,,Ik ben zo langzamerhand zelf een stripfiguur", vindt Seb van der Kaaden. Tekening: Margreet de Heer
Suske en Wiske, Donald Duck en Kuifje: iconische strips die een plekje in het collectieve geheugen hebben veroverd. Maar wie zou Willy Vandersteen, Carl Barks of Hergé bij leven in het voorbijgaan hebben herkend? Uitgeverij Personalia uit Leens, die zaterdag haar 25-jarig jubileum viert, bouwde met het blad StripGlossy een podium voor al die onbekende stripmakers.
Uitgeverij Personalia is gevestigd in een monumentaal pand uit 1902 in Leens waar uitgever Seb van der Kaaden (48) sinds negentien jaar met zijn gezin woont. De oude pronkkamer van toen is nu het kloppend hart van de uitgeverij. Een bataljon stripfiguren als Bommel, De Generaal, Jelmer, Saul en Kapitein Rob heruitgave of nieuwkomer begon hier aan een gestage opmars.
De muren van Personalia gaan schuil achter rijen en rijen strips. Foto: Anjo de Haan
Het kantoor van de uitgeverij is een walhalla voor stripliefhebbers. Foto: Anjo de Haan
Het kantoor van Van der Kaaden is een walhalla voor de echte stripliefhebber. Hoge boekenkasten huisvesten rijen en rijen strips en boeken al dan niet door Personalia uitgegeven. De verzameling verraadt een brede interesse: stokoude pockets van Biggles, de befaamde WOI-piloot en detective, delen dezelfde plank met Donald Duck.
Bommelglossy was een knipoog naar de Linda
Het kantoor telt twee bureaus, die tegenover elkaar zijn gezet; eentje voor de uitgever en een voor zijn zoons Tim en Aron – prille tieners – die de hoofdredactie vormen van het stripblad Jump, dat speciaal voor pubers in spe wordt gemaakt. Beide bureaus worden in de rug gedekt door – wederom – boekenkasten vol strips.
Alles ademt de liefde voor de strip uit: een schets van Peter R. de Vries die ooit gasthoofdredacteur van de Stripglossy was, schetsen van striptekenaar Theo van den Boogaard van Sjef van Oekel, een litho schilderij van Kapitein Rob en de professor Lupardi die met demonische blik vanuit een lijst aan de muur op de bezoekers neerkijkt.
Een schets van de strip Sjef van Oekel van striptekenaar Theo van den Boogaard. Foto: Anjo de Haan
„Maar toen ik 25 jaar geleden begon, gaf ik nog geen strips uit. De uitgeverij was er eerder dan de StripGlossy waar ik in 2016 mee ben gestart.”
En toch was het een strip die uiteindelijk tot de StripGlossy leidde. Tom Poes om precies te zijn. Dit iconische hersenspinsel van Marten Toonder loopt als een rode draad door de geschiedenis van de uitgeverij.
In 1999 werd Personalia ingeschreven bij de Kamer van Koophandel in Haarlem, de stad waar Van der Kaaden opgroeide. ,,Ik volgde aan de Hogeschool van Amsterdam de opleiding tot uitgever. Ik besloot een boek over Toonder als afstudeerproject te maken. Dit werd uiteindelijk Een Heer van Afstand, een variant op een Heer van Stand, zoals Bommel zich altijd noemde.’’
Waarom Toonder? „Als tiener raakte ik verslingerd aan de Bommel-pockets. Toonder creëerde echt een sprookjesachtige wereld. Een wereld waarin ik graag verbleef, nog steeds trouwens. Het is een soort escapisme. Al die verhalen bevatten universele wijsheden over hebzucht, klimaat en kapitalisme, verhalen die nog steeds actueel zijn en die een enorme invloed hadden op een tiener die vragen had als ‘wie ben ik?’, ‘wat wil ik?’ en ‘wat is er?’”
‘Toonder was een heer, maar hij regisseerde het gesprek’
Van der Kaaden opende voor zijn boek de ‘jacht’ op Toonder. Zo volgde hij hem op de bonnefooi naar Zweden waar Toonder de Gouden Adamson van de Svenska Serieakademin, de Zweedse academie voor stripkunst, ontving. „Ook zocht ik hem op in Ierland waar hij toen nog woonde. Het had echt iets magisch. Ik werd met alle egards ontvangen, hij was echt een heer. Maar wel een heer die alleen vertelt wat hij wilde vertellen. Heel hoffelijk hoor, maar hij regisseerde het gesprek.”
Tim en Aron helpen hun vader met de uitgeverij, zo maakten ze onder meer dit naambord. Foto: Anjo de Haan
Het boek kwam er en jaren met triomfen, nederlagen, rechtszaken en bestsellers volgden. Van der Kaden maakte het in een kwarteeuw allemaal mee.
