Een biografie van de eierzoeker

Erik de Graaf uit Warffum zette zaterdag voor het eerst zijn handtekening in een boek. Zijn boek, de biografie over Marten Toonder senior, de vader van de beroemde schrijver en tekenaar die zijn naam draagt. Drie jaar lang dompelde de historicus zich onder in archieven, oude handschriften en de geur van vergeeld papier. En nu ligt er dan een fonkelnieuwe biografie: Marten Toonder senior. Van eierzoeker tot zeekapitein (Uitgeverij Passage). De Graaf hield een signeersessie in openluchtmuseum Het Hoogeland.

Toch altijd een vreemd moment: na drie jaar denken en zoeken lees je in zwart wit wat je had bedacht. ,,Maar ik ben er dik tevreden over. Volgens mij ligt er nu een mooie levensschets.''

De Graaf beschrijft in het begin van het boek hoe de 19-jarige dienstmeid Martje Postema in de kou van november 1879 over een landweggetje van de herenboerderij de Bekemaheerd naar haar ouderlijk huis in Warffum loopt. In haar buik draagt ze een kind dat zijn vader nooit zal kennen. Ze klopt aan bij haar stomverbaasde moeder die niet wist dat haar dochter zwanger was. Op zondag 16 november 1879 wordt Marten geboren. Hij krijgt de achternaam van zijn moeder, omdat de vader onbekend is. Twee dagen later vertrekt de dienstmeid terug naar de boerderij. Haar zoon groeit op bij zijn grootouders Liesbet en Fredrieks Postema. Als haar moeder later trouwt met Eisse Toonder krijgt de kleine Marten dezelfde achternaam. Het verandert niets aan hun relatie: hij blijft bij zijn grootouders wonen en ziet zijn moeder heel af en toe.

Zijn grootmoeder werkt als landarbeider en haar man is timmerman, die vooral op Rottumeroog aan het werk is. De Graaf: ,,Marten Toonder groeide op in diepe armoede. Als zijn opa later ook nog verdrinkt, wordt het helemaal armoe troef. Hij gaat tot zijn tiende heel onregelmatig naar school, omdat hij bij boeren als knecht werkt om wat centen te verdienen. Zijn leraar ergerde zich daar enorm aan, omdat hij duidelijk een slim ventje was.''

Marten is ongeveer tien als hij voor de voogd op Rottumeroog aan het werk gaat. ,,Hij begon als eierzoeker en deed allerlei klussen.'' Na een jaar of tien wil hij iets anders. Meer. Hij monstert aan als matroos op de grote vaart. De Graaf: ,,Hij werkte zich langzaam op. Hij was niet alleen intelligent, maar beschikte ook over veel doorzettingsvermogen. Op zijn 23ste was hij bijna nog een analfabeet. Tien jaar later is hij kapitein op de grote vaart. Zijn leven schuurt heel dicht aan tegen de geschiedenis van die tijd, zoals de armoede op het platteland en de oorlog. Zo wordt op de eerste dag van het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog het schip waar hij als stuurman op voer door de Russen tot zinken gebracht.''

Hij wordt vader van twee zonen: Jan Gerhard en Marten.

Het huwelijk van het echtpaar Toonder is niet een bijster groot succes. Tine Toonder heeft een merkwaardige voorliefde voor verhuizen. Niet zelden moet de kapitein als hij terugkeert van een reis eerst bij de rederij informeren waar hij nu weer woont. Als hij later voorgoed voor de wal kiest, ontpopt hij zich tot een enthousiast amateurschilder en schrijver, talenten die Marten junior van hem erft. Als zijn vader op 85-jarige leeftijd in een coma raakt, strekt hij op zijn stervensbed af en toe zijn arm uit. ,,Hij wil de pijp aan jou geven'', zei Phiny Dick, de vrouw van Marten junior tegen haar man. ‘De pijp aan Marten', schrijft De Graaf.