Burgemeester Ineke van Gent vertrekt, maar houdt voet bij stuk. ‘Schiermonnikoog is niet te koop’

Haar werkkamer in het gemeentehuis ziet er opgeruimd uit, anders dan de ambtswoning waar het vol staat met verhuisdozen. Vandaar dat ze hier wilde afspreken voor het afscheidsinterview. We tutoyeren, want we hebben elkaar vaker gesproken en Ineke van Gent (68) is wars van hiërarchie.

Ze wil nog wat bedankkaartjes schrijven voor Schiermonnikogers. Een paar dagen eerder heeft ze een prachtig afscheid gehad in dorpshuis Ons Centrum. Honderden mensen waren er, vertelt ze aan de schoonmaker die haar kamer komt stofzuigen, hoewel dat van haar niet hoeft. „Een buurvrouw van 91 heeft nog voor me gezongen.”

Als 12-jarig meisje uit Assen kwam je voor het eerst op Schiermonnikoog. Die eerste indruk heeft je nooit meer losgelaten, las ik in een eerder interview.

„Ik was op schoolreisje met klas 6, volgens mij was ik nog 11. Het overnachten in een boerderij, op speurtocht bij de walviskaken in het dorp en het strand, de zee en de duinen hebben mij heel erg gegrepen. Ook de overtocht met die veerboot. Als je voor het eerst op een eiland komt, is dat vrij sensationeel. Fascinerend en ook prachtig. Toen heb ik het eiland en het gebied voor altijd in mijn hart gesloten.”

„Ik ben er daarna nog vaak geweest. Maar als toerist, als badgast heb je een heel ander beeld van zo’n eiland. Dat getijde, dat lijkt allemaal vanzelfsprekend, maar het is uniek in de wereld. Als burgemeester zie je ook een heel andere kant van het eiland.”

„Het is de wereld in het klein, waar mensen wonen, werken en leven, met hele mooie, maar ook lastige kanten. Je moet als burgemeester soms optreden en dat wordt soms lastig gevonden. Bijvoorbeeld bij handhaving van de horeca op de vergunning, of op alcohol schenken onder de achttien.”

„Ook handhaven van het recreatief bewonen van huizen die daar niet voor bedoeld zijn wordt minder gewaardeerd. Eilanders zijn vrije vogels, maar er gelden ook gewoon regels.”

Het grote verschil is, die mensen die je handhaaft kom je overal tegen.

„Die ken ik allemaal, je kent iedereen hier. Ik kan het zelf wel scheiden, maar dat geldt helaas niet voor iedereen. Het gaat om de functie. Je moet het je allemaal niet te persoonlijk gaan aantrekken, want dan ga je het niet redden.”

„Kijk, ook in zo’n kleine mienskip zitten altijd mensen met eigen meningen, wars van regels, die het altijd beter denken te weten. Daar moet je naar luisteren, maar je moet ook wel je eigen lijn trekken.”

„In de Tweede Kamer was ik partijpoliticus met een GroenLinks-profiel, en als burgemeester sta je boven de partijen. Ik denk dat onze zeven boeren en sommige andere eilanders in het begin wel dachten: ‘oh jee, zo’n mevrouw van GroenLinks, wat wordt dat?’. Dat vonden ze moeilijk, maar uiteindelijk heeft het geen rol gespeeld. Ik kan heel goed boven de partijen staan.”

„Nou, het was wel even wennen. Ik was nog geen week burgemeester en ik was in het Waddenkantoor in Harlingen. Daar hoorde ik dat er concrete plannen waren om gas te winnen boven Schiermonnikoog. Ik riep meteen: ‘Dat kan écht niet doorgaan, ik ben mordicus tegen nieuwe gaswinning, echt schandalig in deze tijd.’ Dat we dat nu nog doen bij dat kwetsbare werelderfgoed, dat we nog steeds die fossiele brandstoffen proberen boven te halen. Terwijl we moeten omschakelen naar duurzame energie.”

