Ga even terug naar 1985. De grote Johan Neeskens debuteert voor FC Groningen. 'Te pas en te onpas stonden mensen naar binnen te gluren'

Station Assen, 5 februari 1985. Drie mannen staan in de voormiddag te kleumen op het perron. FC Groningen-elftalleider Theo Huizinga wacht al drie kwartier op Johan Neeskens, samen met verslaggever Jan Mennega en fotograaf Wladimir van der Burgh van .

Het is de bedoeling dat die dag een contract tekent bij FC Groningen. Huizinga is zo trots als een pauw dat hij een van zijn idolen van de trein mag halen om hem vervolgens naar Stadion Oosterpark te rijden. Mennega en Van der Burgh zijn op hun beurt getipt door Huizinga, die maar al te goed weet dat de FC met Neeskens goede sier maakt. Hij ziet ze al voor zich: ronkende krantenkoppen die de komst van een van ’s lands grootste voetballers naar het Noorden aankondigen.

Huizinga brieft Mennega door dat de intercity uit Amsterdam om vijf over half één arriveert. De trein rolt stipt op tijd binnen, maar van Neeskens geen spoor. Ach... hij zal wel in de volgende zitten, denkt Huizinga. Terwijl Van der Burgh zijn camera al in de aanslag heeft, stapt er geen Neeskens uit de tweede intercity. Huizinga ijsbeert. Het zal toch niet...? Heeft hij het dan toch verkeerd begrepen?

Wanneer Mennega op goed geluk bij de stationsrestauratie een blik naar binnen werpt ziet hij een man in een leren jasje aan tafel zitten. Johan Neeskens nipt net van zijn tweede bakje koffie. Hij pakte een trein eerder en vraagt zich af waar het ontvangstcomité blijft.

Neeskens’ Groningse periode beslaat slechts een voetnoot in de lijvige biografie . Gezien de rijke carrière van de hoofdrolspeler is dat te billijken, al meldt schrijver Jaap Visser in het korte hoofdstukje dat Neeskens met zijn Zwitserse vriendin Marlis belandt in Zuidhoorn – met een o te veel dus.

Huizinga en Neeskens rijden in februari langs enkele geschikte stulpjes in de stad Groningen, maar de middenvelder – inmiddels 33 jaar – verlangt bij zijn terugkeer naar Nederland vooral naar rust. Die hoopt hij in Zuidhorn te vinden. Aan de Rijksstraatweg, om precies te zijn.

Daar, vlakbij de brug over het Van Starkenborghkanaal en pal naast de pastorie van de gereformeerde kerk, ging in de jaren zeventig een groot pand in vlammen op. Het daarvoor in de plaats gebouwde bungalowachtige landhuis met weldadige achtertuin valt meteen in de smaak bij Neeskens en zijn wederhelft.

Natuurlijk krijgt het dorp al snel lucht van de nieuwe bewoners. Als Neeskens rustig een krant leest in de woonkamer, staan er te pas en te onpas mensen naar binnen te gluren. Vooral op zondag, als de nabijgelegen Gastkerk leegstroomt, is het schering en inslag met pottenkijkers. ,,Sommigen waren gewoon onbeschoft”, zegt Neeskens tegen zijn biograaf Jaap Visser. ,,Ik stuurde eens een jongetje weg dat voor de zoveelste keer bij ons aan de deur kwam voor een handtekening, terwijl ik hem er al had gegeven. Kreeg ik een brief van zijn ouders: .”

Wanneer Arie Meijerman een praatje maakt met Neeskens, vertoont zijn wereldberoemde kersverse dorpsgenoot evenwel geen spoortje arrogantie. Als medewerker van de ziekenomroep van Beatrixoord in Haren trekt Meijerman de stoute schoenen aan door aan te bellen bij Huize Neeskens. Hij wordt allerhartelijkst ontvangen en Meijerman keert huiswaarts met een afspraak voor een interview voor zijn programma .

