Drugslabs in Valthermond en Scheemda moeten het Noorden wakker schudden. ‘Meer wijkagenten nodig om platteland te beschermen’

Dat zeggen de burgemeesters van de gemeenten Borger-Odoorn en Oldambt, die beiden in juni vorig jaar werden opgeschrikt door de aanwezigheid van een drugslab binnen hun gemeentegrenzen. Deze labs, en ook het in mei 2025 ontdekte illegale drugsfabriekje in Feanwâlden, bleken onderdeel uit te maken van een crimineel netwerk dat actief was in de hele Europese Unie.

Deze bende is afgelopen vrijdag opgerold door de Europese politie (Europol). Woensdag maakte Europol bekend dat er ruim een jaar aan de ‘Operatie Fabryka’ was gewerkt door politieagenten uit Nederland, België, Duitsland, Tsjechië, Polen en Spanje.

Er werden in die periode meer dan 85 mensen aangehouden, onder wie de twee vermoedelijke leiders uit Polen. In totaal zijn er 24 drugslabs ontmanteld en is ongeveer 1000 ton chemicaliën in beslag genomen. Deze stoffen worden gebruikt voor de productie van harddrugs zoals MDMA, amfetamine en meth.

Volgens de Nederlander Andy Kraag, hoofd van het European Serious Organised Crime Centre van Europol (EU SOCTA) betrof het „veruit de grootste operatie die we ooit hebben uitgevoerd”.

Over het feit dat een internationale bende zich op hun grondgebied heeft begeven, tonen de burgemeesters Jan Seton van Borger-Odoorn en Cora-Yfke Sikkema van Oldambt zich geschokt.

Zowel Borger-Odoorn als Oldambt is ideaal voor mensen met kwade bedoelingen, weten ze: „Een uitgestrekt gebied, politie en overheid op afstand en sociaaleconomisch kwetsbaar”, somt Sikkema op. Haar collega Seton: „De combinatie van veel ruimte, geschikte panden en verminderd toezicht maakt ons kwetsbaar voor dit soort criminaliteit”.

Met respectievelijk de Groningse Aanpak Ondermijning en de Drentse Aanpak Ondermijning proberen gemeenten op te treden tegen ondermijning. Dat betekent onder meer dat toezichthouders in het herkennen van signalen worden getraind, ondernemers een Bibob-toets moeten doorstaan en gemeenten samen optrekken bij controles.

Met Nij Begun, waarin in Groningen en Noord-Drenthe aan herstel en perspectief wordt gewerkt voor compensatie van de gevolgen van gaswinning, zijn stappen gezet, onder meer wat wijkontwikkeling en leefbaarheid betreft, zegt Sikkema. Door in sociale structuren te investeren, hopen de overheden te voorkomen dat jongeren afglijden naar de keiharde wereld van snel geld, waarin geweld niet wordt geschuwd.

Dat criminelen weggehouden kunnen worden van het platteland is een utopie, benadrukken de burgemeesters. Maar de aanwezigheid van wijkagenten, met hun zichtbaarheid en lokale kennis, zou enorm schelen. Seton en Sikkema hopen dan ook dat de nieuwe regering straks meer geld uittrekt voor buurtpolitie en de voorgenomen bezuiniging van het kabinet Schoof van 300 miljoen euro op de politie van tafel haalt.

Burgemeester Sybrand Buma van Leeuwarden luidde over deze op poten staande schrappost namens de tien politieregio’s afgelopen zomer al de noodklok. ,,Met een dergelijke bezuinigingsmaatregel zijn burgemeesters niet meer in staat deze gezagsverantwoordelijkheid waar te maken”, waarschuwde hij.

De gemeenteraad van Borger-Odoorn besloot in november vorig jaar meer geld beschikbaar te stellen voor boa’s. Maar het aanstellen van alleen gemeentelijke toezichthouders is volgens Seton niet de enige oplossing. Boa’s hebben andere bevoegdheden dan agenten, haalt hij aan. „Het heeft bovendien geen zin een eigen handhavingsmacht te beginnen die losgezongen is van de politie.”

Volgens Sikkema moet het Rijk het aantal wijkagenten niet meer alleen baseren op het aantal inwoners, maar ook op de grootte van een gemeente. Ze haalt als voorbeeld Haarlem aan dat met bijna 170.000 inwoners en een oppervlak van 30 vierkante kilometer veel meer agenten tot zijn beschikking heeft dan het ruim 39.000 zielen tellende en 300 vierkante kilometer grote Oldambt. In vergelijking met de Noord-Hollandse hoofdstad valt de politiebezetting in Oldambt „karig te noemen”, aldus Sikkema.

De Operatie Fabryka ging in 2024 van start op basis van inlichtingen van de politie uit het Zuidwest-Poolse Wroclaw. Onderzoek leerde dat voor synthetische drugs benodigde chemicaliën vanuit China en India via verschillende landen de EU binnenkwamen. Vervolgens werden die naar Polen vervoerd voor herverpakking en volgde verdere distributie naar drugslabs in de hele EU.

Op 13 mei 2025 kwam er een lab aan het licht aan de Suvelstrjitte in Feanwâlden. Drie mannen werden aangehouden, het betrof een 36-jarige man uit de gemeente Neder-Betuwe, een 43-jarige man uit de gemeente Westerwolde en een 46-jarige man uit Hoensbroek. De, volgens de melding van Burgernet, ‘onverzorgde’ Limburger was enige tijd voortvluchtig, maar kon na een zoekslag in een weiland in de omgeving van het lab alsnog worden ingerekend.

Op 10 juni 2025 werd er een illegaal drugsfabriekje ontdekt aan het Noorderdiep in Valthermond, een week later, op 17 juni, een cocaïnewasserij in Scheemda. De politie sprak van een „bijzondere vangst” vanwege de schaal en de professionaliteit hiervan. Een 51-jarige man uit de gemeente Eemsdelta en een 44-jarige vrouw en een 57-jarige man uit Scheemda werden aangehouden.

Waarnemend burgemeester Anja Haga van Dantumadiel wilde woensdag geen reactie geven.