„Oeh, ik voel het nog steeds. Ik gooide even een Tweetje er tegenaan dat dit toch echt niet kan. De media pikten het op. En toen was ik onderweg naar huis en dacht ik in de auto naar Lauwersoog: wat zou de gemeenteraad hier eigenlijk van vinden? Hahahaha. Er schoot nog door mijn hoofd: dit kon wel eens de kortste burgemeesterscarrière zijn. Maar de gemeenteraad en de wethouders hebben me enorm gesteund.”

„Ja, de gemeenteraad steunt dat in volle overtuiging. Ook als het gaat om de aanlanding van Wind op Zee, dat is hetzelfde, dat is heel ingrijpend. We zijn niet voor de route door Schiermonnikoog. Het is wel beslecht, we zijn er nog steeds niet blij mee.”

„Ik heb wel namens de gemeente het bestuurlijk akkoord getekend voor de tweede gebiedsinvestering. Dat wordt vanaf januari uitgewerkt. Met Tennet zijn we in gesprek om dit zo schadevrij mogelijk aan te leggen. Als het dan toch gebeurt, dan zonder teveel schade en met extra compensatie voor natuur en leefbaarheid.”

Van Gent heeft het over de compensatie die het rijk verleent aan vijf aanlandlocaties die te maken krijgen met de aanleg van kabels van nieuwe windparken op de Noordzee naar het vasteland. Daarvoor is 500 miljoen euro beschikbaar en landt 100 miljoen euro in de ruime regio rond de Eemshaven (waar de stroom naartoe gaat). Dat is al jaren bekend.

Voor de Eemshavenregio is er opgeteld zelfs 124 miljoen euro compensatie voor de gevolgen van winning van deze windenergie. De eerste 50 miljoen euro zijn anderhalf jaar geleden beschikbaar gesteld. Schiermonnikoog kreeg hiervan 10 miljoen euro, een deel gaat het eiland in zorg investeren.

„Ja, maar dat stond los van de keuze voor aanlanding. Dat staat ook expliciet in het contract dat daarover is getekend voor de gebiedsinvestering met een heleboel partijen. Want het is niet zo dat wij te koop zijn.”

„Het was een compensatie voor dat er in het gebied heel veel gebeurt, dat de leefbaarheid onder druk stond. Dat had ook te maken met de scheepvaartroutes, de gaswinning, de ramp met de MSC Zoe, het was een heel groot scala van activiteiten. Ja, ook aanlanding Wind op Zee op termijn, maar dat stond lós van de locatiekeuze. Die was toen nog niet gemaakt, de hele regio was ervoor om de kabels en leidingen via de Eemshaven en een grote tunnel te laten aanlanden. Ik zou écht niet met het eiland getekend hebben, zeg ik je, als die locatiekeuze voor de route Schiermonnikoog daarmee te maken had.”

„Nogmaals, ik ben helemaal niet tegen dat windmolenpark. Ik ben ook zeker voor de waterstoffabrieken op zee, die helaas vijf jaar zijn uitgesteld. Ik zou nooit een handtekening zetten die het Unesco werelderfgoed in de verkoop zet. Geen sprake van. We hebben zorg over de lepelaarkolonie die daar zit, en over het wantij. De oostkant van Schiermonnikoog, de Balg, is toch wel het meest ongerepte stuk natuur van Nederland, durf ik wel te zeggen. Maagdelijk mooi, dan moet je toch wel lef hebben als je dat onherstelbaar aantast.”

„Wij zijn nog steeds niet voor. Maar als het gaat gebeuren, dan zeg ik je wel, dan heeft het ook een hoge prijs. Daarom heb ik met volle overtuiging die handtekening gezet, met pijn in het hart. Zo zit ik er wel in, en dan gaan we het maximale eruit halen om het gebied te laten herstellen.”

„Jawel, wij zijn niet tegen windenergie, maar we zijn tegen die aanlanding door Schiermonnikoog.”

