Sytske (19) lééft dankzij magische bril uit Amerika. ‘Het komt superprecies’
Anne Roel van der MeerGezond
In de zomer van 2023 zag amazone Sytske de Jong (19) de dood in de ogen na een ernstig ongeluk met haar springpaard. Ze liep hersenletsel op. Twee jaar lang lag ze vooral op de bank, met de ogen dicht. Nu is ze op de weg terug, dankzij een bijna magische bril uit Amerika.
Na 9 minuten arriveerden de ambulances. Zo’n 3 minuten later landde de traumahelikopter. Een halfuurtje daarna lag Sytske de Jong uit Tijnje, toen 17 jaar, in het Universitair Medisch Centrum Groningen.
Links van haar stond het team dat haar had opgehaald in Berltsum. Na een briefing nam de ploeg die zich rechts van haar bevond het over, in de eerste plaats om haar leven te redden.
Sytske, talentvol amazone, was ernstig gewond geraakt tijdens een training met haar paard. Beer struikelde en viel, Sytske zat op zijn rug en viel mee. Beer maakte vervolgens een koprol over de amazone heen. Daar lag ze. „We moesten haar uit het zand scheppen”, vertelt haar moeder Hendrika. „Als er niemand bij was geweest, dan was ik er niet meer geweest”, zegt Sytske.
‘Ademhalen!’
De band van de cap die Sytske droeg had zich in haar nek gesneden. Ademen deed ze alleen als haar moeder zei dat ze dat moest doen. „Ademhalen Sytske!” Het ging niet meer automatisch. „Dichter bij de dood kon ze niet zijn.”
Hendrika stond op 5 meter afstand toen het ongeluk gebeurde. Ze had kunnen bevriezen van angst, maar ze handelde onmiddellijk. „Ik was er voor mijn dochter.” Andere aanwezigen hadden contact met de hulpdiensten, weer anderen zorgden dat de toegangsweg werd vrijgemaakt.
In het UMCG draaide de medische molen heel snel op volle toeren. Al na een halfuur kregen Hendrika en haar man Sietse, die met de auto naar Groningen was gescheurd, een eerste diagnose te horen. Sytske had wonder boven wonder niets gebroken. Maar, zeiden de artsen er meteen achteraan: er was wel sprake van hersenletsel.
Precies 24 uur later werd Sytske wakker. Ze had vijftien ‘stipbloedinkjes’ in de hersenen gehad, zoals ze het zelf zegt. Haar linkerzijde was verlamd en ze kreeg epileptische aanvallen. Haar kortetermijngeheugen was weg, ze had geen idee waar ze was.
Knettergek
Het was verschrikkelijk om haar zo te zien, vertelt Hendrika de Jong. Maar nooit waren zij en haar man moedeloos. „We konden er mee omgaan, vreemd genoeg. Dat moest ook wel. Knettergek worden was het alternatief. We kozen voor de vechtmodus, we wilden niet accepteren dat onze dochter nooit meer zou worden wie ze was.” Een plan B was er niet.
Op een gegeven moment kon Sytske weer wat lopen, maar ze leunde tegen de muur om zichzelf staande te houden. Schrijven deed ze met rechts, terwijl ze eigenlijk linkshandig is.
Ze ging voor een periode van twee maanden naar Lyndenstein in Beetsterzwaag om te revalideren, maar de therapie paste haar niet. „Daar wilden ze natuurlijk dat ik zou terugkeren in de maatschappij”, vertelt Sytske. „Ik moest sporten, ik moest naar fysio, ik moest eten met de groep. Maar ik kon alleen maar horizontaal op bed liggen met de gordijnen dicht. Van alles wat ik deed kreeg in barstende hoofdpijn. Ik kon niks.”
Ze ging naar huis en ook daar, aan de Warrewei in Tijnje, lag ze hele dagen op de bank met de ogen dicht. De radio kon niet aan, want muziek, hoe zacht ook, was te veel. Als haar ouders of broer Bauke bestek uit de vaatwasser in de la deden, dan deden ze dat zo zacht mogelijk. „Ik kon niks verdragen. Alles wat bewoog en alles wat geluid maakte was mij te veel.” Dit was geen leven.
