CDA is kampioen kandidaten uit Drenthe en Groningen bij verkiezingen voor Tweede Kamer. Maar de rest van het land kan niet stemmen op de regionale stemmentrekkers. Hoe zit dat?
Regionale lijstduwers moeten stemmen halen, maar gaan niet naar Den Haag Foto: DvhN
Met veertig partijleden uit Drenthe en Groningen op de kieslijst is het CDA hofleverancier noordelijke kandidaten bij de Tweede Kamerverkiezingen van volgende week. Maar het overgrote deel is helemaal niet verkiesbaar buiten de eigen provinciegrens.
Vier partijen passen een democratisch handigheidje toe in hun jacht op de regionale kiezer. Zij werken met verschillende kandidatenlijsten in de diverse kieskringen. Naast het CDA kiezen ook D66, SP en PvdA voor regionale stemmentrekkers in de rol van lijstduwer. De onderkant van hun kieslijsten ziet er in iedere provincie anders uit.
Wel in Bovensmilde, niet op Bonaire
Zo kan het dat het CDA pronkt met kandidaten van Uithuizen tot Erica en van Aduard tot Nijeveen. Maar kiezers in Amsterdam, Maastricht of Bonaire zullen hun naam niet vinden op de lange lap papier in het stemhokje.
Volgens regionale kandidaat Maarten Bosma uit Bovensmilde, nummer 63 van het CDA in kieskring Drenthe, toont zijn partij hiermee betrokkenheid met de provincie. Waarom andere partijen deze mogelijkheid laten lopen is hem een raadsel. ,,Mogelijk zijn die partijen toch minder geworteld in de regio.’’
De grootste twee partijen in de huidige Tweede Kamer, VVD en PVV, kiezen voor één lijst in het hele land. De VVD houdt het bij tachtig naar eigen zeggen goed gescreende en in de praktijk geteste kandidaten.
‘Campagnestuntje’
Woordvoerder Noud van Bladel vindt het werken met regionale lijsten voor zijn partij overbodig. ,,Pas als onze top 20 alleen maar uit de Randstad komt, zullen we dit overwegen. Nu hebben we dat echt niet nodig.’’ Bladel is tevreden over de regionale spreiding van zijn eigen lijst en kijkt niet jaloers naar die van de concurrent op rechts: ,,Hiermee zo te koop lopen is toch vooral een campagnestuntje van het CDA.’’
Waar de VVD kiest voor één lijst, stelt het CDA meer dan 300 verschillende kandidaten op in de twintig kieskringen. Dat is een grote poel om mee naar stemmen te vissen, maar kan ook een obstakel zijn als het even niet lekker loopt in de campagne. Al die kandidaten kunnen zich naar buiten toe profileren als kandidaat-Kamerlid en dus is hun mening opeens interessant voor pers en publiek.
Ook de bureaucratische rompslomp op de CDA-burelen zal groter zijn dan elders. Regionale kandidaat Bosma erkent dat hij en zijn collega’s behoorlijk wat geloofspapieren moesten overleggen en aan allerlei kieswetformaliteiten moesten voldoen.
De moeite waard?
Loont al die moeite? Het antwoord daarop is volgens nog drie andere partijen: ja. De noordelijke bijdrage van D66, SP en PvdA is wel bescheidener dan bij het CDA.
D66 heeft drie plekken (nummers 72,73 en 74) gereserveerd voor Groninger en Drentse kandidaten. De SP werkt met een gezamenlijke lijst voor de vier noordelijke kieskringen, inclusief Friesland en Overijssel. Asser wethouder Jan Broekema is de enige Drent in de regionale regionen, drie Oost-Groningers duwen daar de lijst. PvdA heeft drie extra lokale kandidaten in iedere kieskring. Drents Statenlid Peter Zwiers uit 2de Exloërmond is op nummer 45 wel overal in het land verkiesbaar.
Hoe zinvol de inzet van regionale lijsten is, blijft gissen. Een logische gedachtegang is dat iedere kandidaat in zijn omgeving wel een paar extra stemmen kan binnenharken. Niet onbelangrijk. Daarmee gaan de partijen die dit doen er vanuit dat het uitmaakt dat iemand laag op de lijst uit de eigen regio komt en dus meer oplevert dan nog een partijprominent van elders.
Schier onmogelijk
Vier jaar geleden viel dat voordeel bij de christendemocraten alleszins mee. Frits Albert uit Borger-Odoorn bleek toen de grootste regionale stemmentrekker die alleen in Drenthe verkiesbaar was. Hij legde 175 stemmen in de schaal. In Groningen haalde kunstschilder Henk Helmantel als CDA-lijstduwer 209 stemmen binnen. Om daadwerkelijk in de kamer te komen waren er toen 17.527 stemmen nodig.
Er zijn wel voorbeelden van regionale kandidaten die met voldoende voorkeurstemmen een zetel wisten te bemachtigen. CDA-prominent Pieter Omtzigt verwierf er in 2012 faam mee door tegen de zin van zijn eigen partij genoeg kiezers achter zich te krijgen.
Zijn partijgenoot Maurits von Martels uit Dalfsen flikte het in 2017. Evenals inmiddels PvdA-lijsttrekker Liliane Ploumen. Maar die politici waren allemaal overal verkiesbaar. Om alleen vanuit de Drentse of Groningse kieskring de sprong naar Den Haag te maken is schier onmogelijk. Deze kandidaten staan volgende week vooral op het stembiljet voor een paar extra lokale stemmen.
