Energietekort dreigt komende winter door extreem lage gasvoorraad: huishoudens staan voor hogere energierekening

De voorraden van gasbergingen staan op het laagste niveau in jaren. Vanwege de oorlog in het Midden-Oosten, waardoor schaarste aan gas is ontstaan, overweegt politiek Den Haag ook een strategische noodvoorraad aan te leggen nu het Groningse gasveld door dezelfde Haagse politici wordt afgesloten met honderden meters beton, ondanks de veranderende geopolitieke verhoudingen.

Verantwoordelijk minister Stientje van Veldhoven (D66, Klimaat en Groene Groei) werkt momenteel nog aan een strategie om de gasbergingen te vullen. Die moet voor het zomerreces komen, maar besluiten volgen pas rond Prinsjesdag.

De minister heeft eerder wel de taak gegeven aan staatsbedrijf EBN (en hiervoor een miljardenlening gereserveerd) om de bergingen te vullen als ’de markt’ dat niet doet, maar ook de totale vuldoelen zijn nog onderwerp van discussie.

We snappen heel goed dat het kabinet met meerdere belangen rekening moet houden, maar oplossingen voor de vulling en de strategische voorraad gaan nu niet snel genoeg”, zegt Hans Coenen, lid van de raad van bestuur van Gasunie.

Hij trekt in De Telegraaf aan de bel. Immers: voor de start van het nieuwe stookseizoen, vanaf oktober, wil Gasunie dat het vulpercentage van de gasbergingen op minstens 80 procent ligt. Dat is nu slechts 19 procent, veel lager dan eerdere jaren.

Afgelopen winter werd bijna een energiedrama. Bergingen zaten voor minder dan 5 procent vol, tegen normaliter 20 tot 30 procent gemiddeld. Vrijwel tot de laatste winterdag was onduidelijk of Nederland voldoende voorraad had. Nederland blijft daardoor met 18 procent vulling ver achter bij het Europees gemiddelde van 42 procent vulling.

In maart waarschuwde Gasunie al. Volgens het staatsbedrijf is Nederland kwetsbaar als de belangrijke gastoevoer vanuit Noorwegen wordt gesaboteerd. Of als het Midden-Oosten, Australië en de VS fors minder vloeibaar gemaakt gas (lng) meer leveren. Nederland is voor zijn gas voor 80 procent afhankelijk van import door sluiting van het Groninger gasveld in 2024, onder meer van lng.

Gascentrales draaien in de winter volle bak. Maar ook bijvoorbeeld bij de naderende zomerhitte hebben ze gas nodig: als Nederlanders massaal hun airco’s aanzetten en auto’s opladen, moeten gascentrales aangezet om de extra stroom te leveren die zonnepanelen en windturbines dan tijdelijk niet bieden.

Het kabinet rekent erop dat de vrije markt de bergingen gaat vullen. Net als komende maanden, tot oktober, de officiële start van het stookseizoen. Dat werkte lange tijd goed, omdat ze eraan kunnen verdienen.

Tijdens zomermaanden kopen ze in tegen lage gasprijzen: er is dan weinig vraag vanuit energiecentrales. De producenten kunnen het goedkope gas in de winter tegen hogere prijzen verkopen.

Maar niet altijd. In 2021 ging het bijna mis omdat Rusland geen gas meer leverde. En nu ligt door de Iran-oorlog de gasprijs op rond 49,60 euro per megawattuur. Terwijl de verkoopprijs voor alle wintermaanden 47,70 euro gemiddeld is. Kortom, handelaren verdienen niets. Sterker: ze zouden daarop bijna 2 euro verliezen.

Het kabinet zit daarom met een dilemma. Europese voorschriften bepalen dat lidstaten hun opslagen voor oktober tot ongeveer 90 procent gevuld moeten hebben. Dat was eerder 80 procent. Inkopers weten dat Nederland vroeg of laat moét vullen, en wachten zo lang mogelijk zodat het Rijk hen met een bonus verleidt om de bergingen toch te vullen, klinkt het in Den Haag.

Nederland gebruikt lege gasvelden- en holtes in dikke zoutlagen voor opslag. De gasopslag Grijpskerk, met 2,4 miljard kuub de derde in omvang, is echter leeg. Ook Norg, normaal maximaal 6 miljard kuub maar eind maart door GasTerra volledig leeg aan de NAM (Shell, Exxon) opgeleverd, en Bergermeer met 4 miljard kuub, doen het veel slechter dan gemiddeld afgelopen decennia. Jaarlijks verbruikt heel Nederland wel 30 miljard kuub gas.

Gasunie ziet liefst zeker 11 miljard kuub gas in de berging, staatsbedrijf EBN mag tot 8 miljard aankopen doen. Grofweg omgerekend naar de huidige prijzen zou het kabinet dan enkele tientallen miljoenen euro’s per jaar extra moet uitgeven om gas te kopen voor de reguliere aanvulling. „Je kunt wachten, maar dat wordt het bedrag later in het jaar mogelijk hoger”, schetst Coenen.

Vanwege de weigerachtige marktpartijen, mag staatsbedrijf EBN in Nederland werkende leveranciers dwingen te gaan bijvullen. Dat gebeurt inmiddels met een bijdrage uit de staatskas. „We zien dat de vulling al wel iets toeneemt, dat is positief”, zegt Coenen. „Maar dat tempo moet omhoog.”

Toezichthouder ACM moet ervoor zorgen dat gasleveranciers toegang hebben tot de bergingen. Vorig jaar dwong zij de NAM (Shell en Exxon) daartoe. „Wij houden dit in de gaten”, reageert de waakhond. „Het ministerie geeft als het nodig is opdracht gasopslagen te laten vullen.”

Het dilemma van Den Haag: snel bijvullen kost mogelijk honderden miljoen euro’s. Zowel in het kabinet als in de Kamer klinkt dan ook twijfel over wat een simpele oplossing lijkt, namelijk de aanleg van een strategische voorraad.

Het onderhouden van een dergelijke strategische gasvoorraad hoeft volgens Coenen niet extreem kostbaar te zijn. „Nederland kan met bekende leveranciers afspraken maken: vul bij als het nodig is. Alleen als er echt noodzaak is, kost dat de Staat geld.”

Minister Van Veldhoven suste de Kamer eerder juist nog dat zij ook in Europees verband wil onderzoeken of grote (nood)voorraden nodig zijn, maar dat dit tijd kost. Veel andere landen zitten hier namelijk niet op te wachten. Maar Van Veldhoven wil niet dat Nederlandse belastingbetalers hiervoor opdraaien, terwijl buurlanden van onze voorraad zouden kunnen profiteren zonder een steentje bij te dragen.

Martien Visser, emeritus hoogleraar Energie & Netwerken aan de Hanzehogeschool Groningen, adviseert toch nu de portemonnee te trekken. „Ik snap dat gasaankopen deze zomer een prijsopdrukkend effect hebben, maar mijns inziens zijn de prijsgevolgen van te lege bergingen aan het begin van de winter veel groter”, zegt hij, verwijzend naar de sterke prijsstijging eind 2021, voor de Russische inval in Oekraïne. „Het beste was natuurlijk eerder te beginnen met vullen. Het op één na beste alternatief is om dat nu te doen en er niet op te gokken dat de prijs meevalt.”