Geen bloemen, carpoolen en een ongelakte kist. Alles kan duurzamer, dus een uitvaart ook. Zo pakken ze dat in Hoogkerk aan, bij het duurzaamste crematorium van Nederland

Alle meubels zijn van gerecycled materiaal gemaakt. De vloeren zijn van bamboe, aan de muren groeien levende planten. Plantjes bedekken ook de noordzijde van het dak; aan de zuidkant liggen 220 zonnepanelen. Dankzij de houtskeletconstructie en isolatie hoeft er binnen amper te worden verwarmd. Buiten wordt het gras kort gehouden door grazende schaapjes. En de crematieoven werkt niet op gas, maar op groene elektriciteit.

,,Hoentocht is niet ongevéér het duurzaamste uitvaartcentrum van Nederland’’, corrigeert locatiemanager Mariëlle Heijnen zelfverzekerd. ,,Dit is hét duurzaamste uitvaartcentrum.’’

Aan het Hoendiep tussen Groningen en Hoogkerk kun je je laatste rustplaats opzoeken met minimale milieu-impact. Coöperatie DELA nam er eind maart een nieuw crematorium in gebruik. De feestelijke opening volgt in mei, inclusief open dag voor nieuwsgierigen. Die zijn er volop, weet Heijnen. ,,Via onze website kun je je voor een rondleiding aanmelden. We hebben haast elke dag welmensen die even willen komen kijken. Soms omdat ze hier uit de buurt komen en willen zien hoe het nou geworden is, maar veel mensen zijn ook heel benieuwd naar dat duurzame.’’

Als er zoiets is als duurzaam leven, dan kun je ook duurzaam doodgaan. Het is ergens zo logisch als wat; toch is het milieu waarschijnlijk niet het eerste waaraan je denkt bij het plannen van een crematie of begrafenis. Het tweede of derde misschien ook niet.

,,Een uitvaart is eigenlijk net zo’n ingrijpende, belangrijke gebeurtenis als een bruiloft’’, zegt Ilse van de Voort, de manager maatschappelijk verantwoord ondernemen van DELA. ,,Maar voor het plannen van een bruiloft trekken mensen rustig een jaar uit, terwijl een uitvaart in een paar dagen geregeld moet worden.’’

DELA heeft in 2015 voor het eerst een ruwe berekening gemaakt van de ‘voetafdruk’ van één uitvaart. Met stip op één qua CO2-uitstoot, geloof het of niet: het vervoer van de gasten. Dat is bij een gemiddelde begrafenis of crematie goed voor 664 kilo CO2 in de lucht.

Het cremeren zelf kost in een ouderwetse gasoven ongeveer 60 kubieke meter gas en zorgt voor 83 kilo aan CO2-uitstoot. Aan een begrafenis komt geen oven te pas, maar je kunt niet zomaar stellen dat begraven dan dus beter is.

,,Het is bijna niet te vergelijken, want de totale uitstoot hangt van heel veel factoren en keuzes af’’, zegt Eva Froger, die adviseur is bij de stichting GreenLeave en alles weet van duurzame uitvaarten. ,,Neem het grafmonument. Dat kán ontzettend belastend zijn, als het is gemaakt van natuursteen. Die miljoenen jaren oude steen komt vaak uit China of India en moet dus over een enorme afstand vervoerd worden.’’ Eenmaal hier doet de steen feitelijk maar een paar jaar waar-ie voor bedoeld was. ,,Bij het ruimen van het graf wordt het monument veelal tot puin geslagen en als onderlaag gebruikt voor asfaltwegen.’’

GreenLeave is acht jaar geleden opgericht door zes uitvaartondernemers, die samen de branche wilden vergroenen. ,,Inmiddels wordt 60 procent van alle uitvaarten in Nederland georganiseerd door een bij GreenLeave aangesloten bedrijf. Als je een uitvaart regelt, moet je vaak in korte tijd enorm veel emotionele beslissingen nemen. Daarom is het goed als een uitvaartondernemer zelf een zo duurzaam mogelijke standaard heeft in de bedrijfsvoering.’’

