Na bijna 8 jaar zit de klus voor Jetta Klijnsma erop. ‘Met pensioen, daar ziet ze echt tegenop’

September 2017. Direct na haar benoeming tot commissaris van de Koning in Drenthe barst de kritiek op Jetta Klijnsma los op social media. Op Twitter en Facebook wordt het ‘sociale gezicht’ van Klijnsma openlijk in twijfel getrokken. Want had zij niet, als staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in kabinet Rutte 2, de sociale werkvoorzieningsschappen ‘compleet afgebroken’?

In Den Haag krijgt de kersverse CdK de online-oproer over haar aanstelling wel mee. Maar er komen ook veel positieve reacties uit Drenthe en bovenal verheugt ze zich op de terugkeer naar haar Drentse roots. Haar tijd als staatssecretaris in de Hofstad zit erop. Precies op tijd. Want het harde politieke klimaat heeft er flink ingehakt.

„Het was een lastige tijd, waarin ze soms impopulaire beslissingen moest nemen”, kijkt haar man Ard van Rijn terug op die roerige jaren als bewindspersoon. „Er is hard ingegrepen in de sociale werkvoorzieningsschappen, dat klopt. Maar er is geen enkele gesloten. De instroom werd alleen fors beperkt. Daar vond ik wel wat van en Jetta ook, maar het kon toen niet anders.”

De rol van keiharde saneerder past Klijnsma niet. Ze kan het wel, dat heeft ze bewezen. Maar haar hart gaat meer uit naar het lokaal bestuur en het persoonlijke contact. „Als bewindspersoon heb je alleen maar met instituties te maken, bijna nooit met mensen. Bij lokaal bestuur is dat anders. Daar staat het menselijk contact voorop. Dat maakt haar blij. Daar krijgt ze energie van”, weet haar partner.

Het is de kwaliteit van Klijnsma. Het feit dat ze zich graag tussen de mensen begeeft, haar vrolijkheid, een rotsvast optimisme, het plezier dat ze uitstraalt. „We geloven allebei in het goede van de mens. Dat hebben we gemeen. Bij ons geen drie sloten op de voordeur of een straatje omgaan omdat we ergens niet langs durven”, zegt de man die haar het beste kent.

„Ik duw haar op vakantie ook gewoon met de rolstoel door Rio de Janeiro. Dan zeggen mensen achteraf tegen ons: dat kan toch helemaal niet? Jawel hoor, dat gaat prima. Tja, we zijn wel eens tijdens een trip door Marokko in de steek gelaten door een gids. Maar dat tast ons vertrouwen in de mens ook niet aan.”

Het is het menselijke aspect dat Klijnsma ook inzet in haar contacten met ‘Den Haag’ als Drentse commissaris van de Koning. Ze kent Sander Dekker goed, ze zaten samen ooit samen in het Haagse college. In 2018 wil Dekker de gevangenis in Veenhuizen sluiten. Er zijn te weinig gevangenen en te veel opvangcapaciteit. Dus Norgerhaven kan wel dicht, meent de VVD-minister.

Het is een ingewikkelde klus om een ministerie op andere gedachten te brengen. Dan helpt persoonlijk contact, vertelt Ard van Rijn: „Jetta zei: ik ga Sander met zijn vrouw een weekend uitnodigen in Drenthe. We kennen hen allebei goed. Ze hebben een stuk gefietst. En Sander heeft met eigen ogen Veenhuizen kunnen bekijken. Daar was ik bij. Hij was daarna om. ‘We zijn gek als we dit dichtdoen’, zei hij.”

Haar netwerk zet ze ook weer in als voor de zoveelste keer de Johan Willem Friso-kazerne in Assen op de nominatie staat om gesloten te worden. Samen met de Asser burgemeester Marco Out vecht ze een jaar lang ‘als leeuwen’, zoals ze dat zelf destijds omschreef, voor het behoud van de kazerne in Assen.

Het voornemen van staatssecretaris Christophe van der Maat om de kazerne te sluiten valt slecht bij het duo. Niet alleen staat de toekomst van Defensie in Assen op het spel, de Drentse hoofdstad dreigt ook duizend banen te verliezen. Out en Klijnsma zijn eensgezind. „Dit moet niet.”