„Zeker, wij hebben daar op aangedrongen. Vanaf 2030 als het goed is. De vloot naar Schiermonnikoog moet ook echt vernieuwd worden. Wij zitten toch met de afdankertjes van Ameland, met alle respect. Hoe mooi zou het nou zijn als straks die eerste elektrische boot vaart, en dat we dan op Lauwersoog, wellicht samen met de gemeente Het Hogeland, daar een mooie grote windmolen hebben staan in ons gezamenlijk bezit en dat we zelf die boot opladen en daar een soort duurzaam businessmodel van maken? Een win-win-win-situatie!”

„Ik heb hier wel eens gezegd: laten we een windmolen zetten op het eiland. Nou ja, dat ligt een beetje gevoelig. We hadden toen, een jaar of zes geleden iets van 1,2 miljoen euro uit Eneco-aandelen gekregen. Die wilde ik investeren in een molen op de veerdam. Een derde van de gemeente, een derde van een investeerder en een derde van de bevolking. Als hier dan een kindje geboren wordt, die krijgt dan geen rompertje, maar een aandeel in de windmolen. Dat is het helaas niet geworden.”

„Dat staat nog steeds op de bank.”

„Ik vind het nog steeds een geweldig idee. Maar er zijn ook mensen die zich afvragen wat dat voor de vogels betekent, daar moet je natuurlijk wel naar kijken, maar ook niet overdrijven.”

„Het uitzicht? Nou, het lijkt mij fantastisch als je zo met de boot van Lauwersoog Schiermonnikoog nadert en daar staat een trotse windmolen. Dat zou een enorme boost kunnen geven aan de zelfvoorzienendheid van het eiland. Altijd wind hier, hè. Samen met de boeren, de grote daken vol met zonnepanelen. Dan heb je een geweldige combi van zon en wind.”

„Ja. Die boeren had ik in mijn portefeuille. Ik ben wat anders tegen hun bestaan aan gaan kijken, hoe lastig ze het hebben met alle regelgeving, continue veranderingen en kritiek. Maar onze boeren, die zouden heel graag als energieproducent willen optreden voor het eiland. Hoe mooi zou dat zijn? Minder koeien en meer duurzame energie. Ja, windboeren, windondernemers.”

De boeren hebben je een iets ander inzicht verschaft, zo kreeg je ook te maken met Kallemooi. Elke Pinksteren zit er een haan drie dagen in een mandje aan een mast op 18 meter hoogte. Ik kan me voorstellen dat de vroegere, activistische Ineke hiertegen had geprotesteerd.

„Dat denk ik niet. Ik zou dit zelf niet bedenken, maar dit is een heel oude traditie met het haantje. Ik heb me er goed in verdiept en had niet zoiets van: dat ga ik meteen aanpakken. Als bestuurder moet je niet je persoonlijke voorkeuren de overhand laten nemen. Maar mijn komst naar Schiermonnikoog activeerde wel het tegenzijn tegen deze traditie.”

„Ze dachten: zo iemand van GroenLinks, die ook dierenwelzijn in portefeuille heeft gehad, die zal dit per ommegaande wel even afschaffen. Dat is ook wat naïef, zo zit de wereld niet in elkaar. Ik heb ooit gezegd dat ik de bio-industrie wel wat heftiger vind. Nou, toen waren ze ook weer boos op mij, want dat was niet te vergelijken. Ja, ik snap beide kanten wel. Maar ik heb besloten dat ik dit niet ging verbieden. We hebben wel afgesproken hoe die haan dit zo goed mogelijk kan doorstaan.”

