Waarom veel lopers van marathon van Groningen instorten zonder extreem hoge temperatuur

Levels is thermofysioloog bij Defensie en was voorheen actief in de topsport. Zo was hij vanuit NOC*NSF betrokken bij de voorbereiding van de Oranjeleeuwinnen op de Olympische Spelen in Tokio van 2020. Hij was zelf ook verrast door de vele lopers die zondag uitvielen met klachten tijdens het lopen van met name de halve marathon in Groningen.

„Het was niet extreem, wellicht dat veel mensen nog niet gewend waren aan de hitte’’, zegt Levels. „Dat hebben we vaker zien gebeuren bij sportevenementen in het voorjaar.”

Hulpdiensten moesten massaal opschalen om mensen te kunnen blijven afvoeren, om zo het Rode Kruis te ontlasten. Zeven lopers werden uiteindelijk zo dusdanig bevangen door de hitte dat zij acute zorg nodig hadden. Enkelen werden naar het ziekenhuis afgevoerd. Ambulances uit andere provincies sprongen bij, de brandweer zorgde voor extra verkoeling.

De luchtvochtigheid was hoger dan verwacht door een kleine bui vlak voor de start van de halve marathon. Op zijn top tikte deze meter de 60 procent aan. Dat kan een fikse spelbreker zijn, vertelt Levels. „Het is dan een stuk moeilijker om zweet te verdampen. Het produceren is één ding, maar je lichaam koelt echt af als de druppels ook verdampen. Bij hoge luchtvochtigheid druipen de zweetdruppels van je lichaam, maar blijft die hitte in je lijf.”

Ook stralend weer is een factor bij hevige inspanning. Levels: „En niet alleen de zon die van boven komt. Ook de weerkaatsing op asfalt kan de temperatuur in je lichaam opdrijven.” Met die combinatie van elementen was het zondag in Groningen een ideale mix voor hitteletsel, denkt Levels.

In een mum van tijd kan de lichaamstemperatuur van 37 graden naar 40 graden gaan. „Dat slaat op het zenuwstelsel, waardoor mensen gaan zwalken”, somt Levels op. „Logisch nadenken wordt moeilijker en we zien sneller irreëel gedrag. Ook kunnen mensen bleek worden, omdat bloed niet meer naar de huid stroomt.”

De enige manier om dat tijdens het lopen tegen te gaan, is de inspanning terugschroeven. „Wie toch doorgaat, omdat hij of zij een streeftijd wil halen, brengt zichzelf in gevaar. Je moet naar je lichaam luisteren. Er treden hartproblemen op, je raakt buiten westen of moet zelfs gereanimeerd worden.”

Wie onderuit gaat door de hitte, moet accuut worden gekoeld. Levels: „Zo snel mogelijk, het liefst meteen in een ijsbad. Elke minuut die mensen niet afkoelen, brengt risico met zich mee. Wat je vaak ziet is dat natte handdoeken worden bewaard in ijswater, dat helpt ook goed.”

Voor een organisatie als die van de marathon in Groningen, is er haast geen beginnen aan om alle deelnemers van koeling te voorzien, denkt Levels. „Ga er maar aanstaan om duizenden deelnemers koel te houden, je kunt je er moeilijk op instellen. Wat organisaties moeten doen is duidelijk communiceren: het wordt warm, pas je tempo daar op aan. Het is uiteindelijk aan de renners zelf.”