Matthijs van Nieuwkerk draait na ‘verwarrende jaren’ chansons op Terschelling. ‘Ben ik te veel aan het woord?’

‘Ik heb verwarrende jaren achter de rug”, zegt Matthijs van Nieuwkerk aan het begin van zijn draaisessie Franse chansons, zondag in Eilandbistro De Boschplaat. ,,Ik doe af en toe ‘ns wat. En vanmiddag ga ik Franse plaatjes draaien.”

Het is 4 uur ‘s middags, Matthijs van Nieuwkerk zet zijn eerste plaatje op. Hier encore van Charles Aznavour. ,,Ook schitterend gezongen door Rob de Nijs.” Over hoe snel de tijd gaat: zo ben je 20, zo ben je oud en kan het grote terugkijken beginnen.

10 minuten later al: Non, je ne regrette rien van Edith Piaf. ,,Eigenlijk nog een beetje vroeg.” Dondert niet. De hele bistro zingt luidkeels mee.

Charles Aznavour is de grote held van Matthijs van Nieuwkerk. Hij vertelt hoe hij opgroeide met diens muziek, in de Amsterdamse Stadionbuurt. ,,Ik zag hoe mijn moeder gelukkig werd van die ontzettend warme stem.”

Decennia later schreef hij een reeks columns in de VARAgids over zijn idool, die werd gebundeld tot een boekje. En precies dat boekje lag op de bar van Eilandbistro De Boschplaat, toen hij daar een tijdje geleden, vergezeld van vrouw, dochter en kleinkind, eens neerstreek voor een hapje eten in Franse stijl. Want dat kunnen ze daar, koken op zijn Frans. Die sfeer loopt door tot en met de gestreepte shirts van de bediening en de foto’s aan de muur.

Maamke van Zwol, die de zaak runt met haar man (en francofiel) Rieme-Jan Tjittes, vroeg Van Nieuwkerk bij die gelegenheid of hij iets in dat boekje wilde schrijven. Dat wilde hij wel, blij als hij was met die toenadering nadat hij door heel Nederland was gecanceld toen klachten naar buiten kwamen over zijn wangedrag ten tijde van zijn talkshow De wereld draait door (2005-2020) – de ‘verwarrende jaren’ waar hij al over repte.

Van Zwol had het idee om iets te doen met Van Nieuwkerks liefde voor het Franse chanson. Zijn management gaf eerst niet thuis, maar na bemiddeling van ouwe makker (van beide partijen) Jort Kelder, die een huis op Terschelling heeft, kreeg deze middag toch nog vorm. In de publicitaire luwte, aan het oostelijke eind van het eiland.

Weer een voorzichtig treetje in de openbaarheid voor Van Nieuwkerk, die zich verder noodgedwongen gedeisd houdt. Zijn contract met RTL werd opgeschort, wel doet hij eens in de maand een soort talkshow in een boekhandel in Den Haag (daar woont hij tegenwoordig). Een zeldzaam interview in het prestigieuze maar verder weinig gelezen muziekblad OOR, over zijn andere favoriet Bob Dylan, kon er nog net af – daar was verder geen woord Frans bij.

Van Nieuwkerk wil on the record ook deze krant niet te woord staan, maar die is niettemin welkom om verslag te doen van deze vrolijke middag. Die is woordspelig Chanzondag met Matthijs gedoopt: dat stond op de blaadjes met de drankprijzen, met een notenbalk eronder.

,,O, ik dacht dat we mee moesten zingen”, zegt Jort Kelder, die ook is komen aanwaaien. Die kreet, die heeft Van Nieuwkerk al geclaimd voor een eventueel vervolg, volgens Maamke van Zwol.

Intussen blijkt Matthijs van Nieuwkerk al aardig warmgedraaid. Vrolijk, los van de tongriem en haast onverdraaglijk enthousiast praat hij zijn Franstalige plaatjes aan elkaar. ,,Daar zou hij iets mee moeten doen”, zegt de vrouw naast me aan de bar, hondje Bobbie (labradoodle, 9 maanden) op schoot.

