Sander Blom (links) en Niels Brouwers trainen in 't Zandt voor de marathon van Groningen. „Er is geen beter medium dan een speelfilm om gevoelens invoelbaar te maken voor een breed publiek en begrip te kweken.” Foto: Anjo de Haan
Filmmakers Sander Blom en Niels Brouwers uit Groningen willen een speelfilm maken over de psychologische gevolgen van de aardbevingen. Om aandacht te vragen voor het project én Groningse bedrijven en particulieren als sponsor te interesseren, lopen ze zondag de marathon van Groningen.
Voor filmmakers zonder eerdere bioscooprelease is het vrijwel onmogelijk om in Nederland een speelfilm van de grond te tillen. Het Nederlands Filmfonds verstrekt subsidies pas als de makers al eerder een speelfilm hebben uitgebracht. Maar hoe realiseer je die eerste film zonder subsidie?
Sander Blom (33) en Niels Brouwers (32) uit Groningen lopen al jaren tegen die paradox aan. Hun speelfilm Breuklijn, over de psychologische gevolgen van de aardbevingen, bestaat voorlopig vooral uit subsidieaanvragen, gesprekken met fondsen, bezwaarprocedures en een crowdfundingcampagne. De film zelf moet nog worden gedraaid.
„Meer dan de helft van de tijd gaat op aan randzaken”, zegt Brouwers over zijn gemiddelde werkweek. „Aanvragen schrijven, fondsen benaderen, gesprekken voeren. En ondertussen moet je zichtbaar blijven voor eventuele sponsors en het publiek.”
Volgende stap
Blom en Brouwers werken al jaren aan fictie- en documentaireprojecten in Noord-Nederland. Wat bescheiden begon, groeide al vlot uit tot professioneel filmwerk. Maar na tal van korte films ontstond de behoefte aan een volgende stap: een bioscoopproductie. Niet alleen voor henzelf, maar ook voor de vaste groep cameramensen, geluidstechnici, visagisten en andere crewleden met wie ze werken.
„Met korte films bereik je uiteindelijk maar een beperkt festivalpubliek”, legt Blom uit. „We wilden laten zien dat we ook een volwaardige bioscoopfilm kunnen maken.”
Tijdens die zoektocht viel het hen op dat er nog altijd geen speelfilm of dramaserie over de Groningse aardbevingen bestaat. „Er is wel een aantal documentaires verschenen. Maar geen gedramatiseerde fictie over wat die aardbevingen met mensen doen. Toch is er geen beter medium dan een speelfilm om gevoelens invoelbaar te maken voor een breed publiek en begrip te kweken.”
Met Breuklijn willen de makers de persoonlijke en emotionele impact zichtbaar maken: de stress, onzekerheid en ontwrichting die de gevolgen van de gaswinning bij veel Groningers hebben veroorzaakt. Niet de schade aan huizen staat centraal, maar wat er gebeurt wanneer een huis niet langer als een veilige plek voelt.
Voor de hoofdrol wist het duo de in Winschoten geboren acteur Marcel Hensema (56) te strikken. Ze namen al een teaser met hem op. Hensema’s betrokkenheid gaf het project extra gewicht. Belangenorganisaties als de Groninger Bodem Beweging, het Groninger Gasberaad, Warffum Alert en de Vereniging Groninger Dorpen spraken hun steun uit voor het idee achter de film.
Uitsluitingsgrond
Met die bagage meldden Blom en Brouwers zich bij de Toukomst-regeling van het Nationaal Programma Groningen (NPG), waarbij enkele Groningse filmprojecten gesteund zouden worden. De keuze viel op andere producties – twee documentaires, een korte speelfilm en een lange speelfilm die nog gerealiseerd moet worden. Drie van de vier werden (of worden) met Amsterdamse productiehuizen gemaakt.
Blom: „In de afgelopen anderhalf jaar probeerde ik het met dit plan bij het Impulsloket, ook onderdeel van het NPG. Daar gold dat film eigenlijk een uitsluitingsgrond was, omdat ze het een te incidenteel medium vinden. Toch bleef ik maanden met ze in gesprek, leverden we veel aanvullende documentatie en volgden diverse beoordelingsrondes, die uiteindelijk inderdaad tot een afwijzing leidden.”
Bij de beoordeling voor de Toukomst-regeling kregen de makers onder meer te horen dat het plan onvoldoende ‘persoonlijke urgentie’ zou bevatten. „In dit geval zijn wij wel de aangewezen personen om deze film te maken, juist omdat we in de regio wonen, legio verhalen kennen van gedupeerden en ook met bewoners in het bevingsgebied in gesprek willen bij het finetunen van het script.”