Vele gesprekken met de Defensietop, van minister tot generaals, volgen. Gevraagd naar het proces achter de schermen, maakt Marco Out een vergelijking met het bereiden van een gerecht. „Hoe het precies in de keuken wordt klaargemaakt, is op zichzelf niet zo interessant.” Het gaat erom hoe het gerecht uiteindelijk wordt uitgeserveerd, wil Out er maar mee zeggen.

Een tipje van de sluier over de rol van Klijnsma wil Out wel oplichten. „De commissaris toont een enorme betrokkenheid. Ze is heel duidelijk en heel vasthoudend, laat zich niet met een vage toezegging wegsturen. Ze bijt zich in het dossier vast en laat niet los. En dat geldt tot op de dag van vandaag nog steeds. Ik sluit niet uit dat ons laatste zakelijke gesprek zomaar weer over de kazerne gaat.”

Uiteindelijk, na een jaar onderhandelen en lobbyen, wordt het onheil afgewend. Assen blijft garnizoensstad, de kazerne wordt voor 75 miljoen euro verbouwd en de hoeveelheid Rijksbanen blijft op peil.

Out steekt de loftrompet over de rol van de CdK bij onder meer het bestuurlijk gedoe over de kazerne, de ingrijpende corona-maatregelen en de boerenprotesten. Waarin ze als primus inter pares nauw optrekt met ‘haar’ Drentse burgemeesters. „Zo’n protest van boeren kan heel makkelijk escaleren. Dat hebben we elders ook gezien. Maar Jetta komt met koffie en koek aanzetten. Dat haalt meteen de scherpte er vanaf”, stelt Out.

„Ze zit dicht op de bal. Zij is echt een commissaris die het samen met ‘haar jongens en meisjes’, de burgemeesters, doet, zoals ze dat zelf altijd noemt. Jetta is uniek. Daar is er echt maar één van. De opgewektheid, de onverdrotenheid, de energie die in haar zit, die is oprecht en werkt aanstekelijk. Ze begeeft zich graag tussen de mensen, maar ze loopt de burgemeesters niet voor de voeten.”

Toch moet Out in het begin wel even wennen aan de eigenzinnige Klijnsma. „Aan haar taalgebruik vooral. Ze zegt dingen soms net even op een andere manier. Sommige mensen hebben dan zoiets van: huh, wat raar. Maar dat is het niet. Het past bij haar. Dat is Jetta, dat is onze commissaris.”

Dat specifieke, amicale taalgebruik van Klijnsma in de vaak toch wat formele settings van het openbaar bestuur valt ook Milo Schoenmaker op. Als bestuursvoorzitter van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) schuift hij regelmatig aan bij de landelijke regietafel asiel en migratie. Jetta Klijnsma zit daar aan tafel namens de Kring van commissarissen van de Koning.

„Soms bleef zo’n vergadering wel eens wat hangen in vaagheden als ‘daar moeten we mee aan de slag’ of ‘we moeten ons beste beentje voorzetten’. Dan zei Jetta op den duur: ‘lieve mensen of beste luitjes, het is allemaal wel waar wat jullie zeggen, maar wat gaan we nu concreet doen?”

Van alle kwesties op haar bordje, voelt Jetta Klijnsma de grootste betrokkenheid bij de portefeuille asiel en migratie. Vreselijk vindt ze het als vluchtelingen voor de deur van het aanmeldcentrum in Ter Apel in het gras moeten slapen omdat er binnen geen bedden meer beschikbaar zijn.

„Jetta heeft zich echt ingezet voor de nachtcarroussel. Dan werden mensen ‘s avonds met een bus opgehaald om ergens anders de nacht door te brengen. Niet ideaal natuurlijk, maar het verlaagde wel tijdelijk de druk op Ter Apel”, weet Schoenmaker.

„Jetta en ik waren ook allebei een warm voorstander van de spreidingswet”, zegt de bestuursvoorzitter van het COA, „we hebben samen nog een petitie aangeboden aan de Eerste Kamer. Je zag dat de wet werkte, gemeenten hadden ineens een taak om vluchtelingen op te vangen. Jetta was ook altijd bereid om bijvoorbeeld een belletje met een burgemeester te plegen om de urgentie te benadrukken.”

