Kleurrijke ode aan de Drentsche Aa in Museum Nienoord in Leek

De tentoonstelling begint met een grote tekening die Siemen Dijkstra maakte van Halkenbroek bij Elp, het gebied waar de Drentsche Aa zo ongeveer begint. Het is een panorama vol details van winterse bomen met hun kale takken in de voorgrond, het nattige gebied in het midden en de radioschotels van Westerbork in de achtergrond. Zelfs zijn eigen fiets tegen het hek heeft de tekenaar niet vergeten.

Naast deze nauwgezette tekening hangt een prent van een witte zwaan, die met slechts een paar grijze contouren treffend is weergegeven. Zie hier de uitersten waar de kunstwerken in deze tentoonstelling zich zo’n beetje tussen begeven: van allesregistrerend realisme tot rake impressie.

Die zwaan is gemaakt door Erik van Ommen uit Vries, de initiator van dit kunstproject. In coronatijd was de bewegingsvrijheid beperkt en trok hij regelmatig de nabije omgeving in. Nieuwsgierig naar de bron van de Drentse Aa, trof hij een prachtig natuurgebied aan. Hij kreeg het idee die beek al schilderend en tekenend te volgen, maar hij wist ook dat hij dat niet in zijn eentje moest doen. Het was tevens een mogelijkheid om in tijden van afstand-houden en isolement collega-kunstenaars in open terrein te kunnen ontmoeten.

Hij benaderde Siemen Dijkstra, die meteen enthousiast was. En toen Van Ommen het voorlegde aan zijn collega’s van het Drents Schildersgenootschap, ontstond er een groep, die maandelijks op pad ging en telkens een volgend deel van de Drentsche Aa vastlegde.

Op de vloer van de grote tentoonstellingszaal van Museum Nienoord is de kronkelende Drentsche Aa uitgetekend. Links en rechts ervan zijn telkens groepjes kunstwerken die in een bepaalde omgeving gemaakt zijn. Die groepjes nodigen uit tot vergelijken: van wat misschien wel eenzelfde oever met een rijtje bomen kan zijn, maakte de één een snelle, ruwe schets, de ander een grafische voorstelling in zwart-wit, en een derde een uitgewerkte houtsnede in meerdere drukgangen.

Het plezier van deze artistieke onderneming om elke maand een nieuw deel van de Aa te bestuderen, en om dat telkens op een eigen manier te benaderen, straalt er vanaf. Waarschijnlijk ging niet iedere kunstenaar elke keer mee op pad. Maar Van Ommen en Dijkstra trokken duidelijk de kar. Van hen zijn de meeste kunstwerken in de tentoonstelling te zien. Siemen Dijkstra is vooral bekend van zijn minutieuze houtdrukken. Maar hier toont hij overwegend pentekeningen; wellicht om ter plekke snel zijn indrukken te registreren. En ze zijn net zo gedetailleerd als zijn grafische werk.

Erik van Ommen is al net zo’n alleskunner: er zijn schilderijen, tekeningen en houtdrukken. Alles heeft zijn eigen sfeer. Hij toont onder meer de ‘big four’ van het Drentse beekdalgebied; de vier grootste dieren in deze streek: de das, de bever, de otter én tegenwoordig ook de wolf.

Op een tv-scherm worden beelden vertoond van RTV Drenthe, die een aantal van de kunstenaars heeft gevolgd. We zien bijvoorbeeld Wout Wachtmeester met een schetsblokje plaatsnemen in een campingstoeltje. Deze ‘bomenspecialist’ noemt zichzelf een ‘atelierschilder’ die graag grote schilderijen maakt, zodat je de grootsheid van de natuur beleeft. Maar hij gaat graag de uitdaging aan om zich nu, buiten, op water te concentreren.

In de tentoonstelling is inderdaad één groot schilderij, van een bocht in het Gastersche Diepje. Mooi is de informatieve voorstudie, die in een vitrine staat. In de kantlijn geeft Woutmeester aanwijzingen over zichtlijnen en de vermolmde boom, die prominent in beeld staat: als teken van vergankelijkheid en van nieuw leven. En waar Wachtmeester in zijn schilderijen normaliter een lage horizon aanhoudt, om het geboomte goed uit te laten komen, benadrukt hij nu de hóge horizon, omdat deze keer immers het water van de Drentsche Aa de hoofdrol heeft.

Overigens exposeert Wachtmeester naast dit ene schilderij nog een aantal verfijnde tekeningen en aquarellen, die zeer de moeite waard zijn.

En het hoeft niet alleen puur realistische kunst te zijn. Zo zijn er twee schilderijen van Herman van de Poll (1952-2024). Hij is afgelopen winter overleden en heeft blijkbaar nog deelgenomen aan dit Aa-project. Van de Poll stond bekend om zijn puur abstracte werken, bijvoorbeeld vol gekleurde vierkantjes. In een aantal van deze vierkantjes is duidelijk een horizontale of verticale penseelstreek te zien. Zouden die in deze context verwijzen naar stromend water en rechtopstaand gewas?

Andere kunstenaars experimenteren op andere manieren. Sikko Mulder voegt aan zijn schilderijen stukken papier en andere reliëfs toe. Daarmee verwijst hij naar de tijdlagen van het Drentse landschap, die in de uitgesleten oevers zichtbaar zijn. Of neem het ‘schilderij’ dat Wikje Schoon van het Deurzerdiep maakte: met grove jute en andere textiele materialen is het net alsof ze een hap uit het graslandschap genomen heeft.

Wanneer negentien kunstenaars door hetzelfde gebied gaan, zit er natuurlijk wel eens overlap in de kunstwerken. Maar dat er toch telkens weer een nieuw aspect of een andere kijk opduikt, dat maakt deze tentoonstelling zo leuk en interessant.