Zwartwit voetbalfoto's uit de jaren 60 en 70 te zien dankzij de Groninger Archieven: Willem van Hanegem bij de kapper in Leek en een lachende Johan Derksen
Piet Fransen stond zondags op het veld en ging 's maandags als melkboer bij de deuren langs. Foto: D. van der Veen.
Willem van Hanegem bij de kapper in Leek, panty’s verkopen voor GVAV, een vrouw met een sigaret in de mond in een hek van Stadion Oosterpark. Het digitaliseren en beschrijven van de collectie van Persfotobureau D. van der Veen door Groninger Archieven haalt pareltjes van voetbalfoto’s naar boven. Ze schetsen een wereld van onschuld.
Het contrast met de huidige voetbalwerkelijkheid is groot. Feyenoordspeler Willem van Hanegem opent in juli 1976 in Leek de nieuwe kapsalon Edé Jacque van Max Wolthuis. Mensen verdringen zich voor het raam en laat zich daadwerkelijk knippen. In de 21ste eeuw ondenkbaar.
Een zichzelf respecterende voetballer bewaakt vandaag de dag zijn imago, met filmpjes van en foto’s op Instagram. Als het Wolthuis tegenwoordig al zou lukken langs de zaakwaarnemer te geraken dan zou zijn budget nog niet eens toereikend zijn voor de van de tussenpersoon. En uiteraard is er in onze tijd geen denken aan dat iemand anders dan de vaste hairstylist het kapsel van de toucheert.
Feyenoord-speler Willem van Hanegem opent in juli 1976 de nieuwe kapsalon Edé Jacque van Max Wolthuis in Leek. Foto: D. van der Veen
De opname van Van Hanegem in Leek is eentje van een negatiefstrook met meerdere opnames. RHC Groninger Archieven bewaart circa 125.000 van die negatiefstroken, tezamen pakweg een half miljoen foto’s. De omvangrijke productie komt van Persfotobureau D. van der Veen, dat bestond van 1963 tot 1981.
De collectie, die meer omvat dan alleen voetbal, wordt ontsloten en op de website van Beeldbank Groningen gezet door historici Dineke van der Wal en Henk Wierts, met behulp van publiek via het project . Er zijn niet alleen wedstrijdverslagen, ook portretten en sfeermomenten.
De verkoop van panty's van deur tot deur voor de voetbalvereniging GVAV in 1971. Foto: D. van der Veen
Een lachende Johan Derksen, de in 1971 verongelukte GVAV-doelman Tonny van Leeuwen, een jonge Jan Mulder, een nog jongere Leo Beenhakker op de bank bij SC Veendam en een piepjonge Geert Spieker. Het latere gemeenteraadslid, tevens hooligan, cafébaas en jongerenwerker, wordt als 13-jarige geportretteerd als lid van de Z-side. Het is veertig jaar geleden, de harde supporterskern van FC Groningen stond nog in de kinderschoenen.
Het beeldmateriaal getuigt van een sector waar het relaxed aan toe gaat. De pers is welkom, voetballers aanspreekbaar en een fotograaf, soms de enige bij een wedstrijd, wordt met alle egards ontvangen.
Een portret van de 13-jarige Geert Spieker als de piepjonge leider van de Z-side in het Nieuwsblad van het Noorden van 21 augustus 1980. Foto: D. van der Veen
Op wat rimpels na is Johan Derksen, hier lachend op de foto, weinig veranderd... Foto: D. van der Veen
Henk Wierts: ,,Jongetjes over de hele wereld weten hoe Ronaldo juicht. De voetballerij wordt in onze tijd van alle kanten in beeld gebracht. Toen bestond van een wedstrijd soms maar één foto; die in de maandagkrant. en brachten slechts een selectie samenvattingen, terwijl nu alle duels worden uitgezonden.’’
Met zoveel beeld wordt ook op alle slakken zout gelegd, terwijl de voetballer van toen niet op zijn tellen hoefde te passen. Er bestaat een foto van FC Groningen dat het publiek begroet, voor de thuiswedstrijd tegen FC Utrecht, op 15 augustus 1971. De elf spelers staken de hand omhoog, maar niet tegelijk en de fotograaf drukte af op het moment dat de arm van Piet Fransen halverwege was, waardoor het lijkt alsof hij een Hitlergroet maakt.