November vorig jaar, grote schrik in het Haagse herenhuis van Klijnsma en Van Rijn. De commissaris struikelt thuis plotseling en komt naar ten val. „Het was zo’n loopje dat ze in ons huis in Den Haag al duizend keer had gedaan”, vertelt haar man Ard. „De rollator schoot plotseling uit haar handen. Dat gebeurde wel vaker, ze is al zo vaak gevallen. Ik heb haar wel duizend keer moeten oprapen.”

Op dat specifieke moment was hij net toevallig even buitenshuis. „We kregen eters, ik had gekookt en bracht net wat afval naar de ondergrondse container aan de overkant van de straat. Toen ik weer thuiskwam, zag ik haar liggen. Maar oprapen was er nu niet bij. Ze zei direct: dit is foute boel. Dus ik heb meteen de ambulance gebeld.”

Ze bleek haar heup te hebben gebroken. Voor niemand een pretje, maar voor Jetta Klijnsma helemaal een ramp. Want ze heeft haar hele leven al een handicap – spastische benen – en loopt derhalve achter een rollator. Van Rijn: „Ik dacht direct: nou, dit is het. Nu zit ze de rest van haar leven in een rolstoel. Ze was als 13-jarig kind geopereerd, waarbij de dokters haar vertelden dat er een moment zou komen dat ze niet meer zou kunnen lopen. Dus alle jaren die ze achter een rollator loopt zien wij als een bonus.”

Jan Brouwer, BBB-Statenlid en vice-voorzitter van het Drents Parlement, krijgt dat weekend een appje van Klijnsma. Of hij de vergaderingen van Provinciale Staten wil overnemen. „Je houdt er op zo’n moment wel rekening mee dat het lang gaat duren. Zeker omdat Jetta al een handicap heeft. Maar eigenlijk ging haar herstel verbazingwekkend snel. Haar wilskracht was opvallend. ‘Ik wil weer lopend het provinciehuis in kunnen’, zei ze.”

Dat kost wel bloed, zweet en tranen, weet haar man. In het revalidatieoord in Haren moet ze flink buffelen. „Ze hebben haar daar weer op de been gekregen, zoals ze zelf zegt, maar daar heeft ze natuurlijk zelf het hardst voor gewerkt. Ze was enorm gemotiveerd.”

Helemaal afstand van het werk neemt Klijnsma niet. Vanuit het revalidatieoord blijft ze ‘in control’. Jan Brouwer: „Ze had ze wel een probleem met haar heup, maar mankeerde niets aan haar hoofd. Op de telefoon gaat het werk dan gewoon door. Die mobiel kun je natuurlijk ook niet 6 weken van haar afpakken.”

Ook haar echtgenoot weet als geen ander dat Klijnsma werk en privé maar moeilijk kan scheiden. „Dat hebben we eigenlijk allebei, dat werk en privé sterk met elkaar verbonden zijn. Jetta zegt altijd: mijn werk is mijn hobby. Dat geldt voor mij ook.” Hij werkt nog gemiddeld 2 dagen per week als filmproducent. „Daarnaast doe ik wat vrijwilligerswerk. We pendelen ook heel wat heen en weer tussen onze beide huizen in Assen en in Den Haag.”

Op zaterdag 21 juni van dit jaar stappen Jan Brouwer en Willem Vossebeld bij elkaar in de auto op een parkeerterrein in Apeldoorn. De twee Drentse BBB’ers, de één Statenlid en de ander fractievoorzitter, hebben net het bestuurderscongres van hun politieke beweging meegemaakt en bruisen nog na van de energie en ideeën. Totdat op hun mobiele telefoons een appje binnenkomt met een filmpje.

Het is een verkorte weergave van een bijdrage van Jetta Klijnsma op het podium tijdens een congres in Nieuwegein, waar de fusie tussen GroenLinks en PvdA wordt bepleit. De CdK haalt in haar optreden hard uit naar de samenwerking met BBB-bestuurders. ‘Ik zie in mijn provincie Drenthe dat als je helemaal geen bestuurderservaring hebt, en mijn BBB’ers hebben dat niet, dat dat echt ellende oplevert!”