In één van de foyers van uitvaartcentrum Hoentocht, achter een kop koffie, vertelt Mariëlle Heijnen dat al haar catering van lokale leveranciers komt. ,,Soms echt van een paar honderd meter verderop. We gebruiken biologische producten en zoveel mogelijk plantaardig..’’

Door de grote ramen zijn lange rijen boompjes te zien, nu nog wat ielig, ‘maar moet je je voorstellen als ze straks groot en groen zijn!’ Er zijn in totaal 133 geplant rond het crematorium, plus honderden struiken en een speciale insectvriendelijke kruidenmix tussen het gras. ,,Voor de poelkikkers die hier al woonden is een mooi stukje water afgegraven’’, wijst Heijnen. De bewegwijzeringsborden die nu rond het gebouw staan, zijn tijdelijke. ,,Ik wil eigenlijk kijken of we voor ons definitieve naambord iets kunnen doen met een bijenhotel’’, zegt Heijnen met glimmende ogen.

Ze is trots op haar mooie nieuwe stek in het groen. ,,Duurzaamheid zit hier in ieder detail.’’ Het meest in het oog springende is de totale afwezigheid van gas. De elektrische crematieoven verbruikt ruim 50 procent minder energie dan een ouderwetse gasoven.

,,Bij een gasoven draai je bij wijze van spreken het gas aan, zet een vlam erop, en dan is-ie klaar’’, zegt Heijnen. ,,Een elektrische oven moet een aantal dagen voorverwarmen voor de temperatuur hoog genoeg is, minstens 750 graden.’’ Maar is de oven eenmaal heet, dan blijft hij het, vrijwel zonder bijstoken. ,,Terwijl het gas open moet blijven staan.’’

DELA nam in 2019 haar eerste elektrische crematieoven in gebruik in Geleen. ,,We zijn nu bezig één voor één al onze crematoria te renoveren’’, zegt Ilse van der Voort. ,,In dat proces gaan we overal van het gas af.’’ Ondertussen neemt de coöperatie ook kleinere stappen. ,,We maken een nieuwe bedrijfskledinglijn van gerecycled materiaal. De afgedankte bedrijfskleding wordt gebruikt voor nieuwe waszakken, die meteen een stuk duurzamer zijn dan de plastic zakken die de stomerij nu vaak gebruikt.’’

Wil je zelf de voetafdruk van je uitvaart verkleinen, dan boek je de meeste winst op het vervoer van de gasten. ,,Je ziet weleens mensen die hun bezoek expliciet in de uitnodiging vragen om te carpoolen of per fiets te komen’’, zegt Van de Voort.

Kies je voor een kist? Hoe minder verf, lak of andere chemische stoffen daar op of aan zitten, hoe beter. ,, Je kunt het beste een kist of mand nemen van wilgentenen’’, tipt Eva Froger. ,,Dat zijn twijgen die in Nederland prima groeien en die je ieder jaar opnieuw kunt oogsten. Er zijn ook kistenmakers die speciale groene kisten maken van hout in samenwerking met Staatsbosbeheer.’’

Hoe mooi ze ook zijn en hoezeer ze er traditioneel ook bij horen: grote bloemstukken kun je beter achterwege laten op een duurzaam afscheid. ,,Ze komen vaak uit Afrika, soms zelfs uit Zuid-Amerika. Per vliegtuig. Ze zitten vaak vol bestrijdingsmiddelen en de teelt kost veel water’’, somt Froger op. ,,Je kunt beter zelf iets plukken in de buurt. Of je vraagt alle genodigden om één onverpakte bloem mee te nemen.’’

Het kan ook creatiever, ziet Heijnen soms bij uitvaarten. ,,Voor een mevrouw die ontzettend van breien hield, hadden de nabestaanden zelf bloemen gemaakt van breipennen en bundeltjes wol’’, herinnert ze zich. ,,Heel mooi vond ik dat. Traditie is van oudsher heel belangrijk bij uitvaarten, en natuurlijk mag dat ook. Maar tegelijk zie je ze steeds persoonlijker worden.’’