„Wel aardig wat. Ik vind het mooi dat mensen een lintje kunnen krijgen, al vind ik het wel vervelend dat er een klasse-verschil is. Dan denk ik: doe iedereen ridder. We hebben hier heel veel vrijwilligers, bij de brandweer, bij de KNRM, het sigma-team (medische assistentie, GB), bij de mantelzorg... Het verenigingsleven is ook nog enorm. Toneel, koren, cabaret, filmfestival, literatuur, klassieke muziek, sport, ik kan wel doorgaan. Eilanders doen er allemaal dingen naast, daar heb ik diep respect voor. Dan denk ik, dik verdiend zo’n lintje, hartstikke mooi. Het is een erkenning.”

„Ik ben nog steeds republikein. Dat heeft niks met de mensen te maken, maar met het systeem. Ik vind erfopvolging een vreemd fenomeen. Ja, in 2023 kwamen ze op koninklijk regiobezoek, toen heb ik ze hartelijk ontvangen. Het was super gezellig, hahaha.”

De koning, die kende Schiermonnikoog natuurlijk nog wel van vroeger (hij kwam geregeld met zijn grootvader Bernhard mee, voor wie Schiermonnikoog vroeger jachtterrein was, GB). Ze weten hoe ik erin sta. Maar nogmaals, dan kun je persoonlijk nog wel met iemand goed om gaan. Het zijn echt aardige mensen, dat is het punt niet.”

„Je kunt niet altijd aanwezig zijn op het eiland. Mijn man en ik hebben dat de eerste jaren wel gedaan. Drie jaar geleden hebben we een kleine pied-à-terre gekocht in Groningen. Het is ook fijn als je een keer niet 24/7 aan hoeft te staan. Dan kom je opgewekter en beter terug. Ik zou dat ook de nieuwe burgemeester willen aanraden.”

Na lezing van het interview op feitelijke onjuistheden dringt Van Gent er op aan dat er wordt toegevoegd dat je als burgemeester van Schiermonnikoog ook regelmatig naar de wal bent om de belangen van het eiland te behartigen. „Dat heeft het eiland op de kaart gezet en het nodige opgeleverd.”

Ze knikt richting een foto aan de wand achter haar, als voorbeeld van 24/7 burgemeester zijn. Schiermonnikoog was begin 2019 getroffen door aanspoelende troep uit overboord geslagen containers van de MSC Zoe. Het leger schoot te hulp: rotzooi opruimen, maar ook verkleumde vrijwilligers van het strand plukken. „Dat fotootje neem ik zeker mee.”

Je vader zat in het leger.

„Ja, mijn broer ook.”

En jij was pacifistisch.

„Zeker. Dat kan gewoon. Bij ons thuis werd volop gediscussieerd, wel met het idee dat we van elkaar hielden. Meningsverschillen konden gewoon, zonder dat we elkaar verketterden. Zouden we nu wat van kunnen leren.”

„Ik ben idealist. Daarom is Imagine (van John Lennon, GB) echt mijn lied. Ik ben geen dromer, maar je moet wel durven dromen dat een andere wereld mogelijk is. Dat hebben ze nog voor mij gezongen op mijn afscheid, een groep vrouwen die op 8 maart op Vrouwendag bij elkaar kwam ontbijten. Dat heb ik hier geïntroduceerd. Toen moest ik wel even huilen.”

„Dat hartverwarmende afscheid ga ik nooit vergeten. Ik blijf naar Schier komen. Ik ga eerst een half jaartje even afkicken, en dan ga ik heerlijk op vakantie naar Schiermonnikoog. Zeker weten.”

„Toen het leger hier was, hebben we een aantal dagen intensief samengewerkt. Ik kreeg toen op het strand een herinneringsschildje en ik had al die soldaten een mooie Schiermonnikoog-mok gegeven. Toen dacht ik: als mijn vader, mijn broer en mijn moeder (die allemaal niet meer leefden, GB) mij hier hadden zien staan, dan hadden ze dat wel heel bijzonder gevonden. Twee werelden kwamen helemaal bij elkaar.”

„Nou, ze hebben weer een GroenLinkser voorgedragen als burgemeester. Dat is natuurlijk wel geinig, hahaha. Dat vond ik stiekem wel heel leuk.”