Zorgen om dalende opkomstpercentages. 'Als nog minder dan de helft van de bevolking stemt, raakt dat het gemeentebestuur', zegt bestuurskundige Michiel Herweijer uit Groningen
De historisch lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen baart zorgen.
Het opkomstpercentage bij de raadsverkiezingen duikelde woensdag naar een nieuw dieptepunt. De trend buigt vervaarlijk af, ziet de Groningse bestuurskundige Michiel Herweijer. ,,Als de helft van de kiezers wegblijft, komt de legitimiteit van het gemeentebestuur in het geding.’’
Van de 26.000 stemgerechtigden in Stadskanaal trokken er woensdag krap 10.000 naar de stembus. Daarmee kroop de opkomst in de Kanaalster kieslokalen nog maar net boven de 40 procent. Nergens anders in Groningen en Drenthe zagen zoveel mensen af van hun stemrecht.
Twee Drentse en vijf Groningse gemeenten zien nog minder stemmers dan landelijke gemiddelde
Stadskanaal dook woensdag nog fors onder het nieuwe dieptepunt dat woensdag werd bereikt bij de gemeenteraadsverkiezingen. Landelijk pakte slechts de helft van de kiesgerechtigde Nederlanders het rode potlood op. Een verdere daling ten opzichte van de vorige verkiezingen in 2014, toen de opkomst weg zakte naar ruim 54 procent.
Vijf Groningse gemeenten komen niet eens in de buurt van dat nieuwe laagterecord. Behalve Stadskanaal bleven ook Pekela, Oldambt, Midden-Groningen en Veendam steken op of onder de 46 procent. In Drenthe zakken alleen Hoogeveen en vooral Emmen (47 procent) door de ondergrens. De rest blijft nog boven het landelijk gemiddelde, maar alleen Tynaarlo , De Wolden en Westerveld komen tot boven een acceptabele 60 procent.
‘Trend raadsverkiezingen is al jaren dalende maar zet steeds harder door’
Het zijn geen scores, waar de Groningse bestuurskundige Michiel Herweijer vrolijk van wordt. ,,De trend is al jaren dalende, maar zet steeds sterker door.’’ Hij heeft met instemming gelezen dat minister Hanke Bruins Slot van binnenlandse zaken onderzoek instelt naar de oorzaken. ,,Zorg over de neerwaartse spiraal lijkt mij terecht. De gemeente is er voor alle inwoners. Als minder dan de helft van de bevolking bereid is te stemmen, ondergraaft dat het morele gezag van het lokaal bestuur.’’
Michiel Herweijer. Foto: RuG
Gemeentelijke herindelingen zijn een belangrijke factor in de neerwaartse spiraal, stelt Herweijer. ,,Bij elke schaalvergroting zie je een terugval in de betrokkenheid bij de inwoners.’’ Dat in Groningen de opkomst nu juist licht opveert in fusiegemeenten waar de bevolking voor het eerst een nieuwe raad koos, is niet verrassend. ,,Dat is hooguit een tijdelijk herstel, na de nog veel diepere terugval bij de tussentijdse verkiezingen die aan zo’n herindeling vooraf gaan. Uiteindelijk is de trend dalend.’’
Ook Oekraïne-effect inspireert kiezers niet om democratisch recht te vieren
Een ‘Oekraïne-effect’ is uitgebleven. De oproep van bijvoorbeeld CDA-leider Wopke Hoekstra om juist nu in oorlogstijd gebruik te maken van ons democratisch recht, heeft kiezers niet extra geïnspireerd de gang naar het stembus te maken, constateert Herweijer. Ook zag hij geen ‘nationalisering’ van de stembusgang. ,,Soms zien stemmers de de raadsverkiezingen als signaal tegen impopulair regeringsbeleid via een stem op de oppositie in de Kamer. Daarvoor zit het nieuwe kabinet er nu nog te kort.’’
De dalende opkomst speelt een grote rol in de doorzettende groei van de lokale partijen, analyseert Herweijer. ,,Dat is wel een belangrijk neveneffect want daardoor daalt lagere kiesdeler. De drempel daalt: partijen komen nu met relatief minder stemmen in de raad. Daarbij hebben de ‘lokalen’ een trouwere aanhang dan landelijke partijen die de afgelopen jaren veel kiezers hebben zien weglopen. In Drenthe zijn lokale partijen in alle twaalf gemeenten de grootste geworden. Dat is nog nooit vertoond.’’
