Het Bevrijdingsfestival Groningen wil veel meer zijn dan een gratis muziekfeest

Dinsdag 5 mei strijken naar verwachting zo’n vijftigduizend bezoekers neer op de voormalige drafbaan van Groningen. „Wij zijn een echt generatiefestival,” blikt creatief producent Van Dijk vooruit. „Dit is de plek waar kinderen hun eerste stapjes zetten op de festivalmat. De plek waar een vader voor het eerst een biertje drinkt met zijn zoon.”

Maar waar het om draait, is de viering van vrijheid. En dat gaat voor Van Dijk, die samen met Feiko Stobbe die festivaldirectie vormt, al lang niet meer alleen over de bevrijding in 1945.

„Die historische context is belangrijk, maar vrijheid is groter. Thema’s als inclusiviteit, diversiteit en saamhorigheid hebben nu een andere urgentie dan tachtig jaar geleden. Het festival is een middel om vrijheid te vieren, maar ook om het niet-vrij zijn bespreekbaar te maken.”

Vrijheid vraagt om onderhoud. En dat beperkt zich niet tot één dag. Om die reden werkt Bevrijdingsfestival Groningen samen met onderwijsinstellingen zoals Noorderpoort en het Alfa-college. „Dat is onze educatieve en participatieve taak”, zegt Van Dijk. „Honderden studenten zijn wekenlang bezig geweest met het thema vrijheid, vanuit verschillende disciplines.”

Hij vertelt over een studente die tijdens een opdracht ontdekte dat haar oma tijdens de Tweede Wereldoorlog onderduikers in huis had gehad. „Dat verhaal kende ze niet. Pas aan de keukentafel kwam het naar boven. Ze maakte er een poster over, vertelde het aan haar klas, kreeg feedback en voelde zich trots. Dan gebeurt er iets wezenlijks. Vrijheid gaat over het delen van verhalen.”

Vorige week vond in Forum Groningen een groot Vrijheidscollege plaats, bezocht door ruim vijfhonderd studenten. Veel impact maakte het verhaal van Osman, een 21-jarige jongen uit Soedan. Hij vertelde in het Forum hoe hij op zestienjarige leeftijd via Libië de overtocht naar Europa maakte in een bootje. Van Dijk: „Zo’n bootje waar wij iets van vinden: die jongens moeten allemaal wegblijven.”

Na drie dagen en nachten op zee werd Osman gered. Negen mensen hadden de tocht niet overleefd. Van Dijk: „Los van de 27 die er drie dagen daarvoor al op zee waren gestorven, omdat ze levensmoe waren. Als iemand een dergelijk verhaal vertelt, met de juiste impact, met muziek erbij en met grote visuals, dan is het niet ineens meer een asielzoeker, maar een mens. Je zag studenten huilen.”

Het verhaal van Osman wordt dinsdag opnieuw verteld, dan op de drafbaan, tijdens het zogeheten 5 Mei Moment.

Veel aandacht gaat traditiegetrouw naar de muziekprogrammering van het festival. Van Dijk omschrijft de gemaakte keuzes als ‘activistisch’. „We onderzoeken of artiesten naast hun muzikale kwaliteit ook iets toevoegen aan het gesprek over hoe we met elkaar omgaan.”

Het heeft ertoe geleid dat onder meer Sef en Sophie Straat op het podium staan, artiesten die zich uitspreken over zaken die zij als onrecht ervaren, zoals de kwestie-Gaza. „In Groningen is een groot festivalaanbod. Als wij relevant willen blijven, moeten we een duidelijke smoel hebben. Dat doe je met het programma. Roxy Dekker of Bankzitters, hoe goed en populair ook, voegen inhoudelijk weinig toe.”

De keuzes zijn selectief. Op de vraag of er ook artiesten niet welkom zijn, zoals Kanye West of het Jerusalem Quartet, antwoordt Van Dijk stellig: „Wij kiezen voor stemmen die passen bij een plek waar iedereen mag meedoen en kan zijn wie hij wil zijn. Dat betekent ook dat niet iedereen automatisch welkom is als dat haaks staat op onze waarden.”

Het landschap rondom Groningen wordt politiek gezien steeds ‘bruiner’. Een groeiende groep stemt niet-democratisch, soms bijna fascistisch. Hoe gaat het festival daarmee om?

Van Dijk: „Ik moet eerlijk zeggen dat wij daar niet zozeer bewust mee bezig zijn. Ik vind dat we vooral de verantwoordelijkheid hebben om ons vanuit solidariteit tot elkaar te verhouden. Daar zijn we bewust mee bezig.”

Als voorbeeld noemt hij de samenwerking met Bab Ad-Daar, een collectief van podiumkunstgezelschap NITE dat cultuur inzet voor integratie, en het platform MENA Is Here, dat kunst en cultuur uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika viert. „Vorig jaar hadden we daardoor duizend mensen aan het dansen. Duizend mensen die met elkaar het leven vierden, vanuit diverse culturen.”

Een ander voorbeeld van inclusiviteit is de keuze voor de Jostiband. Niet ergens verstopt, maar om half tien ’s avonds: primetime op het hoofdpodium. „Dat is dé plek op het festival,” zegt Van Dijk. „Samen met artiesten als Reinier Zonneveld en Maan. Als straks twintigduizend mensen in een polonaise belanden met de Jostiband, dan laten we zien waar we voor staan.”

Daarnaast kijkt hij zelf uit naar de interactieve installatie House of Freedom: vier zeecontainers waarin bezoekers zelf ervaren wat vrijheid kan betekenen. „Daar zijn we heel enthousiast over, maar het moet zich wel bewijzen. Ik kijk uit naar het moment dat we zeggen: te gek, het klopte.”

En dan is er nog een moment waar hij naar uitkijkt. „6 mei, als ik geen enkel bericht heb gekregen dat er iets vreselijks is gebeurd. Als ik weet dat iedereen veilig naar huis is gegaan en veilig is thuisgekomen.”