Meijerman meldt zich op de afgesproken avond bij de villa in Zuidhorn. Er hangt er een briefje op de voordeur: . Meijerman zeult met zijn opnameapparatuur naar Chinees restaurant King’s City – tegenwoordig Hao-Hao – in de Hoofdstraat, waar Neeskens en zijn gevolg net aan het uitbuiken zijn. Er zijn nog wat restjes babi panggang en foe yong hai, maar als Neeskens vraagt of Meijerman trek heeft is hij ondanks zijn lege maag te beschroomd om toe te happen.

Een op en top ontspannen Neeskens neemt alle tijd voor het vraaggesprek. Neeskens zegt veel waarde te hechten aan zijn huiselijke leven met Marlis. In Groningen zullen ze hem dus met name op het voetbalveld zien. Dat blijkt toch wat problematisch.

Neeskens’ laatste wedstrijd voor het Amerikaanse sterrenensemble van de New York Cosmos dateert al van oktober. FC Groningen-trainer Han Berger weet dat het na vier maanden stilstand tijd zal kosten om zijn nieuwe sterspeler fit te krijgen. De strenge winter van 1985 bemoeilijkt het streven van club en Neeskens om al vlot na de start van de tweede seizoenshelft te vlammen; energiek en zonder opgeven, altijd voorop in de strijd.

Het trainingsveld aan de Zaagmuldersweg is door de aanhoudende kou steenhard. Pas in maart, wanneer het kwik ook ’s nachts tot boven het nulpunt reikt, kan Neeskens echt gaan denken aan zijn rentree op de Nederlandse voetbalvelden. Hij ziet intussen vanaf de tribune dat FC Groningen tegen zowel PSV (0-1) als HFC Haarlem (1-0) verliest. Berger kan De Nees maar wat goed gebruiken in de jacht op plaatsing voor Europees voetbal.

Op 10 maart 1985 is het moment eindelijk daar. Neeskens maakt als basisspeler zijn debuut in de thuiswedstrijd tegen PEC Zwolle. In het Oosterpark zien 13.500 fans de dynamische middenvelder van weleer in het Groningenshirt verrassend opereren als vrije verdediger naast Adri van Tiggelen. Erwin Koeman schiet de FC naar een 1-0 overwinning, maar het eerste optreden van Neeskens is flets.

‘De noordelijke fans, die verrukt hadden gereageerd toen de nieuwste stunt van Renze de Vries werd binnengehaald, reageerden met beleefdheidsapplausjes wanneer Neeskens aan de bal was’, schrijft Harry Hesseling een dag later in het Nieuwsblad. ‘Maar van echte opwinding was geen sprake. De felheid waarmee de vroegere ster ooit furore maakte bleef achterwege en de schaarse tackles misten het venijn’.

Han Berger benadrukt dat Neeskens slechts aan het warmdraaien is. Hij kan vanaf nu alleen maar beter worden, zo is de stellige overtuiging van de jonge trainer. De spelers van FC Groningen lopen wel met hem weg; Jan van Dijk kijkt huizenhoog op tegen een van zijn idolen, maar merkt al snel dat Neeskens niet naar het Noorden is gekomen om de lakens uit te delen.

De bescheiden Neeskens is in doen en laten voor Van Dijk al snel een ploeggenoot als alle andere. Zoals Ernst Söllner tijdens een partijtje ooit de neus van Van Dijk brak, houdt zich niet in wanneer hij daags na Neeskens’ debuut op de training een duel met hem uitvecht. Van Dijks elleboog komt harder aan dan bedoeld. Neeskens kneust enkele ribben, de pijn houdt hem een paar nachten wakker. Omdat zijn herstel moeizaam verloopt, staat hij opnieuw een maand buitenspel.

De geboren Heemstedenaar is overdag wel in het Oosterpark te vinden, maar wordt nu vooral ’s avonds ingeschakeld. Neeskens laat namens de club zijn gezicht zien bij openingen en andere festiviteiten kriskras door het Noorden. Elftalleider Huizinga wijkt geen moment van zijn zijde. Neeskens wordt een lopende reclamezuil voor FC Groningen. Als alle aanvragen zouden worden gehonoreerd, is Neeskens elke avond onder de pannen.

De Groningse meubelgigant Johan Franke maakt dankbaar gebruik van Neeskens’ aanwezigheid. Hij adverteert in het Nieuwsblad met de trotse mededeling dat de volledige inrichting van het landhuis in Zuidhorn afkomstig is uit zijn winkel. Als paasstunt wordt een picknickset in handige opbergkoffer aangeboden voor 59 gulden, uiteraard voorzien van de handtekening van Johan Neeskens.

