Groenteteler Liz Wijma aan het werk in de Eemstuin in Uithuizermeeden. Foto: Anjo de Haan
Supermarktklanten schrikken van de plotseling dure groente in de supermarkt. Hoe zit dat eigenlijk bij de lokale telers? Is het daar goedkoper? ‘Een bloemkool in de winter? Natuurlijk niet. Maar kies je voor groente van het seizoen dan is het heel goed te doen’.
Ze lagen plat. Allemaal bevroren. Het was -10 in de koude kas van de Eemstuin in Uithuizermeeden en de groentes waren gestorven.
Althans, dat dacht Liz Wijma, die toen nog beginnend tuinder was. ,,Ik belde mijn voorgangster op en riep: ze zijn allemaal dood! Nee hoor, zei ze, kijk over een paar uur nog maar eens. Ze had gelijk: de zon scheen op de kas, het werd 5 graden en alles stond weer rechtop.” Ze schudt van verbazing het hoofd. ,,Zo sterk is de natuur.”
Sindsdien weet Wijma dat je in de Nederlandse winters niet alleen kolen en knollen kunt verbouwen, maar ook bladgroente. Ze loopt door de ‘koude’ oftewel onverwarmde kas en wijst aan: spinazie, snijbiet, postelein, mosterdblad, raapsteel, radijsjes, winterkers, voorjaarssla, rucola. Waar het buiten nog kaal en koud is, ziet het hier in de kas van de Eemstuin lentegroen.
Groente verbouwen in Noord-Nederland kan prima. Zelfs in de winter. Maar paprika, tomaten of bloemkool? ,,Natuurlijk niet!” Daarvoor moet je in een ander jaargetijde terugkomen.
Met de neus op de feiten
Voor supermarktgangers die gewend zijn dat het hele jaar alle soorten groenten beschikbaar zijn waar ze maar zin in hebben is het even schrikken. De prijzen van met name bloemkool, paprika en tomaten zijn torenhoog. Reden: in Zuid-Europa vallen de oogsten tegen door slecht weer en in Nederland staan kassen leeg vanwege hoge energieprijzen.
Consumenten worden met de neus op de feiten gedrukt. Als we altijd alles willen eten waar we maar zin in hebben zijn we afhankelijk van ongrijpbare internationale handel en energievretende kunstmatige ingrepen. Dat houdt het vaak goedkoop, maar drijft nu juist de prijzen op.
,,Bij ons wordt het ook duurder”, zegt Monique van Etten van De Streekboer. ,,Maar die stijging gaat veel trager.” Bij de Streekboer kun je boodschappen rechtstreeks bestellen bij een lokale boer in Noord-Nederland. ,,Voor onze leveranciers stijgen de prijzen van grond- en brandstoffen ook, maar wij zijn minder afhankelijk van de wereldmarkt. Het verschil tussen onze prijzen en die in de supermarkt wordt kleiner. En seizoengroente zijn zeker niet de duurste.”
Boerenkool, rode kool, bietjes, uien
Wie groente en fruit bestelt bij De Streekboer eet grotendeels met de seizoenen mee - pakketten worden soms aangevuld met biologische producten uit het buitenland. ,,Nu hebben we bijvoorbeeld boerenkool, rode kool, bietjes, uien. En ik heb net nog winterpostelein, rucola en veldsla opgehaald uit Kinswerd.”
Hun klanten zijn eraan gewend. Sperziebonen horen in de zomer. En andijvie is helemaal geen wintergroente, dat heb je in de herfst en het voorjaar. ,,Het gekke is: bij asperges weet iedereen het, die koop je in het seizoen. Andere groente willen we het hele jaar door.”
Liz Wijma van de Eemstuin: 'Ik hoop vooral dat we inzien dat we de aarde niet meer moeten leegtrekken' Foto: Anjo de Haan
Liz Wijma wil niet meer anders dan de seizoenen volgen. ,,Als we hier kersen hebben, prop ik me helemaal vol. Daarna is het ook klaar. Wat we nu aan knollen en kolen hebben lijkt misschien karig als je gewend bent om aardbeien in de winter te eten. Maar vergelijk de aardbei die je nu kunt eten eens met de echte verse Hollandse aardbei in de zomer. Die smaak! Zo is het bedoeld.”