Een zootje
In januari 2024 ging Sytske vier dagen naar een therapiecentrum in Haarlem. Daar stelden ze vast dat haar hersenen alle informatie die bij haar binnenkwam, of het nu geluid, beeld of gevoel was, verkeerd verwerkten.
Het was een klein wonder dat ze een maand later meedeed aan het Fries kampioenschap dressuur, in Harich. Ze won zelfs in haar klasse met Just Joy, maar moest haar inspanningen in de weken die volgden bekopen. Ze belandde opnieuw op de bank.
In Groningen hadden Hendrika en Sietse al gelezen over een bijzondere kliniek in Salt Lake City, in Amerika. Over 25 therapeuten die in een intensief traject maximaal 15 hersenletselslachtoffers behandelen. In maart sprak de oprichter van de kliniek in Nederland.
„Wij zijn er naartoe gegaan en het sprak ons heel erg aan”, zegt Hendrika. „Eind april konden we terecht in Salt Lake City. We zijn met Sytske horizontaal op de achterbank naar Schiphol gereden. En omdat we aan redelijk goedkope businessclasstickets konden komen, kon ze in het vliegtuig ook languit liggen.”
Sytske laat aan de keukentafel in Tijnje een kaartje zien met verschillende kleuren en lijntjes. Dit is de uitkomst van de functionele mri-scan die ze in Salt Lake City kreeg. Als alles naar behoren werkt, is er sprake van een rechte lijn die nergens in het rood loopt. Bij Sytske bleek geen enkele lijn recht te lopen en zat ze op heel veel vlakken juist diep in het rood. Een zootje was het. Informatie binnen krijgen en verwerken botsten bij Sytske.
Niets te verliezen
„Zie je? Het schiet alle kanten op. Taal, lezen, sociale vaardigheden, geheugen, aandacht: er klopte helemaal niets van.” Na twee weken therapie ging ze naar huis. Ondanks alles vol optimisme, want eindelijk was écht duidelijk geworden wat er loos was. Eindelijk waren er specifieke oefeningen op haar unieke situatie gericht. „Nu komt het goed, dacht ik. Ik word weer beter.”
Ze kreeg zelfs een nieuw paard van haar ouders, om haar extra motivatie te geven bij het herstel. Maar terug in Tijnje bleek al snel dat ze weinig was opgeschoten. Sterker, ze belandde in een enorme dip. Van paardrijden kwam het al snel niet meer. Ze kon amper meer bewegen en kreeg speciale schoenen. Niet te zacht, niet te hard: elke beweging zorgde voor extra hoofdpijn.
De arts in Amerika adviseerde haar wat leuks te gaan doen om uit het dal te kunnen klimmen. Zo gezegd, zo gedaan. Met haar moeder bezocht ze de dressuurfinales van de Olympische Spelen in Parijs. „In de auto lag ik weer op de achterbank, met een kussen onder mijn hoofd. Tijdens de finales zocht ik zo nu en dan de bosjes op om bij te komen.”
Thuis stortte Sytske opnieuw in. Ze herinnerde zich hoe een vrouw met wie ze in Salt Lake City therapie had gehad, vertelde over een kliniek in Chicago die hersenletsel te lijf ging met een speciaal soort bril. Hendrika en Sietse zochten op internet en besloten de gok te wagen. Nou ja, gok ... Sytske had niets te verliezen.
In 'Bananasplit' beland?
Ze stapten opnieuw op het vliegtuig naar de Verenigde Staten, naar de Windy City aan het Michiganmeer deze keer, naar het Mind-Eye Institute. „We kwamen aan en het zag er totaal niet uit als een professionele omgeving”, zegt Sytske. Haar moeder knikt. „Ik dacht dat we in Bananasplit waren beland.”
