Hans Sietsma, toenmalig raadslid van GroenLinks in Groningen nam vier jaar geleden en petitie in ontvangst van bewoners van Harkstede. Foto archief/Marjorie Noë
Het omstreden project Skaeve Huse is een nieuwe fase ingegaan. Schetsen van hoe de woonvorm voor dakloze, kwetsbare mensen met tal van problemen eruit kan komen te zien, zijn klaar. Maar omwonenden van deze tijdelijke kleine huisjes in Harkstede en de gemeente zijn eigenlijk geen stap dichter tot elkaar gekomen.
Druk was het niet op de inloopmiddag in Partyboerderij ‘t Hof van Scharmer. Daar namen alle instanties die betrokken zijn bij Skaeve Huse de tijd om vragen te beantwoorden en de nieuwste ideeën te bespreken hoe de woonvoorziening voor negen mensen met ingewikkelde problemen eruit kan komen te zien. Let wel, allemaal nog in conceptvorm, over veel valt nog te praten, zo luidde de nadrukkelijke boodschap.
Wethouder Inge Jongman (ChristenUnie) zei onlangs niet voor niets dat ze zich ‘niet herkende in het geschetste beeld’ dat omwonenden de afgelopen maanden in onwetendheid zijn gelaten en nu voor voldongen feiten worden geplaatst.
Maar meerdere aanwonenden van de Hoofdweg in Harkstede, mensen die straks het dichtst bij de Skaeve Huse wonen, vinden dat veel te veel al vastligt. Behalve een van de belangrijkste dingen voor hen: een convenant tussen omwonenden en de gemeente over de spelregels. Waar kunnen ze invloed op uitoefenen en hoe verloopt het proces verder? Waar zit speelruimte? Die spelregels hadden eerst zwart op wit gemoeten.
Iedereen heeft recht om te wonen
Skaeve Huse, van oorsprong een Deens concept, is een woonvorm voor mensen met een ingewikkelde, ernstige psychiatrische problematiek. Vaak in combinatie met drugs- en/of alcoholverslaving. Mensen die bekend zijn bij de betrokken zorginstellingen, maar die voor te veel overlast zorgen in andere woonvormen. Daarnaast moet Skaeve Huse een woonvorm worden voor mensen die in Groningen op straat zwerven. De zogenoemde zorgwekkende zorgmijders. Hulp voor deze mensen is noodzaak en de urgentie wordt groter. Groningen wil een inclusieve gemeente zijn. Iedereen heeft recht om te wonen.
Skaeve Huse gaat over kwetsbare mensen, die een veilige plek nodig hebben. Niet voor niets heeft tenminste één van de Skaeve Huse-locaties elders in Nederland permanent beveiliging op het terrein. Niet om omwonenden van de locatie te beschermen, maar om de mensen die met Skaeve Huse een dak boven hun hoofd krijgen in alle rust, en beschermd en veilig, aan hun problemen te laten werken.
In 2017 stelden burgemeester en wethouders van de gemeente Groningen een plan van aanpak Skaeve Huse vast. En eigenlijk van meet af aan was duidelijk dat toekomstige omwonenden van Skaeve Huse niet zouden staan te juichen.
Onderzoeksbureau Breuer en Intraval benoemde vorig jaar zomer duidelijk de risico’s, zorgen en angsten van de mensen in Harkstede. ‘Kritieke risico’s’ zoals bijvoorbeeld een toename van stress en onveilige gevoelens, maar ook van geluidsoverlast en diefstal en inbraak. ‘Gemiddelde risico’s’ zijn bijvoorbeeld minder leden, klanten en omzet voor verenigingen en ondernemers, en een toename van drugsdealers, kofferbakhandel en bedreigingen. ‘Lage risico’s’ zijn onder meer een toename van zedendelicten en middelengebruik op straat.
Wat is daarmee gedaan? In de conceptversie van het zogenoemde ‘sociaal beheer en omgevingsplan’, ruim een week geleden in Scharmer gepresenteerd, gaan de zes betrokken zorginstanties op die risico’s in. Welke ‘beheersmaatregel’ past bij welk ‘risico-scenario’?
Ze zetten onder meer in op een ‘zorgvuldig selectieproces’ van de toekomstige bewoners van de huisjes, ‘gefaseerde instroom’ (niet meteen negen bewoners in een keer), ‘structureel contact’ met zorgverleners en de aanwezigheid van toezichtcamera’s. Voor de functie van permanente toezichthouder hebben ze een ‘ervaringsprofessional’ op het oog. Iemand die de problemen zelf heeft meegemaakt en inmiddels is opgeleid om anderen te helpen.