De prijzen in de supermarkt houdt Wijma niet in de gaten. De biologisch-dynamische Eemstuin verkoopt groente op de markt in Groningen en brengt pakketten langs bij klanten met een abonnement. ,,We bepalen onze eigen prijs. Soms zitten we lager, soms veel hoger dan gangbaar. Dat kunnen we altijd uitleggen. Onze sperziebonen zijn bijvoorbeeld veel duurder. Als je wilt weten waarom, moet je maar eens komen helpen plukken. Zóveel werk.”
Ons voedsel is veel te goedkoop
Eigenlijk, zegt Kathinka Kamphuis van ‘t Leeuweriksveld in Emmen, zijn de groenten in de supermarkt helemaal niet duur. ,,Ze zijn veel te goedkoop.” Als je logisch nadenkt zou lokaal kopen altijd voordeliger moeten zijn. Geen transportkosten, geen verpakkingsmateriaal, geen tussenpersonen. ,,Klanten vragen dat weleens: waarom is het bij jou niet goedkoper?”
Daar zijn allerlei redenen voor. ‘t Leeuweriksveld is een biologisch-dynamische groenteteler, in Nederland is land en arbeidskracht duur, de groothandels betalen boeren te weinig. ,,Met onze eigen seizoensgroente valt het wel mee. En ik heb in onze boerderijwinkel nu biologische bloemkool uit Frankrijk voor 3,25. Goedkoper dan in de supermarkt, hoor ik van klanten.”
Het is zonde, vinden Kathinka en haar man Wouter, dat Nederlanders zo weinig geld over hebben voor goed voedsel. Want wat is er nou eigenlijk belangrijker dan lekker en gezond eten?
Toen zij hier in 2009 op ‘t Leeuweriksveld begonnen (Kathinka wilde al boer worden toen ze drie was), leverden ze nog wel eens groente aan groothandels. Nu verkopen ze alles zelf, via hun eigen winkel, groentepakketten of door uitwisseling met collega’s. ,,Groothandels zijn onbetrouwbaar”, zegt Katinka.
Wouter: ,,Als je een enorme lap grond bezit in de Flevopolder en ze hebben je nodig blijven ze wel komen. Maar ons hadden ze niet nodig. Dan laten ze je van de ene op de andere dag zitten. Dat red je niet als kleine boer.”
Kathinka Kamphuis in de boerderijwinkel van 't Leeuweriksveld in Emmen. Foto: Jan Anninga
Als iets verandering teweeg brengt, zijn het de prijzen
Eigenlijk zou iedereen een beetje boer moeten zijn, vindt Wouter Kamphuis. ,,Twee dagen in de week het land op in plaats van op kantoor zitten, wordt een mens gelukkig van.” Heel langzaamaan is er een trend gaande van zelfoogsttuinen en plukbossen waarin kleine gemeenschappen zelf voedsel verbouwen. Vooral nog vanwege overtuiging, niet vanwege de kosten. Maar als er iets is dat snel verandering teweeg kan brengen, zo blijkt wel uit de energiecrisis, zijn het wel hoge prijzen.
De extreme uitschieters van de bloemkool, tomaten en paprika zullen naar verwachting weer dalen met de nieuwe oogsten. Ondertussen blijven de voedselprijzen in het algemeen wel stijgen. Dat betekent keuzes maken. Lokaal en seizoensgebonden zou zo’n keuze kunnen zijn. Dan maar geen paprika in de winter.
,,Door de extreme prijzen in de supermarkt is nu goed zichtbaar wat wij al veel langer zeggen: duurzaam inkopen loont”, zegt Monique van Etten van De Streekboer. Eerlijke prijzen, dat is voor de lokale boeren het belangrijkst. En eigenlijk zouden die altijd de laagste moeten zijn. ,,Ik hoop vooral dat we eindelijk inzien dat we de aarde niet meer moeten leegtrekken”, zegt Liz Wijma van de Eemstuin.
Zelfvoorzienend zijn, minder afhankelijk van het systeem
In de boerderijwinkel van ‘t Leeuweriksveld doet Indra Goedhart boodschappen met haar zoon Teun (9). Zij kiest voor lokaal en biologisch vanuit overtuiging. ,,En als je biologisch koopt bij de Albert Heijn is het echt niet goedkoper dan hier.”
Het gezin is vorig jaar verhuisd van Dordrecht naar Valthermond, naar een huis met veel grond. ,,We gaan zelf voedsel verbouwen, willen ook een kas neerzetten, een plukbos aanplanten. We willen graag meer zelfvoorzienend zijn, minder afhankelijk van het systeem.”
Of Teun ook van groente houdt? Hij weifelt. ,,Hangt ervan af welke”, zegt hij. ,,Mijn lievelingsgroente is paprika.”
