Regina (51) uit Groningen zat diep in de ellende. Nu krijgt ze een brief van Rutte met excuses. 'Ik werd knettergek'

Daar lag-ie. Op de deurmat. Dezelfde plek waar alle ellende ooit begon. Al was deze brief niet afkomstig van de Belastingdienst, maar van de minister-president. ‘U bent geen fraudeur met kinderopvangtoeslag. Daarom bieden wij u namens het kabinet onze oprechte excuses aan.’

Excuses, dacht Regina? ,,Die maak je als je op straat tegen iemand aanloopt. Niet als iemand jaren van zijn leven is kwijtgeraakt. Het is zo’n formeel woord. En het dekt de lading niet. Rutte kán niet weten wat ik en al die anderen moesten doorstaan. Dat verwijt ik hem niet. Maar het is wel zo.’’

Regina’s verhaal begint in 2008. Ook dan maakt ze de post open. Van de Belastingdienst. Ze leest dat ze de ontvangen toeslag voor haar drie kinderen moet terugbetalen.

Het bedrag? 29.882 euro.

De schrik slaat haar om het hart. Hoe komt ze in vredesnaam aan zo’n schuld? Wat zijn de gevolgen voor haar kinderen? En hoe moet ze dat enorme bedrag als alleenstaande moeder ooit terugbetalen?

Ze klopt snel aan bij de Belastingdienst in Leeuwarden. Maar de man die Regina te woord staat, kan niets voor haar doen. Ze moet alles terugbetalen. Cent voor cent. Punt uit. De kinderen van Regina zijn dan 12, 10 en 2 jaar. ,,Voor die meneer van de Belastingdienst was het duidelijk. Ik had iets fout gedaan. Of gewoon het geld opgemaakt. Hoe dan ook: het was míjn schuld.’’

,,Natuurlijk. Ik ging meteen aan mezelf twijfelen. Wat heb ik verkeerd ingevuld? Ik ging meteen al mijn afschriften checken, maar ik kon niks geks vinden. Dus je hebt niks. Helemaal niks. Ik dacht al heel snel dat ik een grote fout had gemaakt. Maar wat? Geen idee.’’

,,Ik werd knettergek. Het hield me dag en nacht bezig. Ik had gelukkig werk, maar geen reserves om op te teren. Omdat de toeslagen werden stopgezet, kreeg ik veel te weinig geld binnen. Ik leefde eerst op de alimentatie voor mijn kinderen. Maar dan kom je al heel snel in de problemen. Ik maakte nog veel meer schulden. Het stapelde zich op. Letterlijk, want ik durfde de post niet meer open te maken. Omdat ik de rekeningen toch niet kon betalen.’’

,,Ondertussen had ik wel drie monden te voeden. Er zijn dagen geweest dat we geen eten hadden. Omdat we werden afgesloten van het gas, was ik met waterkokers het bad aan het vullen voor de kinderen. Ik was zo trots dat het me lukte. Want mijn kinderen mochten niet weten wat er aan de hand was. Niemand mocht het weten. Omdat ik me kapot schaamde.’’

,,Precies. Ik zou toch niet geloofd worden. Ik kwam in een isolement. Als de bel ging, was ik als de dood dat het de zoveelste deurwaarder was. Dus ik deed niet meer open.’’

Na een stilte. ,,Dan wordt je wereld heel klein.’’

,,Ja. Ik wilde ze er niet mee belasten. Ik heb het pas in 2020 verteld. Ze zeggen nu dat ze er niet zoveel van hebben meegekregen. Maar dat betwijfel ik. Ik zat zó slecht in mijn vel.’’

,,Mijn zoon is een jaar het huis uitgegaan. Omdat het beter voor hem was. Ik heb financieel nooit iets wezenlijks kunnen bijdragen. We kochten altijd goedkoop in. Mijn kinderen zijn zo lief om te zeggen: wij vonden niet erg, mam. Maar ik vind het wél erg.’’

,,Natuurlijk wel. In de eerste jaren wil je alleen maar overleven. Maar dat houdt een keer op. Ik volgde therapie, maar ik kon niet meer. Ik wilde alleen maar rust in mijn hoofd. Ik voelde me schuldig, maar ook minderwaardig. Wat had ik nou in te brengen? Ik loop nu ook weer bij een therapeut. Als je hoort dat je gedupeerd bent, begin je pas met verwerken. Eerder was er niks te verwerken. Ja, dat het mijn schuld zou zijn. Maar dat was het dus niet.’’

Op 8 maart ging de telefoon. Regina kreeg officieel de erkenning dat ze gedupeerde is in de toeslagenaffaire. ,,Mevrouw, we hebben uw situatie opnieuw bekeken. Vanaf 2006 is alles fout gegaan wat er maar fout kon gaan.’’

Regina slikt: ,,En nu word ik weer emotioneel.’’

,,Omdat alles op dat moment naar boven kwam. Het schuldgevoel van de puinhoop die ik er zelf van gemaakt dacht te hebben. De gedachte dat ik als ouder gefaald had. Maar dat het toch niet mijn schuld was. Dat moet tot me doordringen. Nog steeds.’’

