjarige subsidie van de gemeente en provincie is er ook, dus het wordt pas over vier jaar weer echt spannend. En dit festival wordt enorm gedragen. Dus het is aan de ene kant moeilijk, maar aan de andere kant ook heel leuk om over de toekomst na te denken. Waar kunnen we het geld vandaan halen om, ik noem maar een idee, een tent met 400 stoelen in het plantsoen neer te zetten? Daardoor zouden we internationaal theater weer in het plantsoen kunnen laten spelen en andere programmaonderdelen juist weer meer de stad in laten trekken.”

Die vraag kan Raydun Bolk (29) beter beantwoorden. Ze stelde samen met artistiek directeur Mark Yeoman – nog op vakantie – het grotendeels internationale hoofdprogramma samen en ze bezochten daarvoor wereldwijd diverse theaterfestivals, waaronder het vermaarde Festival van Avignon. 

Bolk: ,,Ik denk dat we wat de inhoud van het programma betreft slimme keuzes moeten maken. Die krapte in de financiën moeten mensen zo min mogelijk voelen als ze op Noorderzon zijn. Het festival moet het toetje van de zomer blijven. Dus we gaan in gesprek, met artiesten maar ook met mensen in de stad, om samen ervoor te zorgen dat er geen gaten vallen. We hebben langdurige relaties met artiesten opgebouwd, dat helpt. En we hebben dit jaar veel meer dingen die de bezoeker in het Noorderplantsoen verrassen, die toegankelijk en gratis zijn.” 

Kun je daar al een voorbeeld van geven? 

Bolk: ,,We hebben met de Groninger Archieven een openluchtcinema. Die stond vorig jaar nog in een container, maar is nu groot in het plantsoen te zien. Je kunt het scherm gratis bekijken en als je er geluid bij wilt, kun je een koptelefoon huren. We hebben ook knuffelkunst, een installatie van lokale makers die bewust niet in een container willen maar het park zelf willen gebruiken. Ook willen we de stad er meer bij betrekken. En er is een tentoonstelling in het Grand Theatre, Being Naked van Emily Wortel, die gratis toegankelijk is.” 

Tegelijkertijd is er nog maar één circusgezelschap, in Martiniplaza in plaats van in de tent in het park. Circus is altijd ontzettend populair en altijd snel uitverkocht, met meerdere acts. Dat is vast een keuze om zuiniger aan te kunnen doen. 

Bolk: ,,Ja, absoluut. Mark (Yeoman, red.) en ik hebben Qui som? van Baro d’evel in Avignon gezien en het is een prachtige voorstelling die gewoon heel geschikt is voor een grote zaal, met meer publiek dan in een tent. Dan sla je dus twee vliegen in één klap. We willen de kwaliteit van het programma niet verlagen.”  

Gernandt: ,,Dat is zoeken. Het festival heeft een aantal jaren last gehad van corona en de nasleep ervan. Ik zie het als mijn grote opdracht om te zorgen dat iedereen meer vanuit mogelijkheden gaat denken in plaats van beperkingen.” 

Het &Society-programma met lezingen over maatschappelijk relevante onderwerpen is de laatste jaren enorm gegroeid. Zijn er dit jaar nog meer dan eerder? 

Bolk: ,,Dat lijkt misschien zo, maar het aanbod is niet zoveel groter dan vorig jaar. Wel krijgen we een steeds scherpere blik op hoe we dat willen inrichten. Dat relateert aan de vraag waar je als festival voor dient. Daarom hebben we dit jaar drie programmalijnen waaraan lezingen én voorstellingen gekoppeld zijn. We bouwen dit programma op door vooral te luisteren en ons open te stellen. Welke gesprekken worden er in de maatschappij gevoerd? Die lijnen lopen langs de thema’s ‘rebellie’, ‘zij’ – met de stem van de vrouw centraal – en ‘stad en platteland’.”  

De cultuursector lijkt zich steeds meer te ontpoppen tot het laatste linkse bolwerk in een steeds rechtser Nederland. Wordt jullie festival door het politieke klimaat ook meer activistisch of geëngageerd? 

Gernandt: ,,Ik denk dat er een verschil zit tussen festivals en kunstenaars. Die laatsten moeten de ruimte hebben om heel boude dingen te zeggen en te maken. Dat is voor een festival anders. Ik vind het altijd een beetje fondsenwerftaal als je stelt dat je een breed publiek trekt. Maar op Noorderzon komen zoveel mensen af dat het niet anders kán dan dat het een breed publiek is. Dat is heel mooi, maar dan heb je ook de dure plicht om inclusief te zijn. Voelt iedereen zich nog welkom en thuis op Noorderzon? Ik denk niet dat we zelf activistisch zijn, maar we bieden wel de ruimte aan verschillende opvattingen, zowel expliciet bij lezingen als impliciet in de kunst. Ik denk dat het belangrijkste is dat je daarover transparant bent.” 

Bolk: ,,We willen een gespreksplatform zijn aan het eind van de zomer. Niet het gesprek sturen, maar vooral faciliteren. Nieuwe perspectieven bieden, verhalen brengen die je misschien niet hebt gehoord om het gesprek te voeden. En dan hopen we dat bezoekers, door alles wat ze zien en horen, er later aan de keukentafel verder over praten.”