Voorzitter Henk Roede van stichting Museumdrukkerij IJzer & Lood bij de Linotype Elektron, een zetmachine die ooit dienstdeed voor De Telegraaf en nu is verhuisd naar het museum. Foto: Jilmer Postma
De drukkerij van De Telegraaf in Amsterdam is definitief gesloten. Tien historische machines verhuizen naar Grootegast en Meppel. „Misschien wel de laatste.”
Vijf historische machines die in vorige eeuwen in Amsterdam werden gebruikt om kranten te drukken, staan sinds dinsdag in Museumdrukkerij IJzer & Lood in Grootegast.
„Het pronkstuk is zonder twijfel de Linotype Elektron”, vertelt voorzitter Henk Roede (52) van de museumstichting. „Als je vroeger een krant wilde drukken, moest je op een zetterij eerst alle loden letters los uit een kast halen. In de loop van de negentiende eeuw werd dat geautomatiseerd. Met deze machine kon je gewoon typen en vielen gietvormpjes van complete woorden en regels kant-en-klaar naar beneden. Dat scheelde enorm veel tijd.”
De Elektron-variant, die zo’n 2000 kilo weegt, is een van de laatste modellen in de serie. Roede: „Voor zover ik weet is het de laatste in Nederland.” Of de machine nog werkt, weet Roede niet. „Misschien krijgen we hem weer aan de praat. Maar het wordt lastiger als we onderdelen moeten vervangen.”
Roede wil de machine in elk geval naast een exemplaar uit de jaren ‘20 tentoonstellen. „Zo kunnen we het bredere verhaal vertellen, over hoe de zetmachines zich hebben ontwikkeld.”
Samenwerking met Drukkerijmuseum Meppel
Een groep vrijwilligers van IJzer & Lood haalde de Linotype dinsdag met andere historische machines op uit Amsterdam. Er werd ook een machine voor het Drukkerijmuseum in Meppel meegenomen.
Eerder gingen er ook al vier machines naar Meppel. „De drukkerij had het museum in Meppel in eerste instantie benaderd, maar zij kunnen niet alles kwijt en benaderden ons met de vraag of wij ook wat wilden hebben”, vertelt Roede. „De musea opereren zelfstandig, maar we hebben goed contact en werken wel vaker samen.”
Beide musea willen de machines niet alleen tentoonstellen, maar ook gebruiken voor demonstraties. „Ze verkeren in een betere staat dan de machines die we nu hebben en gaan naar verwachting langer mee”, zei voorzitter Stein van Ittersum van het Drukkerijmuseum eerder al tegen de Meppeler Courant.
De komst van de historische drukpersen is onderdeel van modernisering van het museum in Meppel. Eerder verkeerde het museum financieel in zwaar weer, de vernieuwplannen moeten bijdragen aan een gezondere financiële positie. Naast het uitbreiden van de collectie komt er een grafische werkplaats voor kunstenaars en wordt er gewerkt met QR-codes en nieuwe audiotours, zodat bezoekers zelfstandig informatie kunnen krijgen.
In beide musea zijn de machines pas medio volgend jaar te bewonderen. In Meppel staat er nog een renovatie op de planning, het museum in Grootegast verhuist volgend jaar van het Museumplein naar een grotere, zelfstandige locatie aan de Langeweg in Grootegast. „De machines hebben we meteen naar de nieuwe locatie gebracht.”
Drukkerij Amsterdam sluit deuren
Op 1 september sluit de drukkerij van De Telegraaf in Amsterdam, die net als Dagblad van het Noorden onderdeel is van Mediahuis. In Amsterdam werden behalve De Telegraaf ook andere kranten gedrukt. De Telegraaf, NRC en een aantal regionale dagbladen worden straks gedrukt in Leeuwarden en Vlaanderen, bij andere drukkerijen van Mediahuis.
