Het Mirakel van Grootegast, een reuzetandem, werd in '75 landelijk nieuws. Wat blijkt? De beroemde fiets bestaat nog

Vijftien inwoners van Grootegast en Lutjegast maakten in 1975 op een fietstandem met drijvers een heroïsche tocht door van Calais naar Dover te fietsen. De tandem – die landelijke faam als ‘het Mirakel van Grootegast’ verwierf – staat al weer jaren op een voor velen onbekende plek te verstoffen. Maar vandaag wordt de bergplaats ‘onthuld.’

Het idee voor de tandem werd in 1968 geboren in het café van Piet Helmus (1936 – 2011) in Grootegast. De uitbater bedacht het samen met badmeester Ab Hof (1943 – 2005). Zou het niet mooi zijn om met een reuzetandem sponsortochten te houden om geld voor goede doelen in te zamelen? Het kostte twee jaar fanatiek hobbyen in de avonduurtjes met gelijkgestemden voordat de tandem af was.

Albert Oldenburger (67) uit Lutjegast sleutelde mee. ,,Dat ding stond eerst bij het mechanisatiebedrijf van Harrie Jonker in Grootegast. Daar hadden ze het frame in elkaar gelast. Maar ja, er zaten nog geen trappers aan of niks. Bovendien wilde Jonker van dat ding af, die stond nogal in de weg. Mijn broer Jan kwam wel eens bij Helmus om een pilsje te drinken. ‘Kan wel bij ons’, zei ie. Wij hadden ook een mechanisatiebedrijf. Ik ben trouwens net drie weken met pensioen. Nou, daar kwamen ze met dat ding.’’

Er was nog heel wat geknutsel nodig om de fiets rijklaar te krijgen. ,,Mijn vader werd er af en toe gek van. ‘Ga toch weg met dat strontding’, zei ie. Ja, het werk heeft er wel onder geleden.’’

Dan komt de dag dat het Mirakel naar buiten mag. ,,Tijdens de eerste poging kwamen we nog geen 25 meter ver, toen stonden we al aan de kant. We hadden van die kleine kettinkjes gebruikt. Op een gegeven moment gebruikten we geen kettingen, maar V-snaren. Nou, dat wilde ook niet, we slipten alle kanten op. Melkboer Miedema kwam met zijn rijdende winkel langs toen we met het hele zwikje aan de kant stonden. ‘Daar moet stroop op’, zei ie. Wij pakten de strooppot erbij. Toen wilde het dus helemaal niet meer.’’

,,We brachten het hele spul weer terug naar de werkplaats en haalden het hele zooitje eraf. Er kwamen nieuwe trapassen en zware kettingen op. Kijk, toen konden we opeens wel fietsen.’’

En hoe. De tandem die plek biedt aan vijftien fietsers werd een veelgevraagde attractie op dorps-, buurt- en verenigingsfeesten. Oldenburger was er als lid van het technisch hulpteam bij. ,,Man, wat een gekkigheid was dat. We kwamen overal, echt overal.’’ Hij schudt zijn hoofd. ,,Het was een prachtig circus.’’

Helmus, een oud-sprintkampioen op de racefiets, bleek een rasechte organisator. Logistiek, transport, uitrusting: op de een of andere manier kreeg hij – met veel hulp - alles voor elkaar. ,,Er kwam nog heel wat bij kijken om op die fiets te stappen en weg te rijden. Sturen was ook wel een ding. Maar Hielke Pel was vrachtwagenchauffeur en hij zat voorop.’’

De tandem legde honderden kilometers af, maar het moest nog groter, nog gekker. Er werden drijvers gemaakt en zo uitgerust koos het Pedaloteam – hoe kan het ook anders voor fietsers die in het geboortedorp van de legendarische zeevaarder Abel Tasman opgroeiden – het ruime sop. Den Helder-Texel bleek geen probleem en ook voor Holwerd-Ameland draaien de fietsers hun hand niet om. Maar dan volgt in 1974 de grootste uitdaging: Calais-Dover.

Ruim een week voordat het Nederlands elftal in 1974 tijdens het WK in West-Duitsland een iconisch verlies tegen het gastland leed, stapten vijftien inwoners van Grootegast en het naburige Lutjegast op een tandem die bij Calais in het water was gelegd. ,,Ik was nog een broekje’’, vertelt aannemer Dirk Notebomer (66) uit Lutjegast. ,,We reden vanuit Nederland naar Calais, een politiewagen begeleidde ons. Maar ja, we wilden natuurlijk wel het voetbal zien. Gelukkig was het verzekeringsbedrijf AGO een van de sponsoren. We stopten elke dag bij een van hun kantoren om de wedstrijden te zien.’’

Henk Helmus (62), de zoon van de caféhouder, mocht niet mee. ,,Volgens mij was het vanwege school. Ik was zo woest.’’