Juridische strijd tegen de komst van Skaeve Huse
Maar omwonenden hebben het gevoel dat enkel nog (platgezegd) over de omheining, de verlichting en de ingang van het terrein gesproken kan worden. En zelfs dat niet heel uitgebreid. Ze overwegen een juridische strijd tegen de komst van Skaeve Huse. De gemeenteraad zette in oktober vorig jaar het licht weliswaar op groen, maar op basis waarvan is de locatie geschikt genoeg bevonden?
Het oorspronkelijke locatie-onderzoek ‘is redelijk summier’, erkende de gemeente in een memo van juni 2021, die eerder dit jaar via de Wet openbaarheid bestuur is vrijgegeven. De gemeente schatte al in dat het ‘vrijwel 100 procent zekerheid’ heeft over ‘een bezwaar- en beroepsprocedure waarbij de vraag is of het oorspronkelijke locatie-onderzoek voldoende zal zijn om juridisch stand te houden’. Het eerder genoemde omgevingsonderzoek van Breuer en Intraval, uitgevoerd vóór het definitieve besluit, zou dat eventuele probleem voor de gemeente moeten ondervangen.
Skaeve Huse verpest vrij uitzicht
Uit ambtelijk mailverkeer blijkt dat de zoektocht sowieso bijzonder was. Zo was in 2017 onder meer de Zuiderweg, ten noorden van Meerstad, nabij het Slochterdiep, nog een van dertien opties om te onderzoeken. ‘Een prikkelarme omgeving. Er is aansluiting voor elektriciteit, water en riolering aanwezig’, staat in een document. Een nog op de locatie aanwezige kraker was niet zozeer een probleem, mailt een medewerker van bureau Meerstad in februari 2018 aan de gemeente. ‘Of we gaan handhaven of we gaan het privaatrechtelijke pad op.’
Maar: ‘Tegenover de locatie worden op niet al te lange termijn dijkwoningen gebouwd, circa 8 stuks. Deze worden zo gesitueerd dat men vrij uitzicht heeft over de landerijen, woonverdieping op de eerste etage. Dat laatste zal in ieder geval teniet worden gedaan met de komst van Skaeve Huse.’ Kortom, Skaeve Huse in plaats van de kraker was ‘niet echt een verbetering, laat staan de te verwachten reacties van de bewoners aan de Zuiderweg.’
De Zuiderweg verdween uit de lijst met mogelijke locaties, maar Meerstad kreeg de opdracht van de gemeente om een alternatieve locatie te zoeken in of om Meerstad. Zo kwam de Hoofdweg in Harkstede in beeld, een terrein waar eerder Bureau Meerstad was gevestigd, voorzien van gas, water en stroom.
Omwonenden vermoeden dat de ontwikkeling van Meerstad sowieso nog dwars kan liggen. Onlangs presenteerde het projectbureau Meerstad hoe het nieuwe woongebied ten noorden van Harkstede ontsloten moet worden. Er komen duizenden woningen bij. Uit de eerste tekeningen blijkt dat een van de beoogde ontsluitingswegen (een voorkeursvariant) zo ongeveer aankomt op de locatie van Skaeve Huse.
Vertraging door een juridische strijd is een risico
Wethouder Roeland van der Schaaf (PvdA) zei echter onlangs tegen de raad: ,,Staat Skaeve Huse nou daardoor ter discussie? Het antwoord is nee.’’ Dat bevestigt Bureau Meerstad desgevraagd: Skaeve Huse is een gegeven waar Bureau Meerstad in toekomstige ontwikkelingen rekening mee moet houden.
Maar sowieso is eventuele vertraging door juridische strijd een risico, blijkt uit de eerder genoemde memo van 2021. Een financieel risico. Skaeve Huse wordt mede mogelijk gemaakt door een vastgoedsubsidie van 509.600 euro (exclusief BTW) van het rijk. Die subsidie ‘is beschikbaar tot eind 2022 met de mogelijkheid voor een verlenging tot eind 2023. Risico is het vervallen van de subsidies door vertraging/uitloop planning’.
Herstel van vertrouwen is noodzakelijk
Onderzoeksbureau Breuer en Intraval concludeerde vorig jaar al dat het vertrouwen in de gemeente Groningen en de andere initiatiefnemers dusdanig was geschaad dat veel omwonenden geen enkel vertrouwen meer hebben dat de gemeente zich aan de gemaakte en eventueel nog te maken afspraken zal houden.
En herstel van vertrouwen is wat betreft Breuer en Intraval zo ongeveer noodzakelijk voor Skaeve Huse. ‘Alleen als omwonenden er van overtuigd kunnen worden dat het risico op een deel van hun angsten en zorgen aanzienlijk lager is dan door hen wordt verondersteld en dat de aanwezige risico’s – die er wel degelijk zijn – serieus worden genomen en doeltreffend worden aangepakt, kan op termijn sprake zijn van sociale inclusie van de voorziening, hetgeen een belangrijk aspect is om de woonvorm tot een succes te maken.’
