Hoe de vakantie van Pieter en Nelly leidde tot kunstdiplomatie in het Drents Museum in Assen

„Ik kan u niet zeggen hoe ongelooflijk blij we zijn dat we hier staan.” Directeur Robert van Langh van het Drents Museum moest zoeken naar de juiste woorden voor de verwelkoming van de eerste gasten van Amrita Sher-Gil. Europa is van Picasso, India is van mij. Hoe de tentoonstelling naar Assen is gekomen, is inderdaad lastig uit te leggen.

Zoals bekend dreigde de expositie te stranden toen de oorlog uitbrak tussen de Verenigde Staten en Israël enerzijds en Iran anderzijds. Uit veiligheidsoverwegingen én vanwege verzekeringskwesties werd besloten het nationale erfgoed van India niet naar Nederland te vervoeren.

Een week geleden kon het ineens wel. Dat mag opmerkelijk worden genoemd, want de oorlog in het Midden-Oosten is nog steeds gaande.

Hoe het ook zij, Van Langh nam de tijd om de mensen te bedanken die volgens hem „het onmogelijke mogelijk hebben gemaakt”. Hij wees daarbij op Kumar Tuhin, ambassadeur van India in Nederland en op de Nederlandse ambassadeur in India, Marisa Gerards. Hij bedankte conservator Annemiek Rens, tentoonstellingsontwerper Lies Willers en oud-directeur Harry Tupan.

Daarna liet hij de namen vallen van Pieter en Nelly Spanjersberg. Wie dat zijn, werd pas later duidelijk.

Eerst moest opnieuw worden verteld hoe bijzonder het is dat het werk van de Indiaas-Hongaarse kunstenares Amrita Sher-Gil (1913–1941) kan worden getoond. Haar schilderijen verlaten India nauwelijks. De laatste keer was zo’n twintig jaar geleden, voor een tentoonstelling in Engeland.

Ook moest opnieuw worden verteld wat het werk bijzonder maakt. De vroeg gestorven kunstenaar gebruikte Europese schilderopvattingen en technieken om een modern, zelfbewust India te verbeelden. Ze deed dat toen India nog onder Brits koloniaal bestuur stond en de roep om onafhankelijkheid steeds sterker werd. Het land zocht een balans tussen eigen tradities en internationale invloeden.

Voor Agnes Mulder, commissaris van de Koning in Drenthe en een van de sprekers woensdag, is het al bijna gewoon dat dergelijke kunst in Drenthe is te zien. Ze wees erop dat vaker bijzondere tentoonstellingen naar Assen zijn gehaald – het Terracottaleger, Frida Kahlo, de Dode Zee-rollen, Pompeï – en noemde het Drents Museum „een instituut van internationale allure”.

Ambassadeur Kumar Tuhin op zijn beurt sprak van „een van de meest dynamische en gerespecteerde culturele instellingen van Nederland”. Hij prees het museum voor de manier waarop het regionaal en internationaal erfgoed toegankelijk weet te maken voor een breed publiek.

Maar er bleek nog iets te spelen.

De opening van de Amrita-tentoonstelling valt vrijwel samen met een bezoek dat de Indiase premier Narendra Modi aan Europa brengt. Vrijdag arriveert Modi in Nederland. „Deze tentoonstelling zet de toon voor dat bezoek,” vertelde Tuhin. „Ze laat zien hoe sterk de culturele banden tussen onze landen zijn en hoe kunst kan bijdragen aan dialoog en wederzijds begrip.”

Wat hij daarmee bedoelde, werd duidelijk gemaakt door Marisa Gerards. De ambassadeur van Nederland in India vertelde later op de avond dat de komst van Modi één van de redenen is geweest waardoor de vertraagde tentoonstelling ineens sneller dan verwacht in Assen kon arriveren.

Amrita Sher-Gil is onderdeel van ‘kunstdiplomatie’, een ragfijn spel waarvan niet altijd duidelijk is hoe de regels in elkaar zitten. Het erop neer, aldus Gerards, dat zowel India als Nederland er belang bij heeft dat het Drents Museum in Assen en de National Gallery of Modern Art in New Delhi goed met elkaar samenwerken op een moment dat Narendra Modi en Rob Jetten iets willen bereiken.

Komende dagen wordt een strategisch partnerschap tussen Nederland en India gesloten. „Dat gaat niet alleen over handel en investeringen, maar ook over veiligheid, innovatie en – heel belangrijk – cultuur”, voorspelde Gerards. „We willen de banden tussen mensen versterken. Kunst speelt daarin een grote rol.”

Iets concreter: er zijn plannen om de Nederlandse cultuur in India zichtbaarder te maken. Daarbij moet worden gedacht aan podiumkunsten, design en de manier waarop social design kan worden ingezet om maatschappelijke problemen op te lossen. Maar ook aan erfgoed dat vertelt over de band tussen Nederland en India en aan museale samenwerking.

Van dat laatste is de Amrita Sher-Gil tentoonstelling een eerste voorbeeld. Annemiek Rens, hoofdconservator van het Drents Museum, vertelde dat er gesprekken komen over het tonen van Drentse museumstukken in New Delhi. Over het wat, hoe en wanneer valt op dit moment nog niets te zeggen.

Rest nog de vraag waarom directeur Van Langh nadrukkelijk dank liet uitgaan naar Pieter en Nelly Spanjersberg. Het stel uit Scherpenzeel legde het woensdagavond desgevraagd met alle plezier uit.

Pieter Spanjersberg zag jaren geleden tijdens de Documenta in Kassel een schilderij hangen waarop Amrita Sher-Gil zichzelf had afgebeeld als Tahitiaanse vrouw. Als liefhebber van de kunstschilder Paul Gauguin bleef het portret hem bij.

In 2019 stapte Pieter samen met zijn vrouw Nelly tijdens een vakantie in India het museum in New Delhi binnen om meer werk van Sher-Gil te bekijken. Wat daarvan bijbleef, was dat de Indiase kunstschilder werd vergeleken met Frida Kahlo.

Pieter: „In 2021 bezochten we de Frida Kahlo expositie in Assen en zagen we toevallig Harry Tupan. Ik vertelde hem over Amrita. Daar had hij nog nooit van gehoord. Ik beloofde informatie op te sturen en dat heb ik gedaan. Tupan toonde zich geïnteresseerd. Een tijdje later mailde hij: ‘We gaan kijken’.”

Daarna werd het stil. Pieter en Nelly hoorden niets meer uit Assen. Tot er weer een mail kwam. ‘Het is gelukt, Amrita komt naar Nederland’, schreef Tupan.

„Deze tentoonstelling is dus ook een beetje ons feestje”, lachen Pieter en Nelly Spanjersberg.