Er staat een rood kruis door het plan voor een kunstijsbaan met zwembad in Hoogeveen. Wat rest zijn vooral vragen. De belangrijkste: waarom trapte niemand op de rem?
De ijsbaan die niet kwam. Het kan de titel worden van een boek over de prestigieuze plannen voor een ‘bovenregionale dagattractie’ in Hoogeveen. Categorie non-fictie.
Centraal staat het waargebeurde verhaal van een door de provincie geëntameerde wedstrijd tussen Assen en Hoogeveen voor het binnenhalen van 5 miljoen euro provinciale subsidie. Geld voor het bouwen van een kunstijsbaan.
Maar het gaat ook over de Hoogeveense Rekenkamercommissie die tussentijds snoeihard oordeelde over de besluitvorming en de financiële onderbouwing van de plannen. De conclusies en bevindingen waren verbijsterend.
De informatie aan de raad was op diverse onderdelen onvolledig, stelde de Rekenkamer. Zo miste wezenlijke informatie over risico’s en werden aannames niet onderbouwd. Al met al nam de Hoogeveense politiek, tot twee keer toe, een besluit zonder voldoende kennis van zaken. Aldus de gemeentelijke Rekenkamercommissie.
Impressie van miljoenenproject ijsbaan met zwembad dat niet doorgaat
Even terug naar vrijdagavond 31 maart 2017, even voor 8 uur. In het gemeentehuis van Hoogeveen brandde nog volop licht. Boven, in de raadszaal, was het warm en benauwd. Er hing een bedompte lucht. Raadsleden zaten met rode konen en verhitte gezichten aan tafel, alsof ze een uurtje met elkaar aan het apenkooien waren geweest.
Er was – in beslotenheid en met een aantal schorsingen – stevig met elkaar gesproken over de inhoud van een in allerijl uitgeschreven extra raadsvergadering.
Op de agenda slechts één onderwerp: de komst van een kunstijsbaan. De uitnodiging was zo’n twee uur voor de besloten sessie aan raadsleden verstuurd.
Om het ijsbaanplan dichterbij te brengen, moest de gemeenteraad een besluit nemen over een voorstel waarvan de inkt nauwelijks droog was. Of de politiek ‘even’ 4,1 miljoen euro beschikbaar wilde stellen en een gemeentegarantie wilde afgeven voor bijna 10 miljoen euro. Een bijna surrealistische situatie, ontstaan na het bezoek van gedeputeerde Henk Jumelet, diezelfde vrijdag.
De provincie wapperde met 5 miljoen euro bouwsubsidie, maar wilde wel financiële garanties, zo luidde de boodschap. Maar, zoals toenmalig gedeputeerde Henk Jumelet de gemeente dezelfde dag had verteld: wie het eerst komt, die het eerst maalt.
Hoogeveen werd ‘s ochtends vroeg al door Jumelet geïnformeerd, concurrent Assen pas ‘s middags. Een verschil van zo’n vier uur. Hoogeveen legde vervolgens een verbluffende slagvaardigheid aan de dag. Het was die vrijdag spitsuur onder het Hoogeveense Torentje. Garantstelling vereist? !
Het belang van zoveel mogelijk Hoogeveense neuzen in dezelfde richting vergde bestuurlijke overtuiging en schriftelijk trapezewerk.
Voeg daarbij de opwinding over het ‘aftroeven van Assen’ en de klimatologische omstandigheden in de raadszaal waren verklaard.
Binnen 40 minuten was de zaak gepiept. Een ruime raadsmeerderheid ging akkoord. Alleen de PvdA-fractie en twee raadsleden van het CDA stemden tegen. Handen werden geschud, felicitaties gingen uit. Dit varkentje had politiek en bestuurlijk Hoogeveen mooi gewassen.
Toch was de basis wankel, bleek uit extern onderzoek. In opdracht van de provincie lichtte een bedrijf de plannen van Hoogeveen door en constateerde in een intern memo van 12 mei 2017 dat de ‘financieel-bedrijfseconomische toets’ van het jongste raadsbesluit vooralsnog negatief uitpakt. ‘De risico’s moeten duidelijk worden verwoord’.
De signalen werden genegeerd, Hoogeveen stoomde door.
Twee maanden later wezen Provinciale Staten daadwerkelijk de 5 miljoen euro toe aan Hoogeveen en kon de vlag uit. Na Wildlands in Emmen en het TT-Circuit in Assen lonkte ook voor Hoogeveen een felbegeerde, ‘bovenregionale’ dagattractie.
Maanden later ontstonden de eerste scheuren. De veelbesproken BAM-deal ging van tafel. Exclusieve gunning van de bouw van de ijsbaan aan dit bouwconcern botste met Europese regels van aanbesteding. Achter de schermen was er al voor gewaarschuwd, blijkt uit stukken die in 2018 - na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur van DvhN - openbaar werden gemaakt.
Het sloeg een gat van 4 miljoen euro in de begroting. Om dat tekort af te dekken werd de bouw van een zwembad, dat later in de planning stond, het project ingetrokken.
Gecombineerde bouw, zo becijferde de gemeente, leverde een voordeel op van 3 miljoen euro. Het dan nog ontbrekende miljoen moest worden opgehoest via een obligatielening.