Nieuwsblad van het Noorden schreef op 14 juni van dat jaar: ‘Om geld voor Unicef, het kinderfonds van de Verenigde Naties, bijeen te krijgen zal het 15 man sterke Pedaloteam uit Grootegast maandag 24 juni per watertandem Het Kanaal oversteken van Calais naar Dover. Als motto voor hun actie kozen de waterfietsers ‘Fiets naar de pomp’. Unicef kan de opbrengst van hun spektakelstuk gebruiken om in landen waar droogte heerst waterputten te slaan.

Het team verscheen in blakende conditie aan de start, maar het liep helaas anders. Notebomer: ,,Door de harde wind dreven we af richting Spanje. Het was gewoon onverantwoord.’’ Bovendien kwam de begeleidingsboot veel te laat en deze bleek voor de haar opgelegde taak volkomen ongeschikt te zijn.

Ook de dagen erna deed zich geen mogelijkheid voor. Een journalist van Nieuwsblad van het Noorden was erbij en schreef op 25 juni 1974:

‘Hebben we daar uren voor in de trein gezeten, mompelden de zaterdag overgekomen supporters teleurgesteld. Des te groter werd de teleurstelling toen de weerman van tien uur voor dinsdag nog ruwere zee voorspelde en de kustwacht adviseerde niet te vertrekken. Daarop besloot het Pedaloteam, dat in vijf dagen van Grootegast naar Calais was gefietst, zijn tenten te pakken en huiswaarts te keren.’

De mislukte oversteek stond bij terugkeer een heldenonthaal niet in de weg. In Grootegast dromden muziekverenigingen langs de kant van de weg om de fietsers te begroeten.

Een jaar later werd een nieuwe poging ondernomen. ,,Dit keer werden we in IJmuiden op een vissersboot gezet die ons naar Calais bracht’’, vertelt Notebomer. De oversteek verliep voorspoedig, ook al kwam een toestel van de Royal Air Force een kijkje nemen. ,,De bemanning dacht dat we drenkelingen waren. In de Nieuwe Revue werd later een foto gepubliceerd waarop je onze tandem ziet als we naar het vliegtuig zwaaien.’’

Maar toch wordt Dover net niet gehaald. Hoe is dat nou mogelijk? Oldenburger bewaart thuis een boek over de geschiedenis van Lutjegast waarin ook een hoofdstuk aan de tandem wordt gewijd. Een van de deelnemers schrijft over de laatste momenten: ‘Maar bij de Engelse kust kregen we het bericht dat we konden opsodemieteren. We waren er zo’n honderd meter vanaf. De krijtrotsen zagen we al. Dat was een heel emotioneel moment. Je zag je einddoel, maar konden het niet bereiken. We hebben de fiets toen aan de boot vastgemaakt.’

Dit keer was het bij thuiskomst ijzingwekkend stil op straat. ‘Wij kwamen terug op zondag en dat betekent zondagsrust! De burgemeester is wel even langs geweest voor een kop koffie, maar vertrok weer snel.’

Helmus: ,,Ik weet er niks van. Ik mocht namelijk weer niet mee. Ja, natuurlijk werd ik weer woest.’’ Hij glimlacht. ,,Later mocht ik ook op de fiets. We gingen soms erg hard. Een keer fietsten we sneller dan veertig kilometer per uur.’’ Hij houdt zijn handen uit elkaar en laat ze trillen. ,,Maar het zaakje begon toen wel aardig te bewegen.’’

Naar schatting begin jaren tachtig kwam de klad erin. De fiets verdween beetje bij beetje uit het collectieve geheugen. Een aantal fietsers overleed. Oldenburger begint op zijn vingers te tellen. ,,Piet Helmus, Ab Hof, mijn broer Jan, Jan van der Heide.’’ Hij spreidt zijn armen. ,,Zo kan ik nog wel even doorgaan. Een hele rij mensen, allemaal weg.’’

Maar de tandem is er nog. Het is fris in de opslagplaats van bouwondernemer Peter Poelman in Grootegast. Hij wijst omhoog. ,,Dat is ‘m.’’ Het klinkt bijna achteloos. En inderdaad, daar – op een zolder – staat ie: de reuzetandem – het Mirakel van Grootegast – die in de jaren zeventig menig buurt-, huwelijks- en dorpsfeest in het land opluisterde. We zien een glimp van een zadel en een band. Poelman pakt een uitschuiftrap, plaatst die tegen de zoldering en begint de vijf meter klim naar boven.

Daar staat ie. Poelman glimlacht, hij heeft de fiets al in jaren niet meer gezien. Het is donker, Poelman pakt een lamp. En in het witte schijnsel blinkt tussen oude kasten en stoffige schilderijen het groen geverfde ijzer van de tandem. Het Mirakel, hij is er nog. En hoe, de tandem maakt met zijn slordige negenhonderd kilo een meer dan robuuste indruk.

Oldenburger: ,, Alsof je er zo mee kan wegrijden.’’