Rolde staat vol prachtige panden. Dit boek ontrafelt de geheimen van 60 van die huizen

Inwoners zelf weten het natuurlijk maar al te goed, maar ook iedereen die weleens door Rolde rijdt, ziet overal prachtige woningen en panden langs de groene straten staan. Een groot aantal van die woningen heeft een rijke geschiedenis.

Voor een groep fanatieke geschiedenisliefhebbers reden genoeg om die verhalen op te tekenen. „Bewoningsgeschiedenis is heel boeiend en leeft enorm in een dorp als Rolde”, weet Ton Pots (76), coördinator van de groep. „Daarom zijn we acht jaar geleden met een groepje begonnen om van alle woningen in Rolde in kaart te brengen wie daar gewoond heeft.”

Een enorme klus, want waar begin je? Nou, in dit geval in het Rolde van 1950. Alle straten die toen bestonden, zijn onderdeel van het onderzoek. Inclusief de huizen die daar ooit hebben gestaan of later zijn bijgebouwd.

„In totaal gaat het om ruim 500 panden”, zegt Pots. „Een enorm aantal. We hebben veel informatie gehaald uit onder andere het Drents Archief, het kadaster en het archief van de voormalige gemeente Rolde, dat nu onderdeel is van Aa en Hunze. Maar ook bij Roldenaren zelf. We hebben zelfs contact gezocht met oud-inwoners in bijvoorbeeld Frankrijk, België en Zweden.”

De werkgroep, op dat moment onderdeel van het Rolder Historisch Gezelschap (RHG), had het plan opgevat om de resultaten van het onderzoek in boekvorm uit te brengen. Die plannen waren al vergevorderd toen de groep in april 2025 in conflict raakte met het bestuur van het RHG.

„Dat wilde het ontwerp en de opzet van het boek compleet overhoop halen. Dat wilden wij niet en de boel escaleerde”, zegt Pots daarover. „Uiteindelijk zijn wij als werkgroep uit de vereniging gestapt. We hebben ons eigen pad gekozen. Dat was een vervelende tijd.”

Je kunt rustig zeggen dat het boek dus veel gekost heeft. Toch is Pots blij met het resultaat. „De eerste druk is al uitverkocht. Mensen willen het heel graag hebben.”

In het boek Wonen in Rolde zijn de zestig meest bijzondere panden van het dorp bij elkaar gebracht. Hoe de informatie over de overige 450 woningen voor een breder publiek toegankelijk moet worden gemaakt, daarover denkt de werkgroep nog na.

En wat Pots zelf het meest bijzondere pand vindt? „Gieterstraat 9. Dat heeft een heel lange geschiedenis. Er hebben burgemeesters gewoond, er heeft een distributiekantoor en een kindercrèche in gezeten en er zou een bank komen. Dat pand laat zien hoe divers sommige gebouwen in het dorp gebruikt zijn.”

Als Pots heel eerlijk is, vindt hij Rolde er niet op vooruit gaan. „Veel huizen met een bijzonder verleden zijn helaas verdwenen. Daar word je mee geconfronteerd als je dit onderzoek doet. We zijn veel horecapanden kwijtgeraakt en van vijf bakkers zijn we naar een gegaan. Dat zie je ook in andere dorpen. De leefbaarheid gaat achteruit.”

De naam van villa Wilte aan de Asserstraat 4 is een samentrekking van de namen Willem en Teetske van Gorcum, vanaf 1908 de eerste bewoners van het huis. Willem van Gorcum was directeur van uitgeverij Floralia en de eerste forens van Rolde.

Van Gorcum had al vroeg een auto en stond bekend als een slechte bestuurder. Hij had in zijn tuin een draaischijf gemaakt om zijn auto te kunnen keren. Een deel daarvan is later, bij de herinrichting van de tuin, teruggevonden.

In 1928 kwam het huis in bezit van de Joodse familie Van Hasselt en werd het verhuurd. Tussen 1937 en 1949 bewoonde kunstschilder Jan Kagie een deel van het pand. Hij was een van de oprichters van kunstkring De Drentse Schilders. In de jaren 1970 en 1980 deed het pand dienst als pension. Daarna kreeg het na grondige verbouwingen zijn huidige vorm.

Deze opvallende woning werd in 1949 gebouwd en was jarenlang de burgemeesterswoning van Rolde. De burgemeester moest 12 procent van zijn inkomen afstaan aan huur. Huisvesting was verplicht.

De boerderij is omstreeks 1740 gebouwd en is daarmee een van de oudste huizen van Rolde. Bij de zware novemberstorm van 1972 is de hele voorgevel uit de boerderij gewaaid. Achter de boerderij stond het stookhok en de bekende notenboom. Vele, vooral oudere Roldenaren, zullen zich herinneren dat ze er stiekem noten zochten.

In dit huis, De Boerdennen, hebben enkele notabele inwoners van Rolde gewoond. Denk aan Aalt Willem van Holthe (1780-1854), die burgemeester van Dwingeloo en lid van de Provinciale Staten van Drenthe was. Hij woonde het meeste van zijn tijd in Dwingeloo op de havezate Oldengaerde. Van zijn moeder erfde hij in 1824 de havezate Rheebruggen en zelf kocht hij ook havezate Batinge.

Jonkheer Hendrik van der Wijck was tussen 1877 en 1901 burgemeester van Rolde en kocht het huis voor 1800 gulden. Omstreeks 1880 heeft hij de woning met een extra verdieping vergroot.

In 1946 kocht de Coöperatieve Boerenleenbank uit Rolde het complete pand. Waarschijnlijk met de gedachte in het pand een nieuwe bank te vestigen. Er is echter nooit een bank in het pand geweest en in 1956 verkocht de Boerenleenbank de woning weer.

Op deze plek staat al sinds 1640, en wellicht nog eerder, een woning. De oude woning, Het Kymmellhuis, dateerde van voor 1740 en dankt zijn naam aan broer en zus Helena en Jan Kymmell. Zij woonden hier in het midden van de 18de eeuw. Jan Kymmell was van 1750 tot 1775 landschrijver van Drenthe en daarmee rechterhand van de drost bij diens juridische werkzaamheden. Het huidige pand, een dwarshuisboerderij, dateert uit 1901.