Stoelriemen vast, turbulentie in de lucht komt steeds vaker voor. En dit is waarom

Reizigers moesten naar het ziekenhuis met verwondingen en op foto’s was te zien dat alles aan boord door de lucht geslingerd werd door de plotse val van 700 meter. De internationale luchtvaartkoepel IATA stelt dat ernstige turbulentie zoals woensdag niet vaak voorkomt, maar dit wel steeds vaker zal gebeuren door klimaatverandering.

„Dat is een toenemende zorg voor luchtvaartmaatschappijen”, stelt de IATA. De verwachting is dat ’gewone’ turbulentie de komende jaren met 75 procent zal toenemen, hoewel het aantal ernstige gevallen van turbulentie beperkt is. Het Amerikaanse transportveiligheidsinstituut telt tussen 2009 en 2023 een kleine 200 ernstige verwondingen op 162 vluchten, wat minimaal is op de miljoenen vluchten in die periode.

Maar bijj elke vlucht is wel sprake van een beetje turbulentie. Het aantal incidenten is sinds de jaren zeventig wel toegenomen, maar er zijn ook meer vliegtuigen in de lucht. Daardoor is er ook kans op incidenten ook groter.

Turbulentie kan ontstaan op verschillende manieren: door bijvoorbeeld onweer, stormen of opstijgende warme lucht. Ook komt turbulentie voor in de buurt van bergen en in de zogeheten jetstream. Dat zijn sterke windstromen op kruishoogte waar vliegtuigen gebruik van maken en dan is er nog de zogeheten Clean Air Turbulence (CAT).

Door de opwarming van de aarde verandert de temperatuurverdeling in de atmosfeer. Dit verstoort de jetstreams, waardoor sterkere en instabielere luchtstromen ontstaan – en dus meer turbulentie, vooral bij heldere lucht. Experts verwachten daardoor een toename van het aantal gevallen van CAT-turbulentie. De val van het Delta-toestel woensdag is vermoedelijk veroorzaakt door windschering in de jetstream boven Wyoming en nabijgelegen onweer. De Amerikaanse autoriteiten doen nog onderzoek naar het ongeval.

„De CAT-turbulentie is niet zichtbaar. Piloten zijn echter goed getraind bij aanvang en gaan jaarlijks vier keer in de simulator om hiermee om te gaan. In verband met kans op turbulentie adviseren we passagiers om gedurende de hele vlucht de stoelriemen vast te houden”, zegt een woordvoerder van de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers. Als er verwondingen zijn, komt dat door losse spullen die door de cabine vliegen bij een plotse val.

Hoe ernstig turbulentie is, wordt gemeten in zogeheten EDR. Er zijn vier categorieën, zo is bij lichte turbulentie sprake van een beetje schudden van het toestel. De reiziger merkt daar weinig van. Bij matige turbulentie is lopen lastig. Bij ernstige turbulentie is het lastig sturen en kan er sprake zijn van verwondingen. Bij extreme turbulentie, die zeldzaam is, kan er sprake zijn van beschadigingen aan het toestel.

Piloten krijgen aan boord real-time gegevens door van EDR, zodat ze kunnen anticiperen op eventuele turbulentie. De IATA verzamelt al jaren data over turbulentie, er zijn 18 miljoen meldingen verzameld afkomstig van 2600 toestellen. Dat zijn 51.000 meldingen per dag, maar leidt tot weinig echte verwondingen, aldus de IATA. Door de verzamelde data is het steeds makkelijker om CAT te voorspellen.

Luchtvaartmaatschappij KLM zegt in een reactie dat piloten er alles aan doen om turbulentie te voorkomen naast het advies van ’stoelriemen vast’. „De piloten kijken voor de vlucht nauwkeurig naar het weerbericht en passen het vliegplan daarop aan” zegt een woordvoerder. „Tijdens de vlucht worden turbulentiegebieden gemeld door andere vliegtuigen en wordt het vluchtschema indien mogelijk aangepast.”