Impressie van wonen op een 'boerenerf' in Nijstad-Oost, aan de westrand van Hoogeveen Illustratie: Gemeente Hoogeveen
Een eigen woning, eigen tuin én eigen buurtje. Het principe van wonen op een erf met ruimte die je deelt met andere bewoners is voor Hoogeveen nieuw. In Nijstad-Oost moet het gebeuren. Groepswonen als modern naoberschap.
Ieders Erf heet het nieuwbouwproject aan de rand van Hoogeveen, ingeklemd tussen woonwijk Erflanden en recreatiegebied Nijstad. Er is ruimte voor 80 tot 100 nieuwe huizen, verdeeld over acht ‘boerenerven’ met 6 tot 17 woningen. Het project is bedoeld voor groepen bewoners die het gebied samen ontwikkelen.
‘Gouden locatie in een landelijke setting’, jubelt het filmpje op de website van het project. Zeker voor wie zich niet stoort aan de nabijgelegen gasbehandelingsinstallatie van de NAM en hoogspanningsmasten in het gebied.
,,Ik vind het echt een erg mooie plek om te wonen’’, zegt gemeentelijk projectleider Kees Boer. ,,En die NAM-locatie zal binnen een jaar of vijftien toch echt wel weg zijn.’’
Op dit terrein moeten de 80 tot 100 erfwoningen komen. Op de achtergrond de fakkelinstallatie van de NAM. Foto: DvhN
Out of the box
Nijstad-Oost dus. Geen nieuwbouwproject van dertien in een dozijn. Voor Hoogeveense begrippen is het een knap staaltje denken, merkte een raadslid eerder al eens op. Nieuwe huizen die niet door schuttingen worden afgeschermd, maar zicht houden op het omliggende landschap. Geen strak aangelegde parkeerplaatsen, maar een erf om met andere bewoners te ontwerpen en te delen.
Tot 17 juni wordt de animo gepeild van gelijkgestemden die collectief willen bouwen en samen een erf inrichten. De mailtjes komen gestaag binnen bij de gemeente. Met wisselende reacties.
‘Geen commune-achtig geheel’
Boer: ,,Er zijn mensen die zeggen: beste gemeente, waar begin je aan? Zij willen alleen een eigen kavel en verder geen gezeur. Maar het wordt geen commune-achtig geheel waarin je álles moet delen. Je moet het meer zien als een moderne vorm van naoberschap.’’
Maar er is niet alleen kritiek en scepsis, benadrukt Boer. ,,Een flinke categorie is wél enthousiast en heeft interesse om in Hoogeveen te komen wonen. Zij vinden het een boeiend initiatief. Eigenlijk krijg je het beste van twee werelden: je hebt je eigen kavel van pakweg 350 vierkante meter met je eigen woning en tuin en daarnaast is er gemeenschappelijk bezit dat wordt beheerd door een vereniging van eigenaren.’’
Weergave van de acht erven in Nijstad-Oost waar woningen gebouwd kunnen worden. Beeld: Gemeente Hoogeveen
Voor de inrichting van de erven heeft de gemeente Hoogeveen geld beschikbaar. ,,Normaal gesproken hadden we dat openbare gebied als gemeente ingericht. Dat hoeft nu niet en dus krijgen de bewoners het geld.’’
De projectleider verwacht niet dat zich voor alle acht erven bewonersgroepen melden. ,,Ik denk dat het meer een mix zal worden. Uit de losse pols: de helft groepen en de overige kavels via een ontwikkelaar die zelf bewoners zoekt voor de gezamenlijke inrichting van het erf.’’
Er komt veel bij kijken
Hoe dan ook, het is overduidelijk een proces met ‘uitdagingen’. Anders gezegd: er komt veel bij kijken. Zo moet grond worden gereserveerd en ingekocht, een ontwerp gemaakt worden en adviseurs ingehuurd.
Verder moeten goede afspraken gemaakt worden over juridische zaken en de besluitvorming, om later scheve gezichten te voorkomen. Een adviesbureau kan er voor zorgen dat bewoners de juiste stappen zetten bij de gemeente, bij de architect en bij de notaris wat betreft de aankoop van de grond.
Maar het kan, stelt projectleider Boer. ,,Dat bewijzen projecten elders in het land.’’ Hij doelt onder meer op de ecologische wijk Drielanden in Groningen en gemeenschappelijke parken en speelplekken in Zuidlaren.
Uitdagen
Volgens Boer zijn mensen vaak gewend om hetzelfde te maken. Nijstad-Oost moet bewoners uitdagen om het eens anders te doen. ,,Wat me bij soortgelijke projecten elders opviel was dat de mensen heel tevreden zijn over hun nieuwe woonplek.’’