De nog altijd geblesseerde topvoetballer viert zijn vrijgezellenfeest in café Old Dutch in de Gelkingestraat in de binnenstad van Groningen. Hij trouwt op 30 maart met Marlis in het schilderachtige raadhuis van het Zwitserse Baar. Voorzitter De Vries, trainer Berger en elftalleider Huizinga zijn namens FC Groningen aanwezig bij de bruiloft aan de oever van de Zugersee, de thuisgrond van Neeskens kersverse eega.

Na zijn debuut tegen PEC Zwolle mist de oud-international door zijn ribblessure de thuiswedstrijden tegen MVV en Feyenoord (beide 1-1) en de uitduels bij FC Twente en Roda JC (beide 1-2 winst). Als de vrijwel herstelde Neeskens in de aanloop naar de thuiswedstrijd tegen Excelsior vervolgens hard in botsing komt met jeugdspeler Philip Gnodde, lijkt er ook een streep te gaan door het onderonsje met de Rotterdammers.

Tot verbazing van Berger meldt de routinier dat hij beslist wil spelen, zelfs met elf hechtingen in zijn voorhoofd. Neeskens is weer Neeskens. Hij begint tegen Excelsior in de basisopstelling op het middenveld, ten koste van Eddy Bosman. In de wedstrijd is hij veel dwingender aanwezig dan tijdens zijn debuut tegen PEC Zwolle. Ondanks zijn gehechte hoofdwond schuwt hij geen kopduels. Erwin Koeman scoort twee keer en bezorgt zijn club de winst – bepaald niet voor het eerst in dat seizoen.

Na een 2-0 nederlaag bij FC Utrecht wacht de wedstrijd waarnaar Neeskens al sinds zijn entree reikhalzend uitkijkt. FC Groningen gaat op 22 april op bezoek bij Ajax in De Meer, het stadion waar Neeskens begin jaren zeventig furore maakte als Ajacied. Berger wil hem tegen zijn voormalige club weer als libero inzetten, maar een dag voor de wedstrijd overlijdt de schoonvader van Neeskens in Zwitserland.

Hoewel de band met de vader van zijn vrouw in korte tijd innig is geworden en Neeskens in zak en as zit, overtuigt Marlis hem om toch te gaan voetballen. Dat hebben ze geweten in Amsterdam, want zijn optreden in de hoofdstad doet denken aan vroegere tijden. De zwoegende Neeskens dirigeert de Groningse verdediging met vaste hand. Samen met Van Tiggelen is hij ene Marco van Basten de baas. Collega-aanvaller Rob de Wit maakt in de openingsfase nog gelijk na de snelle 0-1 van Rob McDonald, maar diezelfde McDonald schiet Groningen na rust naar 1-2. Erwin Koeman – daar is hij weer – maakt in de slotfase zelfs 1-3. Ajax wordt afgeschminkt in eigen stadion.

De verloren zoon geniet van zijn terugkeer in De Meer, waar hij met alle egards wordt ontvangen. Hoe anders is de sfeer vier dagen later in het Oosterpark, wanneer FC Groningen zichzelf voor paal zet tegen degradatiekandidaat AZ’67 (2-6). Een deel van het eigen publiek scandeert cynisch na het zoveelste Alkmaarse doelpunt. ‘Harder had de trotse bedwinger van Ajax niet van zijn voetstuk kunnen smakken’, schrijft het Nieuwsblad. Neeskens deelt in de malaise als vrije verdediger.

Neeskens mist de volgende thuiswedstrijd tegen Roda JC (2-2), maar twee dagen later is hij voldoende op krachten voor het cruciale bezoekje aan Sparta. De ploeg van Han Berger staat voor aanvang vierde in de eredivisie, een klassering die aan het eind van het seizoen recht geeft op het spelen van Europees voetbal. Sparta, met onder anderen Louis van Gaal, Danny Blind en John de Wolf in de gelederen, komt die zondag echter langszij dankzij een 2-0 zege. De niet-okselfrisse Neeskens maakt al na een klein uur spelen plaats voor Fandi Ahmad. Het thuispubliek in Het Kasteel zingt pesterig: ,,, , .’’

