Hoteliers vochten eeuw geleden om busvervoer-monopolie op Schiermonnikoog. 'Van der Werff kocht Badweg om concurrenten te weren'

Het interessantste van de autobusgeschiedenis op Schiermonnikoog is de overgang van particulier busvervoer naar streekvervoer, in 1962, vindt Duijff. Tot dat jaar verzorgden hoteliers het busvervoer. Het was hotelhouder Sake van der Werff van het gelijknamige hotel-pension die in 1924 de eerste bus naar het eiland haalde: een kleine veertien-persoons Ford-T. Tot dan waren bezoekers van Schiermonnikoog aangewezen op paard en wagen.

Duijff heeft een fascinatie voor busvervoer. De gepensioneerd beleidsmedewerker van de provincie Friesland heeft geen busrijbewijs en er dus nooit op gereden, maar publiceert er regelmatig over, vertelt de 68-jarige Dokkumer. Meestal in de vorm van een artikel voor het blad Autobuskroniek. Over het busvervoer op Schiermonnikoog stuitte hij in het gemeentearchief, het archief van de Nederlandsche Spoorwegen en het Nationaal Archief op zoveel informatie, dat hij er een heel, alleraardigst boek over kon schrijven. ,,Volgend jaar kom ik ook met een stuk over negentig jaar bussen op Vlieland, maar daar is helaas bijna niets meer over te vinden, dus dat blijft bij een artikel.”

Bijna vanaf het begin beconcurreerden verschillende hoteliers elkaar stevig als busvervoerder. Overbuurman Albert Jansma van hotel Jansma schafte al snel ook een bus aan en Renje Zeeff zette een bus in om gasten naar zijn strandhotel te vervoeren. Om concurrentie te voorkomen kocht Van der Werff eind 1925 de Badweg, de enige weg van het dorp richting strand. Jarenlang was er gedoe over, tot de rechter in 1932 definitief oordeelde dat je concurrenten op deze manier niet mag weren.

Op een gegeven moment, in 1937, had hotel Van der Werff (dat Zeeff had overgenomen) vier bussen rondrijden. Een flink wagenpark voor een klein eiland, waar het toerisme nog lang niet de omvang had zoals in 2023, schrijft Duijff. Vanaf dat jaar kreeg het vervoer steeds meer het karakter van een particuliere lijndienstonderneming. De hotelier zat vaak zelf ook achter het stuur.

Na het overlijden van Sake van der Werff in 1955 nam Taekele Soepboer (ober, huisknecht en vaste buschauffeur bij Van der Werff) de twee bussen - en daarmee de busdienst - mee naar hotel Schiermonnikoog. Pas in 1995 krijgt het hotel-pension weer een bus, louter om de eigen hotelgasten van en naar de boot te brengen. Van der Werff is anno 2023 het enige hotel met een eigen bus.

Tegelijk met de opening van de nieuwe veerdam, bijna vier kilometer van het dorp (stukken verder dan de beloopbare oude veerdam), raakten de hoteliers in 1962 het busvervoer kwijt. Soepboer was de enige overgebleven aanbieder en dat was een ongezonde situatie. ,,Dat ging ook ten koste van de reizigers. Hij reed met een paar verschrikkelijk oude bussen”, zegt Duijff. Zijn indruk is dat de rijksverkeersinspectie Soepboer eruit gewerkt heeft en dat de rijksoverheid een grotere aanbieder van streekvervoer in het zadel hielp: de Noord-Oost-Friesche Autobusonderneming. De NOF, die op het vasteland van Noordoost-Friesland uit een fusie van enkele particuliere autobusbedrijven was ontstaan. Opmerkelijk blijft dat Van der Werff volgens de archieven lijkt te hebben verdiend aan het busvervoer, terwijl daar sinds de komst van het streekvervoer eigenlijk altijd geld bij moet.

In de feitelijke uitvoering van het vervoer veranderde niet zo heel veel. Wie het busvervoer ook deed, de bussen reden van het dorp en het strand naar de veerdam, schrijft Duijff. Tegenwoordig rijden er zes moderne, volledig elektrische en technisch geavanceerde bussen op het eiland. ,,Arriva zit 1 oktober 25 jaar op Schiermonnikoog. Ik denk dat dit bedrijf momenteel de langst zittende aanbieder in een concessiegebied in Nederland is. Eigenlijk zijn er dus twee jubilea, daarom geven wij het boek nu al uit.”