Vanuit het niets was de BoerBurgerBeweging in maart 2023 het provinciehuis van Drenthe binnengemarcheerd. Met zeventien zetels in de Staten en twee gedeputeerden in het provinciebestuur was BBB in één klap de grootste politieke speler in Drenthe. Maar in het politieke metier waren ze zo groen als het gras waar hun koeien op stonden. Nagenoeg nul bestuurlijke ervaring.

Jan Brouwer bekijkt het filmpje van Klijnsma en is even een moment uit het lood geslagen. „Dat viel me wel rauw op het dak.” In de auto terug naar huis mopperen de twee agrariërs erop los. Zoals de hele partij in no-time op zijn achterste benen staat. Maar Jan schakelt ook snel weer terug in de ratio-stand. „Laten we vooral ook een beetje ademhalen met z’n allen.”

Een dag later komt het wel hard binnen. Thuis op de boerderij in Nijeveen gaat de vrije zondag op aan het binnenhalen van de grasoogst, omdat er die week ook weer een vergadering in de Staten op de agenda staat. „Ik zat samen met mijn vrouw erover te praten en toen prikte het wel. Niet alleen bij mij, ook bij haar. Baukje moest er ook steeds veel voor laten om het mogelijk te maken dat ik Jetta kon vervangen als vice-voorzitter in het provinciehuis. Het hakte er best even in, zeg maar.”

De BBB gaat daarna vol op het orgel. Zelfs partijkopstukken als Caroline van der Plas en Henk Vermeer bemoeien zich ermee, eisen op hoge toon excuses van Klijnsma. De verklaring die de commissaris 2 dagen later uitgeeft en het bezoekje dat ze brengt aan de BBB-fractie, is niet voldoende. Publieke excuses moeten er komen. In de media, op camera. Dat gaat velen te ver. Alsof iemand die al op de grond ligt nog om genade moet smeken.

Persoonlijk is voor Jan Brouwer de kou snel uit de lucht. Klijnsma en hij bellen dat weekend gelijk met elkaar en spreken de kwestie uit. Vanuit partij-oogpunt blijft de affaire echter wel knagen. „Ze heeft ons natuurlijk wel publiekelijk voor de bus gegooid. Ik heb bewust daarna ook het hele gesprek op het PvdA-congres teruggekeken. Om de context te begrijpen.”

Die context zit hem erin dat samenwerking met nieuwe partijen en bestuurders in de politiek best een pittige opgave is. „Dat kan ik heel goed begrijpen. Maar ze had zoveel andere woorden kunnen zeggen om dat te omschrijven. Andere woorden dan ellende.”

Echtgenoot Ard Van Rijn was erbij in Nieuwegein en ziet haar weer struikelen. Ditmaal figuurlijk, over een politieke bananenschil. „Bij het woordje ellende dacht ik gelijk: oei. Ze had beter ingewikkeld kunnen zeggen of zoiets. Ze werd op het podium ook een beetje geforceerd om het verhaal af te ronden, in haar haast heeft ze zich wat onhandig uitgedrukt.”

En dus kwamen er uiteindelijk excuses. „Daar heeft Jetta ook geen moeite mee. Ze had het niet moeten zeggen. Het grappige is dat er nadien wel twee typen reacties opborrelden. Negatieve natuurlijk, maar ook reacties in de trant van: eindelijk eens iemand die het hardop durft uit te spreken.”

Volgens haar man ligt Klijnsma ‘s nachts niet wakker van de vervelende affaire. Als ervaren politica heeft ze voor hetere vuren gestaan. „Waar ze wel ‘s nachts van wakker ligt, is dat ze moet stoppen met werken. Daar ziet ze echt tegenop. In januari gaat ze 2 dagen per week terug naar het revalidatieoord. Omdat haar mobiliteit nog wel wat kan verbeteren. We gaan leuke dingen doen samen en er komt vast nog wel iets op haar pad. Er wordt volop aan haar getrokken voor een bestuursfunctie hier en daar.”