De negatieve benadering van pers en publiek staat Neeskens steeds meer tegen. De heerlijke jaren zeventig, waarin Neeskens zich beweegt als een popidool op voetbalschoenen, zijn heel ver weg.

Op zondag 19 mei 1985 speelt hij zijn laatste officiële wedstrijd voor FC Groningen. Met nog vier speelronden te gaan blijven de noorderlingen bij Fortuna Sittard op 2-2 steken. Van goed voetbal moet de ploeg van Berger het al een tijdje niet meer hebben. In plaats daarvan wordt het strijdmotto van Jan van Dijk veelvuldig in de praktijk gebracht: ,. Neeskens gaat over de schreef en krijgt geel van scheidsrechter De Munnik. Het is zijn derde prent en dus is hij automatisch geschorst voor het thuisduel met FC Den Bosch (1-1).

Neeskens loopt bovendien een spierscheuring op, waardoor hij ook in de Adelaarshorst tegen Go Ahead Eagles (2-2) niet kan aantreden. Voor de laatste competitiewedstrijd tegen NAC (2-1 winst) blijkt al dat Europees voetbal dit seizoen te hoog gegrepen is. Omdat voorzitter Renze de Vries in het seizoen daarna dolgraag de jacht wil openen op de traditionele top drie, wordt nog voor het slotduel met NAC een persconferentie belegd waar alvast de nieuwe aanwinsten worden gepresenteerd: John de Wolf, Ron van den Berg (beiden Sparta) en Sjaak Storm (Ajax).

Verreweg de meeste aandacht op de bijeenkomst gaat uit naar de eveneens aanwezige Johan Neeskens. Vijf maanden na zijn rentree maakt hij volkomen onverwacht kenbaar dat hij Nederland weer verlaat. Neeskens hekelt nogmaals het harde oordeel van pers en publiek en besluit daarom niet in te gaan op herhaalde aanbiedingen van de FC om zijn contract te verlengen. Wanneer een journalist vraagt of het klopt dat hij bijna twee maanden eerder om disciplinaire redenen niet heeft gespeeld tegen Roda JC, ontkent voorzitter De Vries. Neeskens zelf maakt daarna een geprikkelde indruk en verlaat samen met Marlis als eerste de perszaal.

Hoewel het bij een blauwe maandag blijft, houdt De Vries tot in lengte van dagen vol dat hij met het halen van Neeskens wel degelijk in zijn missie is geslaagd. De preses uit Roden wijst consequent op het groeiende aantal seizoenkaarthouders, de magnetiserende werking van Neeskens op mogelijke aanwinsten en de toenemende aandacht van de (landelijke) pers. Voor de doorsnee Groningen-fan wordt Neeskens als een held binnengehaald die echter vertrekt met stille trom, terug naar Amerika.

De Nees laat zijn gezicht later nog wel eens zien op reünies en komt later ook als trainer van NEC meer dan eens in functie langs in het Oosterpark. Soms duikt hij ineens op, zo ondervindt Huizinga meerdere malen aan den lijve. Veel vaker en langer verkiest Neeskens het anonieme bestaan in de Zwitserse Alpen boven de aandacht.

De Rijksstraatweg in Zuidhorn, net voorbij de brug over het Van Starkenborghkanaal, alweer jaren geleden. Er wordt aangebeld bij het ouderlijk huis van Karel Oosterhuis, vandaag de dag muziekredacteur en presentator bij RTV Noord. Oosterhuis doet de deur van het landhuis open.

,,Hallo, ik ben Johan Neeskens. Ik heb hier gewoond.’’

Oosterhuis knikt. Dat weet hij al. Hij vraagt spontaan of zijn wereldberoemde gast binnen een kijkje wil nemen. Neeskens, die samen met familie en vrienden een autoritje door Groningen maakt, bedankt vriendelijk en zegt dat een wandeling door de tuin volstaat. Terwijl Neeskens en zijn gevolg over het gras lopen, staat de hele familie Oosterhuis met de neus tegen het raam van de woonkamer.

Het is weer even 1985.