Uiteindelijk werd de aanvraag dus afgewezen. Ook een bezwaarprocedure leverde niets op. „Er is meer dan een miljard euro compensatiegeld voor de regio beschikbaar, maar voor een bijdrage van zo’n anderhalve ton aan een speelfilm bleek uiteindelijk geen ruimte. Terwijl ze tegelijk wel zagen dat dit iets kon betekenen voor bewoners en de noordelijke filmsector.”
In de tussentijd probeerden Blom en Brouwers een producent aan het project te verbinden. De gebruikelijke route naar het Nederlands Filmfonds loopt via een productiehuis, maar dat bleek lastig. Sommige producenten zagen onvoldoende potentie in het onderwerp. Het grootste deel van de Nederlandse filmwereld bevindt zich in de Randstad. Blom: „Ik heb soms het idee dat daar minder wordt gevoeld hoe groot de impact van de aardbevingen hier nog altijd is.”
Noordelijke Verhalen
Om minder afhankelijk te worden van producenten buiten de regio, richtten Blom en Brouwers enkele jaren geleden samen met andere filmmakers de Stichting Noordelijke Verhalen op. De ambitie is om daarvan een voor het Filmfonds geaccrediteerd productiehuis te maken, zodat grotere producties ook vanuit Groningen kunnen worden ontwikkeld.
„Het doel is dat toekomstige makers niet opnieuw in dezelfde paradox terechtkomen”, zegt Blom. „Dat Groningen eindelijk een eigen productiehuis krijgt waarmee je geld van het Filmfonds naar de regio kunt halen.”
Hoe lastig dat nu nog is, merkten de makers eerder al bij De Kloof, een film van 86 minuten die in bioscopen in Groningen, Friesland en Drenthe draaide. Die telde voor het Filmfonds uiteindelijk niet mee als eerdere speelfilm.
„Eerst was het argument: het zijn eigenlijk drie korte films achter elkaar. Dat konden we inhoudelijk weerleggen. Daarna was het: hij heeft niet in genoeg bioscopen gedraaid.”
Omdat in Noord-Nederland nauwelijks geaccrediteerde producenten actief zijn, blijven makers vaak afhankelijk van genoemde productiehuizen in de Randstad. Volgens Blom heeft dat soms zelfs invloed op waar films uiteindelijk worden opgenomen.
Hij noemt als voorbeeld Bed & Breakfast van Ruud Schuurman, die zich afspeelde in Garnwerd. „Toen kwamen ze erachter dat Groningen toch wel ver weg was. Uiteindelijk hebben ze een paar droneshots van het dorp gemaakt, een paar scènes opgenomen bij café Bij Hammingh en de rest in Noord-Holland gedraaid.”
Commerciële opdrachten
Ondertussen proberen de makers hun projecten financieel overeind te houden met commerciële opdrachten, boeken en animaties. „Je bent voortdurend bezig met het volgende project”, zegt Brouwers. „Want anders heb je over een paar maanden geen inkomen. Van de tien dingen die je opzet, hoop je er uiteindelijk één of twee te kunnen maken.”
Om Breuklijn alsnog van de grond te krijgen, zijn de filmmakers een crowdfundingcampagne gestart. Blom: „Er ligt al wel wat geld van diverse fondsen, maar nog niet genoeg. Daarom willen we nu de Groningers mobiliseren, zodat dit een echt Groningse productie wordt, gemaakt voor en door Groningers. We willen niet bij de pakken neerzitten, maar bewijzen dat we dit ook kunnen zonder hulp uit de Randstad.”
Als iedere Groninger een euro bijdraagt, is het budget voor deze bioscoopfilm al rond, rekent hij voor. „Of als een handjevol Groningse bedrijven de handschoen oppakt, dan zijn we er ook zo. We laten ons toch niet door het Filmfonds vertellen of deze film gemaakt mag worden?”
Op 31 mei lopen ze de marathon van Groningen, waarmee ze aandacht en sponsorgeld voor het project hopen te genereren. In totaal willen ze daarmee een ton ophalen, ongeveer een kwart van de totale begroting.
Volgens Brouwers is die marathon vooral symbolisch voor het hele project. „We willen een film maken, dat is een lang en moeilijk proces. We trainen voor een marathon, dat is een lang en moeilijk proces. En de film gaat over een thema dat voor deze regio al jarenlang een moeilijk proces is.”
Crowdfunding
Voor meer informatie over Breuklijn en de crowdfunding: voordekunst.nl.
