Humoristische kerstshow Ellen ten Damme zet aan tot nadenken: ’We bidden voor sneeuw’

Vorig jaar was haar kerstshow alleen in Amsterdam te zien, maar dit jaar gaat Ellen het land in. Geen show van haar kan zonder actuele thema’s. „Het is verpakt in een mis. Ik kom op in een pij. We gaan psalmen zingen met z'n allen. En bidden voor sneeuw die maar niet komt als gevolg van de klimaatverandering. De hele show wachten we daarop. En uiteindelijk moet ik het maar zelf toveren met een truc die ik heb geleerd van Hans Klok.”

Ze zingt, speelt en danst en kruipt in de huid van Maria. Ze hekelt het brave imago van Maria. „Maria was liever natuurlijk ook geen maagd gebleven”, schat ze zo in. ,,Wat is dat voor onzin? Alleen maar de lasten, en nooit de lusten. Het is het thema van een liedje geworden.”

Ze pleit voor vrede op aarde het hele jaar door. Om die reden komt een hele reeks oorlogen langs in een bewerking van het liedje Mexico van de Zangeres zonder Naam. Dat nummer loopt naadloos over in België van Het Goede Doel. „Alle gebieden waar het hommeles is, komen voorbij”, vertelt ze.

Wat ze zingt? „Waar moet ik heen? Ik kan niet naar Oekraïne, daar is alles stuk. Ik kan niet naar Afghanistan, daar kan ik niet zingen. Ik kan niet naar België, vanwege de drones. Het is een hele opsomming. Serieus natuurlijk, maar tegelijkertijd breng ik het luchtig, want uiteindelijk moeten we toch het leven vieren. Het is ook de functie van een artiest om mensen uit hun dagelijkse sleur te trekken en ik wil dat mijn bezoekers opgewekt de tent verlaten.”

Aan een zaak rondom bijvoorbeeld Marco Borsato maakt Ten Damme geen woorden vuil in haar kerstshow. Daar vindt ze ook niks van. „Het moet wel leuk blijven.” Wel komen vrouwenrechten voorbij. „Ik laat Maria terugkijken naar haar leven. Vrouwen worden te vaak afhankelijk gemaakt, omdat ze niet mogen werken en of studeren. Dat is gewoon slavernij. Er is in die tweeduizend jaar eigenlijk nauwelijks iets veranderd.”

Ook de actualiteiten veranderen niet door de jaren. „Het is altijd hetzelfde. Oorlogje hier, oorlogje daar. Er is altijd wel iemand vermoord. Sportrecords worden verbroken. Doping. Mensen veranderen niet. Elk mens wordt geboren en moet het wiel voor zichzelf opnieuw uitvinden. Het leven zelf verandert helemaal niks. Alleen details wijzigen. Heel misschien als je AI in iemands hoofd zou kunnen plaatsen, dan verandert het misschien en gaat de ontwikkeling heel snel.”    

In januari stilzitten zit er voor Ten Damme niet bij. Er is werk aan de winkel, want er komt volgend jaar gewoon een nieuw album. „Nu heb ik het eigenlijk te druk met de tour. Ik heb al veel muziek geschreven, hoor. Maar de deadline is 1 maart. Dus de plaat moet af.”

Wat voor album het gaat worden, heeft ze nog niet eerder verteld. „Wat voor iets het gaat worden, weet alleen ik”, glimlacht ze. „Want ik ben in mijn eentje in de studio bezig. Ik neem alles zelf op. Alle instrumenten speel ik zelf. De techniek doe ik ook. Wat er uit komt, is een mix van klassieke en elektronische muziek. Dansbaar. Het wordt een soort moderne Kate Bush-plaat. Zoiets heb ik nog nooit eerder gedaan.”

De nachtelijke uren, alleen achter haar piano, op haar woonboot, zijn haar werkdomein. „Zo beginnen de meeste liedjes, ik ga eerst een stukje muziek spelen. Dat is ook een soort ontspanning als ik van een voorstelling thuiskom. Tas uitpakken, de was doen. Vaak ga ik pas rond drie uur ’s nachts naar bed.” Inspiratie krijgt ze onder andere uit klassieke muziek, werken van de Russische grootmeester Sergej Rachmaninov bijvoorbeeld. „Niet dat ik dat zelf kan spelen, hoor.”

Al jaren woont Ellen op haar woonboot in Amsterdam. Toch lonkt een nieuw avontuur. „Ik zoek af en toe naar huizen, want mijn vriend wil wel samenwonen. Maar ik denk dan: hoezo? Waarom moet dat eigenlijk? Het lijkt me best gezellig, hoor. Maar ik kom er niet uit. Ik heb de duurste huizen bekeken, maar in Amsterdam heb je toch altijd buren. En op een boot niet, daar kan je ’s nachts om drie uur hard op een piano pingelen. Een woonboot is behoorlijk ideaal. Buiten Amsterdam kijk ik ook wel, maar ik heb al een buitenhuis. Samenwonen lijkt me ook wel leuk. Maar het lijkt me niet zo goed om met z'n tweeën in iets te gaan wonen waar ik al twintig jaar woon. De woonboot is groot, het zou dus kunnen. Maar voor mijn gevoel komt er dan iemand bij je inwonen. Dan lijkt het me beter om samen naar iets nieuws te gaan. Dat is het idee.”

Voor haar nieuwe album krijgt ze volgende maand assistentie van schrijver/dichter Ilja Leonard Pfeijffer. De twee werken al jaren samen. „Met hem gaat het sneller als het draait om teksten schrijven. Muziek maken vind ik heel erg leuk, maar teksten laat ik vaak een beetje achterwege. Wat ik schrijf zijn meer notities.”

Pfeijffer voelt haar vaak naadloos aan. „Ik ga een week bij hem en zijn vrouw logeren. Ilja is een echte taalvirtuoos. Hij voegt razendsnel originele woorden toe. Ik reageer daar dan weer op en doe er iets mee wat ik zelf wil. Hij zegt altijd als ik iets aan zijn teksten verander: ’Zo is het beter’. Maar als een lied gevoelig moet zijn, dan kies ik mijn eigen woorden. Vorig jaar had ik het nummer Hoe ik het mijn moeder toch vertel’ dat nog genomineerd was voor de Annie M.G. Schmidt-prijs. Het lied ligt dicht bij mijn hart. Sommige dingen zijn zo persoonlijk, die kan ik beter zelf doen.”

En dan is er in april nog een clubtour waarbij Ten Damme een aantal poppodia in het land afgaat. „Het is misschien wel tien jaar geleden dat ik dat de laatste keer deed. Er hangt een heel andere sfeer dan in het theater. Losser. Bezoekers kunnen er naar de bar lopen. Er wordt veel meer geluld. Achterin altijd. Dat doe ik zelf ook. Dat publiek is veel minder betrokken. Als je vooraan zit, zit je meer in de show. Het kan vervelend zijn. Maar als het goed is, word je gegrepen door wat er op het podium gebeurt en ga je opletten en kijken. Daarom stop ik er meer dansnummers in. Ga er in elk geval van uit dat we er een mooie lichtshow van gaan maken.”

Een van de zalen die ze aan gaat doen is het Amsterdamse Paradiso. „Daar heb ik niet zo lang geleden nog een heel andere kerstshow gedaan, met een heleboel schapen. Echte. Toen rook het ook helemaal naar schaap. Dat vond ik zo leuk. Nu zou ik dat niet meer durven, want dan krijg je meteen commentaar. Gek is dat je dieren wel mag opeten.”