Het UWV negeerde protesten en waarschuwingen over onrechtmatig verzamelen van gegevens, blijkt uit onderzoek van NOS en Nieuwsuur.
Voor wie in Nederland financiële steun nodig heeft, is bij wet veel geregeld. In de meeste gevallen wordt de wet ook goed uitgevoerd, al zijn er uitzonderingen. Juist die uitzonderingen hebben verstrekkende gevolgen.
Relatief kort achter elkaar zijn berichten naar buiten gekomen dat bij fraudebestrijding door de Belastingdienst, de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) en het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) regels worden geschonden. Steeds hebben computersystemen teveel ingezoomd op mensen met een migratieachtergrond en is sprake van het schenden van artikel 1 van de Grondwet: ‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld.’
Discrimineren mag niet. Toch gebeurt het. De diensten geven het toe, hoewel soms pas na lang aandringen. Donderdag werd na onderzoek door de NOS en televisieprogramma Nieuwsuur bekend dat het UWV sinds 2020 bewust de privacy van uitkeringsgerechtigden heeft geschonden om fraudeurs op te sporen. Met waarschuwingen en protesten werd pas begin dit jaar iets gedaan. Iets vergelijkbaars kwam eerder aan het licht bij DUO. Waar het toe kan leiden, weten de tienduizenden slachtoffers van de toeslagenaffaire.
Dat fraude dient te worden bestreden, staat buiten kijf. Vraag is echter of de bestrijding overgelaten moet worden aan algoritmes die zijn gevoed met ongrondwettelijke ideeën. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) riep vorige maand overheidsdiensten en bedrijven terecht op meer alert te zijn.
Het UWV gebruikte een ‘risicoscan’ om misbruik van uitkeringen door arbeidsmigranten op te sporen. Het leverde volgens nieuwswebsite NU.nl 3600 onderzoeken op. In 460 gevallen leidde het tot boetes, aanpassingen en stopzetten van uitkeringen. Dat mag een flinke oogst heten.
Het doel heiligt niet de middelen. Want de schade die hiermee wordt aangericht is vele malen groter. Als overheidsdiensten bewust regels overtreden, stellen zij zichzelf boven de wet. Daar spreekt minachting uit voor burgers voor wie de regels wel te allen tijde gelden. Wat dit doet met het vertrouwen in de overheid, mag duidelijk zijn: het daalt. Nog verder.