Dokter Adams heette de arts die met haar aan de slag ging, drie uren lang. Ze deed iets met belletjes en iets met tape op lenzen. Waar Sytske eerst nog misgreep toen ze de vraag kreeg het belletje dat ze hoorde aan te raken, zat ze even later bij dezelfde oefening wél goed. „Als dit waar is, dan is dit het ontbrekende puzzelstuk'’, dacht haar moeder.
En het was waar. Op basis van de sessie kreeg Sytske een bril aangemeten. Brainwear heet het ding officieel. Het is geen bril op sterkte, maar eentje met filters en lenzen. Daar zie je van de buitenkant helemaal niets van.
Op de site van het instituut staat het zo: ‘We meten hoe de ogen, oren en het evenwichtsorgaan samenwerken. Door de manier waarop licht de ogen binnenkomt te veranderen, kunnen de therapeutische lenzen zintuiglijke overbelasting verminderen, de communicatie tussen de systemen verbeteren en de helderheid en regulatie van een gestrest brein herstellen.’
Klinkt ingewikkeld. „En dat is het ook, maar het werkt”, zegt Hendrika. Haar dochter kreeg de eerste bril in november 2024. Dat was eerst wennen. „Maar het ging wel steeds beter”, zegt Sytske. „Ik deed steeds meer dingen die ik eerder niet meer kon. Dat was fijn en het gaf vertrouwen.”
Eigen weg
In maart vorig jaar ging ze met haar vader opnieuw naar Chicago, voor finetuning en een volgende bril. De eerste Brainwear-bril is nooit het eindproduct. „Het komt superprecies.”
In mei vloog ze opnieuw naar Amerika, voor een derde therapiesessie van twee weken in Salt Lake City. En ze is inmiddels nog driemaal in Chicago geweest. Een paar weken geleden ging ze in twee dagen heen en weer. Sytske is inmiddels toe aan haar vijfde bril. Het gaat steeds beter. Ze heeft haar leven weer voor een groot deel terug.
„Als mensen dit lezen en denken dat wij niet helemaal sporen, dan vind ik dat prima”, zegt Hendrika. „Het werkt. En daar gaat het ons om. Of er een wetenschappelijke basis onder ligt weet ik niet. Het kan mij ook geen zak schelen. We hebben ons eigen pad gekozen. Ik denk dat Sytske nog steeds op de bank had gelegen als we dat niet hadden gedaan.”
Het heeft heel veel geld gekost. „We hebben het geluk dat we dat konden betalen”, vertelt Hendrika. „Aan de andere kant: we hebben een eigen bedrijf (Kaasboerderij De Deelen, red.) en daar altijd hard voor gewerkt. En hadden we het geld niet gehad, dan hadden we alles verkocht. Er is niets ergers dan dat je kind op de bank ligt en het leven gaat aan haar voorbij. Het enige wat we wilden is dat Sytske weer beter zou worden.”
De wereld is een stuk mooier
Het leven stond ruim twee jaar stil voor Sytske. Ze ging niet naar school, ze kon amper tijd besteden aan haar paarden, ze kon niet op stap met vriendinnen. „Ja, soms een uurtje. Dan moest ik me daar de hele dag op voorbereiden en kwam ik half dood weer thuis.”
En zie nu eens. Ze heeft kortgeleden haar rijbewijs gehaald. Ze helpt mee in het bedrijf, ze heeft geen epilepsie meer, ze spreekt af met vriendinnen, ze is van plan om na de zomer te gaan studeren. En het allermooiste: ze meldt zich met haar paarden Jip en Jelke weer bij dressuurwedstrijden. Sterker, ze wint af en toe. In januari deed ze dat nog in Vinkega.
Sytske wil de komende maanden zoveel mogelijk meedoen aan (internationale) concoursen. Niet eens in de eerste plaats voor sportief succes, maar vooral voor de sfeer, de gezelligheid en het gevoel iets te doen wat ze het liefste doet. Het kan weer. Hendrika gaat mee.
Bijna drie jaar geleden schepte haar moeder Sytske uit het zand. Nu lééft Sytske weer. Helemaal de oude is ze nog niet, maar ze is op de goede weg. „De wereld is het afgelopen jaar een stuk mooier geworden voor ons.”
