Winter in Oekraïne: miljoenen mensen zonder stroom en verwarming bij temperaturen ver onder nul

Het is een scenario waarvoor al sinds oktober 2022 voor werd gevreesd toen Rusland begon met het aanvallen van de elektriciteitsvoorzieningen in Oekraïne. Strenge winters en geen stroom, gas en verwarming. Tot dit jaar waren de winters in Oekraïne uitzonderlijk zacht, maar sinds januari vriest het dat het kraakt. En bestookt Rusland dagelijks de nog functionerende energievoorzieningen in het land. 

,,Ik heb net een app gekregen dat we de komende 24 uur weer zonder elektriciteit zitten”, zegt Dima Tsvitinskiy uit Irpin. Sinds de grote aanval op energievoorzieningen op 8 januari van dit jaar kampt de regio Kyiv, waar Irpin onder valt, met grote problemen. Tsvitinskiy zat meerdere dagen zonder stroom en verwarming. Juist op het moment dat alles weer een beetje normaal werkte, vernietigde Rusland opnieuw installaties. ,,In appartementen zonder verwarming is de temperatuur gedaald tot een graad of drie, vier. Buiten was het soms min 22.” 

,,Kyiv is als een groot bijennest op het moment. Overal klinkt het geluid van generatoren, als boze bijen. Er is veel woede richting de Russen, maar gelukkig vertaalt die woede zich niet in onverdraagzaamheid tegenover elkaar. Mensen zijn behulpzaam zeker naar kwetsbare groepen zoals ouderen”, vertelt Mischa*, een voormalig militair uit Kyiv. ,,Het bedrijf waarvoor ik werk heeft wasmachines neergezet en douches laten installeren omdat zij wel stroom en verwarming hebben. Kinderen mogen mee naar kantoor en er is een programma voor hen met entertainment.” De scholen in de regio Kyiv blijven deze maand dicht.

Na de eerste grote aanval op de energie-infrastructuur van dit jaar op 8 januari, lukte het de schade grotendeels te repareren. Diverse landen, ook Nederland, schoten Oekraïne te hulp met materiaal. Maar net op het moment dat alles weer enigszins werkte, volgde er in de nacht van maandag op dinsdag opnieuw een grote aanval.

Journalist Azad Savarov was met zijn vrouw en pasgeboren baby de eerste weken van het nieuwe jaar buiten Kyiv, in het westen van het land. Dinsdag kwam hij terug naar de hoofdstad. ,,Ik trof Kyiv in complete duisternis aan. Op verschillende plekken zijn tenten opgezet waar mensen hun telefoons kunnen opladen en zich kunnen opwarmen, zogenaamde ‘points of invincibility’ – plekken van onoverwinnelijkheid.” Savarov gelooft niet dat de Russen slagen in hun doel en de moraal van de bevolking kunnen breken door hen in de kou en het donker te zetten. ,,Ik sprak een 14-jarig meisje in een van de tenten, Polina. Ook al duurt dit nog weken of maanden, zij is niet van plan om Kyiv te verlaten.”

Dat geldt niet voor alle mensen in Kyiv, volgens burgemeester Vitali Klytsjko hebben 600.000 mensen de stad verlaten na zijn oproep begin januari na de eerste grote aanval van dit jaar. Dinsdagavond zouden er volgens hem meer dan een miljoen mensen in Kyiv zonder stroom en verwarming zitten. 

President Zelensky riep deze week de ‘noodtoestand in de elektriciteitssector’ uit. Kyiv, Zaporizja en Kharkiv hebben het volgens hem het zwaarst. 

‘No heat, no electricity, no hot water. Nice’, appt Tetiana Merkulova uit Kharkiv maandag. En daarmee stopte de ellende niet. ,,Na zondag was de stroom 12 uur lang weg. Maandag was er geen verwarming en geen water en op de universiteit draaide de generator maar tot elf uur ’s ochtends.”

,,We doen wat we nu al jaren moeten doen: we zetten de generatoren aan, thuis hebben we lampen op batterijen en kaarsen. En als er water is, maken we schoon en draaien we een was. En we werken veel.” 

De focus van de wereld is nu vooral gericht op Kyiv. Maar niet alleen de hoofdstad heeft te kampen met kou en duisternis. Ook in Lviv is de helft van de tijd geen elektriciteit beschikbaar constateert Andryi Halyas uit de westelijk gelegen stad. ,,Ieder deel van de stad heeft een beperkt aantal uren stroom per dag. Verdeeld over een etmaal hebben we iets minder dan de helft van de tijd elektriciteit.” 

Zelfs in de regio Transkarpatië – een gebied aan de grens met Polen, Hongarije, Slowakije en Roemenië – zijn de aanvallen op de energiecentrales merkbaar. Ook al is het gebied zelf tot nu toe praktisch verschoond gebleven van Russische aanvallen. ,,We hebben twee uur stroom en daarna vier uur niet. En zo gaat het al een tijdje”, meldt Oleg Svetlichnyy uit Svaliava.