Artsen schatten pijn bij vrouwen systematisch lager in dan bij mannen, zelfs bij identieke klachten. Foto: Getty Images
Vrouwen ervaren meer pijn dan mannen en hebben vaker langdurige pijnklachten, maar toch worden zij in de medische wereld minder serieus genomen. Monique Steegers, hoogleraar pijngeneeskunde in het AmsterdamUMC, ziet deze pijnkloof graag verdwijnen. In haar boek ’De Pijnparadox’ beschrijft ze wat er misgaat en wat er beter kan.
„Patiënten die vaker op mijn poli komen, weten dat ik regelmatig uitloop”, zegt anesthesioloog-pijnspecialist Monique Steegers. Het uitvoerig luisteren naar de klachten, begrip tonen voor bijbehorende emoties en zorgen dat iemand zich gehoord voelt, is voor haar geen beleefdheidsvorm, maar een essentieel onderdeel van haar werk: pijn behandelen.
Uit onderzoek blijkt namelijk dat angst en stress bij vrouwen – anders dan bij mannen – de natuurlijke pijndempers blokkeren, waardoor de pijn daadwerkelijk erger wordt. Erkenning werkt dan letterlijk als medicijn.
’Niet slechter of zwakker’
„Een vrouw heeft een veel kleurrijkere manier om over klachten te vertellen, er komt meer emotie bij kijken”, legt Steegers uit.
„Dat is niet slechter of zwakker, gewoon ánders. Helaas worden symptomen als angst, stress en vermoeidheid door veel dokters geïnterpreteerd als tekenen dat de klachten tussen de oren zitten. Vandaar dat de diagnose van aandoeningen als PCOS, endometriose, fibromyalgie en MS bij vrouwen vaak laat wordt gesteld. Ze worden niet serieus genomen.”
11 minuten
De wetenschap bewijst dat. Studies tonen aan dat artsen pijn van vrouwen systematisch lager inschatten dan die van mannen en minder snel onderzoek doen, zelfs bij identieke scenario’s. Een Amerikaanse studie liet zien dat vrouwen die zich op de spoedeisende hulp meldden met pijn op de borst elf minuten langer moesten wachten op hulp.
„Die minuten kunnen in het geval van een infarct een groot verschil maken”, zegt Steegers. „Ook werden hun klachten vaker toegeschreven aan angst of stress.”
Wereldwijd daalt steeds meer het besef in dat bij wetenschappelijk onderzoek duidelijker onderscheid gemaakt moet worden tussen mannen en vrouwen, omdat hun lichaam anders werkt. „Heel veel is nog onbekend”, zegt Steegers.
„Zeker in de pijngeneeskunde, want dat is een relatief jong vakgebied waar pas sinds de jaren negentig serieus onderzoek naar wordt gedaan. Tachtig procent daarvan gebeurt met mannelijke proefpersonen of proefdieren. We weten daardoor bijvoorbeeld niet welke pijnstilling beter werkt bij vrouwen dan bij mannen, en wat de juiste doseringen zijn per sekse.”
Hogere pijngrens
Dat hormonen een belangrijke rol spelen bij pijn is wél bekend. De vrouwelijke geslachtshormonen oestrogeen en progesteron beïnvloeden de pijnverwerking voortdurend. De pijngrens wordt bijvoorbeeld extra laag tijdens de menstruatie en overgang, als de oestrogeendaling inzet.
„Pijn is een alarmsignaal van de hersenen”, legt Steegers uit. „De route die dat signaal doorloopt is bij vrouwen anders dan bij mannen, waarschijnlijk als gevolg van hormonen. Daarnaast speelt het afweersysteem, dat bij vrouwen actiever is, ook een grote rol bij met name langdurige pijnklachten.”
Lange weg te gaan
De pijnkloof dichten is nog een zeer lange weg, maar met haar boek De Pijnparadox hoopt de hoogleraar in ieder geval het probleem zichtbaar te maken. Wat haar betreft moet dit onderwerp ook in medische opleidingen aan bod komen.
„Het is geen onwil van dokters, maar een blinde vlek, zoals we die allemaal hebben. Als je een vak als gendersensitieve geneeskunde gaat geven, geloof ik dat artsen alerter worden op de verschillen. Dat maakt de gezondheidszorg uiteindelijk beter en minder duur.”
Ze benadrukt dat vrouwen zich vooral niet als mannen moeten gaan gedragen. „Dat is wat vrouwen al duizenden jaren doen: zichzelf aanpassen. Als je je verhaal over stress en vermoeidheid niet deelt uit angst niet serieus te worden genomen, gaat het juist helemaal mis. De geneeskunde moet vrouwen gewoon beter leren begrijpen. En dat betekent dat klachten niet als ’tussen de oren’ moeten worden bestempeld, maar dat men beseft dat lichaam en geest met elkaar in verbinding staan.”
Ernstig tot ondraaglijk
Vrouwen hebben over het algemeen vaker en intensiever pijn dan mannen. Uit een grote internationale studie bleek dat 45 procent van de vrouwen en 31 procent van de mannen chronische pijn ervaart. Vrouwen melden zich vaker bij pijnklinieken en krijgen vaker te maken met pijnsyndromen, zoals fibromyalgie.
Bij aandoeningen die bij beide geslachten voorkomen, zoals reuma, zijn vrouwen gevoeliger voor pijn. Ook na operaties ervaren vrouwen gemiddeld meer en langer pijn, wat waarschijnlijk onder meer te maken heeft met de dosis pijnmedicatie. Mannen krijgen soms te veel. Een van de pijnervaringen waar veel vrouwen in hun leven mee te maken krijgen is bevallingspijn. Wereldwijd beschrijft 40 tot 60 procent dit als ernstig tot ondraaglijk – zeker in landen waar pijnstilling minder toegankelijk is.