Treffend voorbeeld is bijvoorbeeld de wijk Lanxmeer in Culemborg, waar wonen wordt gecombineerd met werken, recreëren, duurzaamheid, landschap, bewonersparticipatie en voedselproductie.
De wijk telt 300 huishoudens die bijvoorbeeld samenwerken in de gezamenlijke tuin van hun hof, in het beheer van het openbaar groen, in het delen van auto’s, in de opwekking van duurzame energie. Lanxmeer trekt jaarlijks duizenden bezoekers, die inspiratie vinden voor plannen in hun eigen omgeving.
Impressie van een woonerf in Nijstad-Oost Afbeelding: Gemeente Hoogeveen
Boomgaard of zwemvijver?
Terug naar Ieders Erf in Nijstad-Oost, dat nu nog een groene grasvlakte is. Hoe het plaatje er daar precies uit komt te zien, is nog onbekend. De erven moeten nog ontworpen worden en vorm krijgen. En de velden aan de buitenkant van de erven -een soort collectieve tuin- krijgen ook een gezamenlijk invulling. Komt er een gezamenlijke boomgaard, moestuin, vlindertuin, paardenweide of zwemvijver?
Projectleider Kees Boer: ,,Wij willen op deze locatie behalve wonen ook graag een maatschappelijke wijk realiseren. Een plek waar je prettig en gezond ouder kunt worden, waar je in naoberschap kunt leven met je buren. ’’
De gemeente wil het gebied in Nijstad-Oost in september bouwrijp maken. Boer: ,,In theorie kan er in november van dit jaar gebouwd gaan worden. Maar de kans is aanwezig dat het later wordt. Er moet een plan gemaakt worden en een omgevingsvergunning aangevraagd.’’
Waterstof
Uitgangspunt van het nieuwe woningbouwproject is ook dat de huizen met waterstof verwarmd worden. Daarmee wordt het de eerste wijk in ons land waar deze duurzame energiedrager wordt toegepast. Maar het sein staat nog niet op groen.
Een definitief besluit over het al dan niet toepassen van waterstof in Nijstad-Oost valt rond de zomer. Waarom is dat nu nog niet duidelijk? Boer: ,,Gemeente en betrokken partijen moeten een beslissing nemen over de investering, maar de oorlog in Oekraïne heeft de situatie lastig gemaakt. De energieprijzen zijn enorm gestegen en daarmee ook de waterstofprijs.’’
De projectleider is optimistisch dat waterstof in Hoogeveen groen licht krijgt. ,,Het ziet er op zich goed uit, maar vraagt door de oorlog wel meer tijd.’’
Blik op het terrein waar de woningen komen. Op de achtergrond de fakkelinstallatie van de NAM en de hoogspanningsmasten. Foto: DvhN
Voorloper
Nijstad-Oost geldt als voorbeeld en voorloper van de toepassing van waterstof in de naastgelegen wijk Erflanden. In het najaar moet duidelijk zijn of daar voldoende draagvlak voor is bij bewoners. Waterstof is momenteel duurder dan alternatieven als elektrisch of aardgas. Via een compensatieregeling voor 15 jaar betalen bewoners echter niet méér voor waterstof dan voor elektrisch of aardgas.
,,Waterstof in de bebouwde omgeving is een leerproces’’, benadrukt Boer. ,,Een mooie aanvulling op het aanbod in de energietransitie.’’ In de nieuwe woningen in Nijstad-Oost wordt een soortgelijk systeem aangelegd als voor aardgas.
Door de leidingen wordt waterstof aangevoerd naar de waterstof cv-ketel die in de woning wordt geplaatst. Deze zorgt voor de verwarming van het huis en voor warm water.
Producent Remeha gaat de ketel leveren en onderhouden. Gedurende 2 jaar wordt de werking gemonitord. Daarna worden mogelijk onderdelen vernieuwd of krijgen bewoners een nieuwe ketel.
Mensen die een woning kopen op Ieders Erf, gaan ermee akkoord dat ze minimaal 5 jaar meedoen aan waterstof voor de verwarming van de woning. Na 5 jaar volgt een evaluatie.
Hybride warmtepomp
Projectleider Boer heeft ook veel verwachtingen van andere toepassingen, zoals de hybride warmtepomp. ,,Die is te combineren met een reguliere cv-ketel én een waterstof cv-ketel.’’ Op jaarbasis kan de energierekening dan zo 500 tot 600 euro lager uitvallen, becijfert Boer.
