Huize Ter Marse in Stadskanaal: een indrukwekkende villa met een zonnige en duistere zijde

Aan de rand van Stadskanaal, nabij de oever van de gelijknamige waterloop, staat een monumentale villa die een grote blikvanger is. Het heet Huize Ter Marse en is al tientallen jaren het onderkomen van het Streekhistorisch Centrum (SHC), het streekmuseum van Stadskanaal en omgeving.

Dat museum verhuist echter binnen afzienbare tijd naar de openbare bibliotheek in Stadskanaal. Waardoor de villa zijn functie verliest en aan een nieuw hoofdstuk in zijn bestaan begint. Hoe dat er uit ziet, wat er met het pand gaat gebeuren, dat is nog niet bekend. De geschiedenis ervan kennen we wel.

Die begint in de late 19de eeuw, in 1884 om precies te zijn. Dan wordt de villa gebouwd in opdracht van Harm Maarsingh. Hij is een boer en vervener, heeft veel grond in de buurt. Hij staat mede aan de wieg van de afgravingen die maken dat het huidige kleine dorp Vledderveen kan ontstaan.

De villa maakt duidelijk hoe goed hij en zijn vrouw Jantina Arendina Meursing het hebben. Hij symboliseert ook de bloeitijd en groei die de veenkolonie Stadskanaal beleeft. De aanleg van de gelijknamige waterweg is in 1856 voltooid en sindsdien vestigen steeds meer mensen zich nabij de oevers. Het aantal middenstanders groeit, het sociale leven floreert. En in die sfeer van optimisme bewoont Harm Maarsingh zijn villa.

Zijn zoon Jacob ‘schrijft’ het tweede hoofdstuk van het gebouw. Hij is de tweede generatie Maarsingh die er woont, met zijn vrouw. De villa wordt door hem uitgebreid en voorzien van onder meer een bordes. Jacob Maarsingh is boer maar ook politicus. Hij wordt in de jaren 30 lid van de NSB en krijgt namens die partij zitting in de Eerste Kamer. In de Tweede Wereldoorlog is hij gevolmachtigde van NSB-leider Anton Mussert in Noord-Nederland.

Na de bevrijding worden Maarsingh en zijn vrouw geïnterneerd, ze zitten onder meer in het Kamp De Beetse bij Sellingen. Ze keren vervolgens terug naar Huize Ter Marse. Maarsingh overlijdt in 1958.

,,Jacob is niet zo oud geworden, hij had kanker’’, vertelt Aike Maarsingh, een verre verwante. ,,Zijn vrouw heeft nog tot 1970 geleefd, altijd in de villa.’’ Aike is 79 jaar en woont in Vledderveen, het dorp dat ontstond mede door de eerste villabewoner Harm. ,,En de boerderij waarin ik nu woon, was ooit van Jacob. Natuurlijk weet ik het een en ander van de familie. De verkeerde partij waar Jacob en zijn vrouw voor kozen. De broer van Harm, die net als ik Aike heette en naar Amerika emigreerde.’’

De weduwe Maarsingh liet Huize Ter Marse na aan de gemeente Stadskanaal. Niet alleen dat pand maar ook ook de grond eromheen en het kleine huisje dat er naast stond en staat. Het huisje waar ooit de tuinman van de familie woonde.

De gemeentebestuurders besloten na enkele jaren het imposante gebouw te verhuren aan het SHC waarmee het aan zijn derde hoofdstuk begon. De deuren van de villa gingen voor iedereen open, de geschiedenis van Stadskanaal en wijde omgeving kon er worden bekeken, aan de hand van foto’s en teksten en exposities. De bezoeker maakte er ook kennis met de tijd van de verveningen, met de hoogtijdagen van Harm Maarsingh. Waarmee een cirkel rond werd.

De villa, die in 2000 een rijksmonument werd, werd beetje bij beetje echter te klein voor het streekmuseum. Zodanig, dat dit nu dus verhuist naar de bibliotheek. Hoe het vierde hoofdstuk van Huize Ter Marse er uit ziet, bepaalt de gemeente. Zij is nog altijd de eigenaar.