Energie-experts eensgezind: tanken wordt duurder door militaire escalatie in Midden-Oosten. Foto: Getty Images
De olieprijs zal zondagnacht stijgen na de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran en de vergeldingsacties van Teheran in Midden-Oosten. Op de termijnmarkt, voor inkopen later lopen contractprijzen op. Die stijging zal vanaf maandag snel zichtbaar worden aan Nederlandse pompstations, zeggen energie-analisten.
Concrete prijsveranderingen zijn nog niet zichtbaar, zondagnacht begint de officiële oliehandel. Een liter Euro95-benzine kost nu 2,286 euro. ,,Aan de pomp zullen de prijzen de komende dagen stijgen”, zegt Hans van Cleef, marktonderzoeker bij consultant EqoLibrium. Olie steeg dit jaar al 17 procent in prijs.
Iran is de negende olieproducent ter wereld, maar levert momenteel rond 2 procent van al het aanbod. Onderzoeksbureau Rystad Energy rekent, bij een huidige prijs van 72,85 dollar per vat (159 liter per stuk), op 10 tot 20 dollar prijsverhoging - afhankelijk van hoe lang de oorlog duurt en hoeveel olielanden in de regio betrokken raken. Iran heeft zaterdag militaire installaties in de oliestaten Qatar, Bahrein, Koeweit, Saoedi-Arabië, Verenigde Arabische Emiraten en Irak beschoten.
Prijzen stijgen
Van Cleef: ,,Hoewel de beurzen nu dicht zijn, zullen olieprijzen in Azië zondag hoger openen. Het wordt afwachten hoe lang en heftig deze militaire aanvallen worden en in hoeverre daardoor de export van olie en gas uit de regio beïnvloed wordt. Maar de risicopremie zal snel oplopen.”
Ronald de Zoete, investeerder in energie-aandelen, voorziet een scherpere prijssprong. ,,Maandag zal de olieprijs hard stijgen”, zegt hij. ,,Handelaren zullen de laatste vrije hoeveelheden fysieke olie proberen op te kopen.”
Risicopremie er bovenop
Op de prijs kan tot 12 dollar bijkomen, claimt hij. Volgens consumentencollectief UnitedConsumers wordt die prijsstijging maandag vrijwel direct doorberekend aan automobilisten in de tankprijs.
Een ervaren oliehandelaar rekent ook op een flinke prijsstijging meteen op maandag, maar die zou van korte duur kunnen blijken omdat de markt zich snel aanpast.
OPEC-aanvoer olie
De grote vraag voor marktvorsers wordt in welke mate de olie-export uit de hele Golfregio verstoord raakt. De Iraanse Revolutionaire Garde heeft zaterdag de belangrijke Straat van Hormuz afgesloten. Hier gaat dagelijks een vijfde tot een derde van de wereldolie richting raffinaderijen doorheen. Commerciële reders stopten transporten. „Onze schepen blijven hier nog enkele dagen liggen”, aldus een bron bij een grote handelaar.
Oliekartel OPEC en partners als Rusland vergroten mogelijk zondag tijdens hun geplande vergadering al hun productie. Acht leden zouden vanaf april 410.000 vaten per dag extra willen leveren tegenover eerdere voorstellen van 137.000 vaten per dag extra.
Gastoevoer
De gastoevoer naar Europa loopt ook gevaar. Niet vanuit Iran zelf, al heeft dat land na Rusland de grootste bewezen gasreserves ter wereld. Maar 95 procent daarvan is voor eigen verbruik. Irans kleine export gaat bovendien vooral via pijpleidingen, bijvoorbeeld naar Irak.
Een grote toeleverancier van vloeibaar gemaakt gas (lng) aan Nederland is Qatar, gelegen aan de Perzische Golf, pal tegenover Iran. Hier ligt het grootste gasveld wereldwijd waar olie niet met gas is gemengd, en Shell en TotalEnergie dat helpen exploiteren. De Iraanse Revolutionaire Garde heeft zaterdag raketten afgevuurd op militaire installaties in Qatar.
Volgens onderzoeksbureau Kpler minderden veertien lng-tankers vaart, keerden om of gingen voor anker. Dat aantal zal waarschijnlijk stijgen, stelt analist Laura Page, wat een rem zet op de Qatarese lng-export naar Europa.
Risicopremie
Gas en olie die Nederland heeft al eerder heeft gecontracteerd, zoals bij Qatar, kan niet opeens duurder worden. Daarvoor geldt de prijsbescherming van de termijnmarkt voor het volume dat in het contract is vastgelegd. Wil Nederland nu meer gas en olie inslaan, dan moet dat op de spotmarkt waar dagprijzen gelden, en waar de oorlogsdreiging de tarieven al wel heeft opgejaagd.
June Goh, oliemarktanalist bij Sparta Commodities, verwacht snelle westerse militaire steun om de Straat van Hormuz veilig te stellen. De route was nooit eerder geheel afgesloten.
Voor transporteurs zijn er in de regio veel reserves en geitenpaadjes. OPEC-lid Saoedi-Arabië kan miljoenen vaten per dag omleiden via pijpleidingen naar de Rode Zee. De Verenigde Arabische Emiraten beschikken over de aparte route via Habshan-Fujairah.
De VS hebben met westerse bondgenoten sinds 2010 sancties op de aankoop van Iraanse olie geplaatst, waardoor de officiële export beperkt werd. OPEC-kartellid Iran beschikt over de op twee na grootste bewezen oliereserves ter wereld, geschat op zeker 143 miljard vaten. Daarvan gaat meer dan 80 procent naar China, dat alle sancties negeert.
Voorraad olie Iran beperkt bruikbaar
Energieanalist Cyril Widdershoven wijst erop dat Iran weliswaar veel olie bezit maar weinig kan leveren, zo’n 1,5 tot 1,7 miljoen vaten per dag. Het heeft grote voorraden op zee opgebouwd. ,,Maar een drijvende voorraad is niet hetzelfde als een veilige toevoer garanderen”, stelt Widdershoven.
De meeste grote handelaren zitten in de markt nu ’long’, zij zetten met miljarden dollars in op een fikse prijsstijging. Blijft Iran andere olierijke staten aanvallen, dan zou de olie snel fors duurder worden. Stopt Iran zijn militaire reacties, dan zakt de olieprijs, aldus De Zoete. ,,Niet op basis van opluchting, maar omdat deze handelaren begin komende week veel van hun long-posities gaan afbouwen.”
Handelaren profiteren
Vervolgens draaien ze hun posities: ze gaan dan ’short’ en zetten geld op een prijsdaling voor levering komende maanden. ,,Ze drukken dan eind komende week de olieprijs hard naar beneden”, schat De Zoete in. Daarmee verdienen de handelaren opnieuw fors geld.
De benzineprijs wordt aan de Nederlandse pomp voor rond 70 procent bepaald door belastingen en heffingen.