,,Ik ben heel goed met mijn kinderen, maar hun vader betaalde een laptop als ze die nodig hadden. Ik kon dat niet. Ik voelde me altijd de mindere ouder. Hoe lief ze ook zeiden dat zij het niet zo ervaren hebben. Naast de blijdschap over de erkenning kwam dat verdriet naar boven.’’

,,Natuurlijk wel. Waarom moest alles zolang duren? Mijn leven zou er heel anders hebben uitgezien. Ik had meer kunnen doen voor mijn kinderen. Maar wat schiet ik ermee op om een zondebok aan te wijzen? Ik hoorde laatst iemand zeggen dat hij Rutte een klap voor zijn kop geeft, als-ie ’m tegenkomt op straat. Ik denk dan: ook hij heeft dit niet gewild. Misschien naïef, hoor. Maar sommige mensen zijn zo fel. Er moet iemand boeten. Maar daar gáát het niet over.’’

,,Ik wil geen mensen beschuldigen. Alleen al aan het woord schuld heb ik een enorme hekel gekregen. Echt, ik kan het niet meer horen. Een collega die veel met schuldenproblematiek te maken heeft, zei laatst dat we ‘schuld’ helemaal niet meer zouden moeten gebruiken. In het Engels is een schuld een ‘debt’. Als je schuldig bent, ben je ‘guilty’. In Nederland zouden we dat ook moeten splitsen. Sommige mensen kunnen hun rekeningen niet betalen, maar dat wil niet zeggen dat je daadwerkelijk schuldig bent aan die situatie. Dat heeft de toeslagenaffaire wel bewezen.’’

,,Dat hangt ervan af hoe je het bekijkt. Ik hoop dat ik weer kan leven in plaats van overleven. Ik ben schuldenvrij. Maar ik wacht nog op de behandeling van mijn zaak en heb geen idee wanneer ik aan de beurt ben. Ik heb recht op 30.000 euro compensatie van de Catshuisregeling. Straks moet blijken of dat afdoende is. Ik moet zelf een tijdlijn maken: wat heb ik allemaal betaald? Nou, zie daar nog maar eens achter te komen.’’

,,En dan heb je nog de immateriële schade. Hoe leg ik uit wat al die jaren met me gedaan hebben? Is het de bedoeling dat ik de hele tijd ga huilen, ofzo? Ik loop bij een neuroloog, omdat mijn brein continu overprikkeld is. Ik heb ook grote gaten in mijn geheugen. Ik heb heel veel foto’s van mijn kinderen gemaakt toen ze jong waren. Als ik die foto’s nu bekijk, herinner ik me geen enkel moment. Hoe vergoed je dat? Zeg het maar.’’

,,Ik voel me nog stééds schuldig. Dat glijdt niet zomaar van me af. Ondanks de erkenning en het excuus. Je poetst al die jaren niet zomaar weg. Als ik nu naar mijn bankrekening kijk, kan ik het soms niet geloven. Omdat er beslag werd gelegd op mijn loon, ontwikkelde ik gekke dingetjes. Wordt er geld op mijn rekening gestort? Dan haal ik het er meteen van af. Nog steeds. Voordat iemand erbij kan.’’

,,Dat wil ik graag uitleggen, want ik ben bang dat mensen me anders mediageil vinden. Sorry voor het woord.’’

,,Ik heb me altijd stilgehouden vanwege de schaamte. Dat moet voor duizenden slachtoffers gelden. Ik vroeg me eerst ook af waarom ik met jou zou gaan praten. Maar ik ben christelijk en vond een bijbeltekst. ‘Wees een spreekbuis voor mensen die niet kunnen spreken.’ Het moet misschien zo zijn, dacht ik toen. Heel veel mensen zitten nog steeds in grote problemen. Ik hoop dat iemand dit leest en denkt: gelukkig, ik ben niet de enige.’’

,,Het klinkt misschien gek, maar uit alle narigheid zijn ook mooie dingen gekomen. Ik werk zelf met laaggeletterden. We proberen moeilijke brieven van instanties als de Belastingsdienst uit te leggen. Nu zijn er gelukkig allerlei instanties die toeslagenouders kunnen helpen. Maar die zijn er niet altijd geweest. In 2008 begreep ik ook geen snars van de brief die ik kreeg. Ik blokkeerde toen ik zag dat ik 30.000 euro moest betalen. Ik weet heel goed hoe het voelt om je te schamen. En ik weet hoe snel mensen met schulden veroordeeld worden. Ook al kun je er niks aan doen, denken mensen toch: je zult het er zelf wel naar gemaakt hebben. Nou, niet dus.’’

,,Toen ik officieel erkend werd als gedupeerde, waren mijn kinderen heel blij. Ze waren trots op me. Dat was een supermooi moment. Ik zei: ik ben met jullie nooit op vakantie geweest en dat ga ik nu wél doen.’’

Haar ogen twinkelen. ,,Dus in juni zitten we met z’n allen in het vliegtuig naar Gran Canaria.’’