Een van de triomfen was de Bommelglossy die in 2012 werd gelanceerd. „In het begin deed ik vooral in biografieën. Ik houd van levensverhalen. Op een gegeven moment zei mijn vrouw: waarom ga je je twee passies – levensverhalen en Bommel – niet combineren? Ik was nog steeds een liefhebber van Bommel. Dus kwam er een Bommelglossy, dit was een knipoog naar de Linda die net was verschenen.”
‘Tekenaars komen niet van hun zolderkamer af’
De glossy was een groot succes. „Vervolgens werd ik door Jan Kruis (striptekenaar van Jan, Jans en de kinderen, red.) benaderd. Hij wilde ook een glossy en die is er toen ook gekomen. Ter promotie deden we een ware kruistocht door het gehele land en reden we met zijn rode autootje op het circuit van Assen. Vlak voor zijn overlijden vroeg Jan Kruis mij zijn spotprenten over zijn dood, die hij tijdens zijn ziekbed had gemaakt, na zijn overlijden te publiceren. Een grotere eer was niet denkbaar.”
De Jan Kruis Glossy. Foto: Anjo de Haan
De Bommel Glossy is het fundament onder de StripGlossy. Foto: Anjo de Haan
De eerste stenen voor de StripGlossy, die gemiddeld vier keer per jaar verschijnt, waren gelegd. „Het doel was een podium voor stripmakers te creëren. Iedereen kent de gezichten van filmsterren en schrijvers. Maar de tekenaars blijven onzichtbaar, die komen bij wijze van spreken niet van hun zolderkamer af waar ze hun strips maken. Die krijgen geen podium. En dat is wat ik wilde: ze met glamour behandelen en tegelijk ook de strip uit het kinderhoekje halen door het als een volwassen product neer te zetten.”
‘Ik ben zelf een stripfiguur’
Hoewel overal bijna met de moed der wanhoop tegen de groeiende ontlezing wordt gestreden, ziet Van der Kaaden kansen voor de strip. „Toegegeven: door games en mobiele telefoons neemt de aandacht curve – ook van volwassenen – af. Men neemt geen tijd meer om in alle rust een blad te lezen. Het moet snel. Daar moet je creatief mee omgaan. En daarom moet je ook terug naar de basis. Wat is nou een strip? Middels plaatjes breng je een boodschap over. Daar kun je alle kanten mee op. Gebruik bijvoorbeeld een strip om Nederlandse grammatica uit te leggen.”
Seb van der Kaaden voor zijn uitgeverij Personalia in Leens. Foto: Anjo de Haan
Hij begon in 2016 met de uitgaven van de StripGlossy. Foto Anjo de Haan
,,Ik ben zo langzamerhand zelf een stripfiguur", vindt Seb van der Kaaden. Tekening: Margreet de Heer
Niet dat hij rustig achterover kan leunen. „Dit blijft een kwetsbare onderneming. Ik heb meegemaakt dat ik meer dan de helft van de glossy’s retour kreeg van boekhandels, omdat ze niet werden verkocht.”
Maar inmiddels wil en kan hij ook niet meer anders. „Ik ben wat dat betreft een bevoorrecht figuur.” Hij lacht, een schaterlach. „Een stripfiguur.”
Uitgaven van Personalia
Enkele hoogtepunten uit de uitgaven van Personalia, Tom Poes en de Paskaart, een nieuw Kapitein Rob verhaal, De laatste reis van de Vrijheid. Het verstrippen voor de politie van zogeheten cold cases door de Groningse tekenaars Anco Dijkman en Meinte Strikwerda. Een recent hoogtepunt is de uitgave van de André van Duin puzzel vanwege zijn 75e verjaardag. Dit werd de bestverkochte puzzel van het jaar. Verder De Meimoorden, Luthon Hőge en De Generaal gaat Integraal, die alle drie werden uitgeroepen tot beste stripalbum van het jaar. En ‘last but not least’, de Groninger Roelof Wijtsma, die eerder de historische strip Jelmer maakte naar een scenario van Josse Pietersma, brengt dit weekend met Willem Ritstier de allereerste Nederlandse vrouwenvoetbalstrip uit.
Uitgeverij Personalia is bezig met de heruitgave van alle delen van Kapitein Rob, een creatie van Pieter Kuhn. Foto: Anjo de Haan
De Generaal gaat integraal werd uitgeroepen tot stripalbum van het jaar. Foto: Anjo de Haan
De André van Duin-puzzel werd de bestverkochte puzzel van het jaar. Foto: Anjo de Haan