De arm van Piet Fransen is voor de thuiswedstrijd van FC Groningen tegen Utrecht in 1971 op een ongelukkige manier vereeuwigd. Foto: D. van der Veen
Een piepjonge Leo Beenhakker op de bank bij SC Veendam. De latere bondscoach en trainer van Real Madrid startte zijn carrière bij de Veenkoloniale club. Foto: D. van der Veen
Social media zouden in de huidige tijd vol op het orgel gaan, waarna voetballer en club via perscommuniqués zouden benadrukken dat uiteraard geen sprake kon zijn van enige affiniteit met het nationaalsocialistische gedachtegoed. Voor zover bekend heeft niemand van die foto wakker gelegen en waarom ook? Fransen was een volksjongen en de semiprof kwam dagelijks onder de mensen met zijn melkkar.
Wierts: ,,Tegenwoordig ondenkbaar, destijds normaal. Fransen stond zondags op het veld en ging ’s maandags langs de deur. Alsof Zeefuik een dag na de wedstrijd de post rondbrengt.’’
Derk van der Veen (1921-1980) werkte zeventien jaar voor het Noord-Nederlands Persfotobureau van Eisse Folkers alvorens hij met vrouw Neeltje Broere in 1963 een eigen persfotobureau begon.
Het zijn, zo schrijven Van der Wal en Wierts in in het tijdschrift , de jaren van economische hoogconjunctuur; ondanks de concurrentie van Folkers en Piet Boonstra brengt Van der Veen zijn onderneming tot bloei.
Een duel om de bal tijdens Rolder Boys - ACV in 1976. Foto: D. van der Veen
Van der Veen wordt hofleverancier van en leidend in Groningen en delen van Drenthe en Friesland, mede dankzij de voortschrijdende techniek en ‘frisse’ jonge fotografen als Wladimir van der Burgh, Ton Vermeulen, Wolter Kobus en Jelte Homburg.
De constante druk eist echter z’n tol. In juli 1980 overlijdt Derk van der Veen. De zaak verkopen of voortzetten lukt niet, in januari 1981 is het einde verhaal. De fotografen treden in dienst .
Wat rest is een collectie die een tijdvak omspant waarin de wereld in snel tempo verandert. Van der Veen en zijn mensen fotograferen sport en dagelijks nieuws, waaronder historische momenten als de afsluiting van de Lauwerszee, de strenge winter van ‘78-’79 en de treinkaping bij De Punt.
Minder in het collectieve geheugen, maar wel memorabel, is de verkoop van panty’s voor voetbalvereniging GVAV, september 1970. Een initiatief van donateurs. Die steun moet niet worden onderschat, want acties daarvoor leidden onder meer tot de aankoop van Bjarne Jensen, een Deense aanvaller uit Silkeborg.
De verzameling fotobeelden is een weerzien met het era van de wederopbouw. Maar ook Vietnam, de eerste maanlanding, The Beatles, de Hongkonggriep die aan 1 miljoen mensen het leven kostte, het gouden Ajax, WK 1974, oliecrisis, Rote Armee Fraktion, treinkapingen en gijzelingen, de Lockheedaffaire, Joop Zoetemelk, valhelmen en autogordels, kung-fu, macramé en lang haar en bakkebaarden.
Het is ook de tijd van de tweede feministische golf, de foto’s leren dat het damesvoetbal niet iets is van de laatste jaren. Het veld van Velocitas bleek op 31 mei 1974 het podium voor de eerste vrouweninterland in Nederland. Tegenstander: Engeland.
Keepster Hanny van den Bungelaar raakte gewond bij de eerste vrouweninterland in Nederland op het veld van Velocitas op 31 mei 1974. Foto: D. van der Veen
Een vrouwelijke supporter met een sigaret in de mond in het hek bij FC Groningen-Volendam in 1971. Foto: D. van der Veen
Tweeduizend toeschouwers waren getuige van de voetballes: 0-3. Er is een foto van de gewonde Nederlandse keepster Hanny van den Bungelaar. Ze raakte bij een scrimmage aan de kaak geblesseerd en werd vervangen door Henny Vernooy.
Dat de emancipatie een goed eind op weg was blijkt eveneens uit de foto van de vrouw met een sigaret in de mond in het hek tijdens FC Groningen-Volendam in 1971. Er kon veel toen.
Voetbal was een volkssport en de beleving van supporters, niet gestuurd door marketingmachines, oogde puur. Een van de mooiste foto’s is van een waslijn in Tolbert. De wereld zat toen nog zo in elkaar dat voetbalshirts keurig op nummer werden gehangen.
Voetbalshirts keurig op nummer aan de waslijn in Tolbert, 1972. Foto: D. van der Veen
