Waar staat Pieter Omtzigt voor? Schrijvers van zijn verkiezingsprogramma moeten flink aan de bak

Bestaanszekerheid en bestuurscultuur: die twee thema’s legt Omtzigt bij de lancering van zijn nieuwe partij (Nieuw Sociaal Contract) meteen op tafel als belangrijke onderwerpen. Wie de oud-CDA’er al langer volgt in de Tweede Kamer zal dat niet verbazen.

Hij trekt bijvoorbeeld al een tijd aan de bel als het gaat over de financiële kwetsbaarheid van huishoudens of de manier waarop de overheid is ingericht en bestuurd wordt. Die twee onderwerpen komen samen in de toeslagenaffaire, waarin kwetsbare gezinnen worden vermalen door een overheid die te streng handhaaft om te complexe regels.

Het zal dan ook geen verbazing wekken dat deze twee onderwerpen een groot deel beslaan van het ’basisdocument’ dat Omtzigt heeft gepubliceerd. Dat moet als fundament dienen voor de politieke lijn en het programma van zijn nieuwe partij.

Bekende Omtzigt-stokpaardjes komen daarin voorbij: betere controle van wetgeving, een transparantere overheid, meer aandacht voor bestaanszekerheid, een simpeler belastingstelsel en het terugdraaien van allerlei belastingprikkels en -kortingen die hun doel voorbijschieten of terechtkomen bij groepen die ze volgens Omtzigt niet nodig hebben.

Het zijn dezelfde onderwerpen die het stemmenkanon in 2021 al uitwerkt in zijn boek Een Nieuw Sociaal Contract, toen nog als CDA’er. Oplossingen voor de problemen die hij aankaart, heeft hij nog niet altijd. Over het moeilijke belastingen- en toeslagenstelsel zegt hij dat er ’dringend een heldere visie nodig’ is. Daar staat wel een stapel initiatiefnota’s op het gebied van de bestuurscultuur tegenover. Zo wil Omtzigt een constitutioneel hof, dat nieuwe wetten aan de grondwet toetst, en een regionaal kiesstelsel invoeren.

Op financieel vlak valt wel een lijn te halen die overeenkomsten vertoont met links: Omtzigt pleit bijvoorbeeld voor een hoger minimumloon in de strijd tegen armoede en hij stipt aan dat ’grote bedrijven belastingvoordelen bedingen’, terwijl ’de arme burger’ vooral hoge energieprijzen voor de kiezen krijgt. Klimaatbeleid pakt op die manier volgens hem slecht uit voor de mensen.

Nu Omtzigt zijn eigen partij begint, zal hij rond meer onderwerpen een visie moeten opstellen. En die is er nog niet. Op basis van stemgedrag in de Kamer is Omtzigt het best te vergelijken met BBB en de SGP, zocht NRC onlangs uit. Maar Omtzigt distantieert zich bijvoorbeeld wel van de landbouw-standpunten van BBB. Hoe hij zelf naar dat dossier kijkt, heeft hij nu nog niet uitgewerkt.

Ook thema’s als onderwijs en zorg krijgen in het 40 pagina’s tellende stuk niet of nauwelijks aandacht. Omtzigt manifesteert zich op niche-onderwerpen, zoals Nederlandstalig onderwijs op universiteiten of de gevolgen van long covid. Maar een overkoepelende visie moet nog worden uitgewerkt. Op het gebied van migratie pleit Omtzigt voor beperking van studie- en arbeidsmigratie. Ook wil hij graag een twee-status-stelsel, waarin asielzoekers verschillende rechten krijgen.

Maar er is nog werk aan de winkel om duidelijk te maken hoe Omtzigt de toekomst van het land ziet. Dat geeft hij zelf in zijn ’basisdocument’ ook grif toe: „Een aantal belangrijke thema’s zoals onderwijs, volkshuisvesting, klimaat en grote delen van de zorg zijn niet aan bod gekomen. Dat is geen gebrek aan interesse, maar alleen in de Kamer kon ik me niet met elk thema diepgaand bezighouden.”