Minister Pieter Heerma (CDA), onder wiens verantwoordelijkheid de regeringscommissaris Groningen gaat vallen, staat de pers te woord. Foto: ANP/Remko de Waal
De profielschets voor de nieuwe regeringscommissaris voor Groningen is bedoeld als teken van betrokkenheid, stelt Derk Kremer. De pijnlijke realiteit is volgens hem dat de profielschets niet getuigt van bestuurlijke vernieuwing, maar van een bestuurlijke reflex.
De profielschets voor de nieuwe regeringscommissaris voor Groningen is bedoeld als teken van betrokkenheid. Het kabinet wil laten zien dat het dossier blijvende aandacht verdient en dat de belangen van Groningen stevig bewaakt moeten worden.
Op papier klinkt dat geruststellend. In werkelijkheid is deze profielschets een bestuurlijke misser van formaat. Niet omdat de intenties verkeerd zijn, maar omdat zij precies dezelfde bestuurslogica reproduceert die het probleem in Groningen al jaren in stand houdt.
De functie die wordt beschreven is die van een verbinder, een bewaker van afspraken en een adviseur van het kabinet. Iemand die partijen bij elkaar brengt, knelpunten signaleert en Den Haag scherp houdt. Dat klinkt verstandig, totdat je je realiseert dat het Groningse dossier al jaren bol staat van precies dit soort rollen.
Overleg is er in overvloed. Rapportages ook. Commissies, kwartiermakers, regisseurs en coördinatoren zijn er in alle varianten geweest. Het probleem in Groningen is nooit geweest dat mensen elkaar niet spreken. Het probleem is dat niemand daadwerkelijk over het geheel gaat.
Versnippering
Dat is geen detail, maar de kern van het dossier. De versterkingsoperatie en het herstel na de gaswinning zijn georganiseerd in een systeem waarin verantwoordelijkheden zijn versnipperd, besluitvorming over meerdere organisaties is verdeeld en iedere stap door meerdere instanties wordt beoordeeld.
Het resultaat is een systeem dat formeel uiterst zorgvuldig is ingericht, maar in de praktijk nauwelijks in staat blijkt om tempo te maken. Iedereen kan meepraten, maar niemand kan doorpakken.
Juist daarom is deze profielschets zo problematisch. Zij gaat uit van een diagnose die simpelweg niet klopt. Alsof het probleem vooral zou liggen in gebrek aan verbinding of bestuurlijke aandacht. Alsof een extra schakel tussen regio en kabinet de stagnatie kan doorbreken.
Daarmee wordt de kern van het probleem ontweken: een uitvoeringssysteem dat zo sterk gericht is op controle en risicobeheersing dat realisatie steeds verder naar de achtergrond is verdwenen.
Gebrek aan eigenaarschap
Wie de afgelopen jaren serieus naar de bestuurlijke dynamiek rond Groningen heeft gekeken, weet dat stagnatie niet ontstaat door gebrek aan overleg, maar door gebrek aan eigenaarschap. Er is geen actor die daadwerkelijk verantwoordelijk is voor het eindresultaat.
Besluiten worden voorbereid door de ene organisatie, beoordeeld door de volgende en uitgevoerd door weer een andere. Als het ergens vastloopt, is er altijd een andere schakel waarnaar kan worden verwezen. Het systeem is daarmee perfect ingericht om verantwoordelijkheid te verspreiden.
In dat systeem een nieuwe functionaris plaatsen die vooral moet signaleren en verbinden, is bestuurlijk gezien het equivalent van een extra verkeersregelaar op een kruispunt waar de verkeerslichten verkeerd staan afgesteld. Het kan de indruk van beweging wekken, maar het verandert niets aan het onderliggende probleem.
Geen mandaat
Sterker nog: het risico is groot dat de nieuwe regeringscommissaris precies terechtkomt in dezelfde positie die eerder in het dossier zichtbaar was. Veel gesprekken voeren. Veel knelpunten benoemen. Veel rapporteren aan het kabinet. Maar zonder de bevoegdheid om het systeem zelf te veranderen. Zonder mandaat om verantwoordelijkheden te herordenen. Zonder instrumenten om daadwerkelijk in te grijpen wanneer processen vastlopen.
Dat is geen versterking van regie. Dat is regie simuleren.
De pijnlijke realiteit is dat deze profielschets niet getuigt van bestuurlijke vernieuwing, maar van bestuurlijke reflex. Wanneer een complex systeem vastloopt, is de eerste reactie vaak om een nieuwe rol te creëren die overzicht houdt en partijen bij elkaar brengt. Dat geeft politieke rust en laat zien dat er iets gebeurt. Maar zolang het systeem zelf niet wordt aangepast, verandert er structureel weinig.
Voor Groningen is dat een riskante keuze. Het dossier vraagt niet om meer coördinatie, maar om duidelijke verantwoordelijkheid. Niet om nog een extra schakel tussen bestuur en uitvoering, maar om iemand die daadwerkelijk kan ingrijpen wanneer het systeem niet levert.
De profielschets doet precies het tegenovergestelde. Zij voegt een nieuwe laag toe aan een systeem dat al te veel lagen kent.
Pijnlijk herkenbaar scenario
Als deze functie werkelijk zo wordt ingevuld als nu wordt beschreven, dreigt voor Groningen een pijnlijk herkenbaar scenario: opnieuw een gezaghebbende bestuurder met een belangrijke titel, een groot netwerk en veel goede bedoelingen – maar zonder de instrumenten om de structurele stagnatie te doorbreken.
Voor een regio die al jaren wacht op daadwerkelijke voortgang is dat geen stap vooruit.
Het is, hoe diplomatiek men het ook formuleert, van de regen in de drup.
Derk Kremer is nauw betrokken geweest bij het herstel- en versterkingsproces in Groningen en houdt zich bezig met bestuurlijke en uitvoeringsvraagstukken rond schade en versterking.