Het was in financieel opzicht een noodzakelijke manoeuvre, maar slim was het ook: het college kwam de voorstanders van een nieuw zwembad tegemoet. Keerzijde was dat de kosten van het totale plan omhoog schoten van 18,8 naar 31,8 miljoen euro. Hoogeveen betaalde zelf ruim 19 miljoen euro.
De gemeentelijke belastingbetaler reageerde verdeeld. Een deel bleef vierkant achter de plannen staan, maar er was ook een groeiend wantrouwen over de koers en grote zorg over de risico’s. Stevende Hoogeveen in financieel opzicht af op een tweede Wildlands?
In de vergadering van 12 juli 2018 stemde opnieuw een meerderheid van de raad (23 versus 6) in met een aanvullend krediet van 15,6 miljoen euro voor het zwembad.
Maar de waslijst met vragen, onduidelijkheden en ‘open eindes’ werd niet korter. De PvdA kwam met een motie om de onafhankelijke Rekenkamercommissie onderzoek te laten doen naar de besluitvorming en financiële onderbouwing van het plan.
Dat voorstel kreeg uiteindelijk steun van alle partijen, Gemeentebelangen uitgezonderd; de partij van verantwoordelijk wethouder Erwin Slomp vond dat alles voldoende duidelijk was.
Terwijl reikhalzend naar de bevindingen en conclusies van de Rekenkamer werd uitgekeken moest het college opnieuw een fikse tegenslag incasseren. De harde deadline van 31-12-2019 voor het verkrijgen van de provinciale 5 miljoen euro bouwsubsidie bleek onhaalbaar.
Hoogeveen verwachtte zeker 15 maanden meer tijd nodig te hebben voor er op kunstijs kan worden geschaatst. Dat werd pas in september van 2018 duidelijk, zo beweerde het college.
Tijdens een persbijeenkomst probeerde burgemeester Karel Loohuis de moed erin te houden. Hij benadrukte de kwaliteit van het plan, de solide basis en het innovatieve duurzaamheidsconcept.
Om zijn verhaal kracht bij te zetten was een aantal sympathisanten opgetrommeld. Energiebedrijf Rendo, de stichting Kunstijsbaan Hoogeveen, het gewest Drenthe van de KNSB, schaatstrainingsvereniging De IJshazen en zwemvereniging ZPC.
Het was een bijna Amerikaans sfeertje. Met het verschil dat de instemmend knikkende partijen niet achter de burgemeester stonden, maar voor hem zaten.
Er volgde meer tegenslag. Het langverwachte rapport van de Rekenkamercommissie liet geen spaan heel van het ijsbaan-zwembadplan. In harde bewoordingen werden besluitvorming en financiële onderbouwing gefileerd.
Burgemeester en wethouders reageerden als door een wesp gestoken. Het college noemde de bevindingen en conclusies ‘onbegrijpelijk, onvolledig en ongenuanceerd’. De botsing met de Rekenkamer was frontaal, zo bleek ook uit de eerstvolgende raadsvergadering.
Het sentiment in de Hoogeveense samenleving kantelde: de zorgen en kritiek namen toe. Toen bleek dat Hoogeveen over 2018 een tekort had van 9 miljoen euro, lag de miljoeneninvestering in ijsbaan/zwembad zwaar onder vuur. Er werd, weliswaar ten onrechte, een link gelegd met de forse en pijnlijke bezuinigingen, vooral in het sociaal domein (Wmo en Jeugdzorg), de stijging van de onroerendezaakbelasting met 11,5 procent en het verdampen van de reserves.
Ondanks de negatieve optelsom van signalen en bedenkingen bleef het college pal achter het eigen plan staan. De ijsbaan-zwembadtrein denderde door.
Toen de gemeentelijke stuurgroep eind juli het werkelijke prijskaartje van de beoogde aannemer gepresenteerd kreeg, werd het project afgeblazen.
Het beschikbare budget van 31,8 miljoen euro zou met bijna 20 (!) miljoen euro overschreden worden. Een plus van bijna 60 procent.
Het afketsen van de bovenregionale voorziening kost Hoogeveen wel geld, omdat in de voorbereiding en afhandeling kosten zijn (en worden) gemaakt. Het gaat nu om zo’n vier ton, maar dat bedrag loopt vermoedelijk nog wel op.
Al met al krijgt de ijsbaansoap een afloop waar vooraf door verschillende organisaties en in verschillende toonaarden voor was gewaarschuwd. Het ‘avontuur’ kent alleen verliezers: de gemeente (geen dagattractie), de politiek (deuk in aanzien), de gebruikers van het zwembad (geen nieuwe accommodatie), de sportclubs die nauw bij de plannen betrokken waren. Maar vooral: de schaatsliefhebbers (geen ijs in Drenthe).
De ontstane situatie roept veel vragen op. Meest prangende is: waarom heeft niemand binnen bestuurlijk Hoogeveen op de rem getrapt? Waarom zijn zo veel signalen genegeerd? En hoe is het mogelijk dat een budget, waar gerenommeerde bureaus naar hebben gekeken, zo extreem wordt overschreden?
Het lag nooit aan Hoogeveen, was altijd het bestuurlijke mantra. De deskundigen zagen het verkeerd, de gemeentelijke Rekenkamer zat er naast en de bouwwereld reageerde overspannen. Aan Hoogeveen lag het niet.