Niet zomaar een vrouw: het is Martha Riemsma, echtgenote van Matthijs van Nieuwkerk. En algemeen directeur van het ANP (Algemeen Nederlands Persbureau), voormalig hoofdredacteur van Twents dagblad Tubantia en afkomstig uit Feanwâlden. ,,Ik kin noch wol in bytsje Frysk, hear” en verder citeren we haar maar niet.

Het is mooi om te zien hoe Van Nieuwkerk vanuit het midden van de zaak, hoe enthousiast ook, steeds haar blik zoekt. Op haar beurt stuurt ze hem zo’n lief hartje, gevormd met haar vingers.

Intussen is hij, improviserend en wel, lekker op dreef. ,,Dit is de eerste keer dat ik dit doe, ben ik te veel aan het woord eigenlijk?”

Hij geeft vrolijk ruimte aan inbreng vanuit het publiek. ,,Kijk, ik word gecorrigeerd over mijn eigen programma.” De groten van het chanson komen langs, maar ook een minder bekende god als Henri Salvador. ,,Het is culturele dienstplicht om naar hem te luisteren.”

Dan zet hij Mistral gagnant op, van nog zo’n minder grote grootheid: Renaud. Gevolgd door een veel latere live-versie van datzelfde chanson, door diezelfde Renaud. Ontluisterend, want zwaar aangetast door drank en drugs.

,,Beter wordt het niet, alleen maar slechter. Maar dat is de schoonheid van het verval. Hij stond in het mooie Olympia, het kon eigenlijk niet. Maar hij was wel een museumstuk, die het allemaal gezongen heeft.” Net als een Aznavour in zijn laatste jaren. ,,Die blijf je trouw tot de laatste snik.”

En zo vertelt Van Nieuwkerk verder. Over Georges Brassens, ,,een man met het uiterlijk van een leraar Frans, een ribfluwelen man. Maar met vlijmscherpe, erotische, scabreuze teksten. Die man was één grote schijnbeweging.” En over Juliette Gréco, ,,die met bijna iedereen in bed heeft gelegen.” Haar bekendste nummer: Déshabillez-moi, ‘kleed me uit’. ,,Dat heeft ze tot het laatst gezongen. Zelf vond ze dat dat niet meer kon, op haar 86ste. Maar het werd steeds geiler naarmate ze ouder werd.”

Hij haalt Jort Kelder er nog even bij, naar eigen zeggen ,,de slechtste tafelheer van DWDD, zeker als het om muziek gaat”, om iets te opperen over ‘zuchtmeisje’ Carla Bruni. Die nog steeds de partner is van de voormalige Franse president Sarkozy, tegen wie vorige week 7 jaar cel is geëist op verdenking van corruptie. Het kan altijd erger, zal Van Nieuwkerk hebben gedacht.

Hans van der Lubbe, bassist van De Dijk en broer van zanger Huub, mag iets antwoorden over Jacques Brel, op de ouderwets Van Nieuwkerkiaanse want nogal sturende vraag: ,,Wat maakt Brel nou zo ongelooflijk uniek?”

Brel brengt plaatselijke timmerman (en schipper in ruste) Jouke Schaap ,,terug naar tijden met drank. Hij heeft me daarin begeleid.” Van Nieuwkerk zelf over Brel (en Barbara, nog zo’n gepassioneerd chansontype): ,,Je moet bijna douchen als het afgelopen is, zo intens.”

Restauranteigenaar Rieme-Jan Tjittes (eigenlijk advocaat en professor in contractrecht, ,,hier ben ik hulpafwasser als het druk is”) is blij na afloop. ,,Hij kan het nog steeds. Vanuit zijn enthousiasme mensen meeslepen.”

Matthijs van Nieuwkerk zit met zijn vrouw en Jort Kelder aan de bar en zegt vriendelijk gedag. ,,Ja, vond je het leuk?”