Talloze natuurbranden woeden in Europa: lopen we in Drenthe en Groningen ook risico op grote bosbranden?

Neem de Emmer Dennen bijvoorbeeld, een groot bos bijna midden in de stad Emmen. Natuurbranden ontstaan vaak in naaldbossen met fijnsparren, waarvan de uitgevallen kurkdroge naalden niet alleen gauw vlam vatten maar het vuur ook nog eens razendsnel verspreiden.

 

Noorse deskundigen zeggen in een alarmerend recent rapport van de Verenigde Naties volmondig ´ja!´Ook wij lopen volgens hen een steeds grotere kans op onbeheersbare natuurbranden, mede als gevolg van de klimaatverandering. Tot 2030 stijgt het aantal bosbranden daardoor met dertien procent en tot 2100 met vijftig procent. Zelfs het Noordpoolgebied, tot nu toe nog nooit door een natuurvuurzee getroffen, krijgt te maken met een toenemend risico op bosbranden.

Cathalijne Stoof is natuurbrandonderzoeker van de Wageningen University & Research. Ze is het grotendeels eens met de Noorse VN-onderzoekers. „We moeten er rekening mee houden dat extreme branden ook in Nederland kunnen voorkomen”, zei Stoof tegen de NOS.

Andere experts in Nederland, de boswachters van Staatsbosbeheer, denken dat het bij ons mee zal vallen. ,,De Emmer Dennen? Dat is heel anders dan de naam doet vermoeden nu juist het schoolvoorbeeld van een gemengd bos met loof- en naaldbomen”, zegt Imke Boerma van Staatsbosbeheer. En dat is minder vlamgevoelig.

Boerma zegt dat Staatsbosbeheer al jaren bezig is met het verkleinen van brandgevaar in de 273.000 hectare – dat zijn zo’n 600.000 voetbalvelden - aan bossen die het in beheer heeft. ,,We vormen naaldbossen om tot gemengde bossen, met meer loofbomen die minder brandbaar zijn. Verder leggen we ´stoplijnen’ aan. Dat zijn natuurlijke overgangen waar het vuur niet snel kan overslaan. We hebben ook meer brandwaterputten in de bossen geslagen. En verder oefenen we met de brandweer in de natte periode. Dan ontdekken we waar omgevallen bomen paden en wegen blokkeren en maken we de weg vrij voor brandweerwagens als die er in het geval van een brand langs moeten.”

 

Voor de natuur in Groningen en Drenthe geldt op dit moment de hoogste staat van alarm, fase 2. Dat betekent dat de kans op een zich onvoorspelbaar ontwikkelende natuurbrand groot is.

De Veiligheidsregio Drenthe (VRD) heeft daarom nu al extra maatregelen getroffen. ,,Zo hebben we twee extra blusvoertuigen paraat. En verder schalen we bij een melding van een natuurbrand meteen op naar een hoger alarmniveau, dat deden we al. We gaan dan met twee tankautospuiten op pad in plaats van een”, zegt Marit van Bruggen van de VRD.

En nieuw in Drenthe is volgens haar de inzet van de blusrugzak, als extra slagkracht bij een beginnende natuurbrand. Ook kan die rugzak dienst doen bij het nablussen. Brandweerlieden die zijn gestationeerd bij de posten Gieten, Annen, Borger, Veenhuizen, Smilde, Beilen, Klazienaveen en Veenhuizen zijn uitgerust met zo’n rugzak. Zij bevinden zich vlakbij kwetsbare natuur.

 

,,Gelukkig hebben wij nog geen grote natuurbrand gehad. En ook kroonvuur, met vlammen tot in de top van de boom, komt bij ons niet vaak voor”, zegt Carry Seidel, brandweervrouw op de kazerne in Beilen. Zij is een van de brandweerlieden die is uitgerust met zo’n nieuwe blusrugzak.

,,Die rugzak bevat 19 liter water, heeft een pompje en een soort waterpistool, waarmee je bij een beginnende brand nét het verschil kunt maken”, zegt Theo de Jong, adviseur beheersing natuurbranden bij de Drentse Veiligheidsregio.

Hij kent het VN-rapport over toenemende kans op extreme branden uiteraard ook. ,,Om de daarin voorspelde dreigende problemen te voorkomen is meer regie van de overheid nodig bij het bestrijden van natuurbranden”, zegt De Jong. ,,En ja, meer geld. Bij natuurontwikkeling wordt aan alles gedacht, maar niet aan hoe we een eventuele brand beheersen. Als ik zeg dat daarvoor ook budget nodig is, kijken ze je glazig aan.”

Volgens De Jong wordt onderschat welke enorme gevolgen een natuurbrand in ons dichtbevolkte landje kan hebben. ,,Hoe erg het ook is, in Australië kan een brand weken woeden voordat er mensen in gevaar komen. Hier is dat anders. Binnen een half uur heb je al problemen met mensen. Een bosbrand van 75 hectare is niet eens super groot, maar in 2018 moesten we in Wateren wel vijf nabijgelegen campings met 1500 kampeerders evacueren.”

Dat beeld herkent de Wageningse natuurbrandonderzoeker Stoof. „Er wordt vooral gekeken: wat veroorzaakte het vlammetje? Is het droog, wie stak de brand aan? Maar de vraag die bijna nooit gesteld wordt is: waardoor heeft het vlammetje zo’n grote brand kunnen veroorzaken?”

Bij de enorme branden in vakantielanden als Spanje, Frankrijk en nu ook Griekenland speelt volgens Stoofs Spaanse collega Sonia Roig ook nog wat anders dan louter de klimaatverandering. Net als Stoof wijst Roig op de risico’s van slecht of geen beheer van het door de mens veranderde landschap.

Zo nam in Spanje de oppervlakte aan landbouwgrond in drie decennia met zo’n tien procent af, het areaal bos nam met eenzelfde percentage toe. Veel mensen verlaten nog altijd het platteland en trekken naar stad. Het achtergelaten landschap wordt aan zijn lot overgelaten, waardoor het niet meer wordt onderbroken door boerenakkers of gebieden waar eerder vee graasde. Heuvels zijn daardoor overwoekerd met planten.

,,Kuddes schapen en andere dieren eten het hoge brandbare gras en struikgewas. Gebeurt dat niet meer, dan drogen die velden met gras en struiken op, en kan een vuur veel krachtiger en sneller uitbreiden, alsof er een groot brandstoftapijt voor de vlammen is uitgelegd. Door de ontvolking van het platteland, neemt ook de extensieve veehouderij af”, zegt Roig die bosbouwingenieur is aan de Technische Universiteit van Madrid.

De Beiler brandweervrouw Seidel kijkt op tv met extra interesse naar de reportages over de natuurbranden. ,,Wat ik op tv zie van Spanje en Los Angeles is zo heftig en zo on-Nederlands”, zegt ze. ,,Dan denk ik vaak: dat gebeurt hier toch nooit. Wij hebben niet zulke grote gebieden waar huizen in de bossen of in de bergen zijn gebouwd.”