Negen kunstwerken moeten zorgen voor een nog betere beleving van het Waddengebied

Er trekt een stoet door de straten van Stitswerd. Zo’n dertig à veertig mensen lopen zwijgend richting de Georgiuskerk. Voorop gaan drie kunstenaars: Theun Mosk, Rita Hoofwijk en Andreas Oskar Hirsch. Elk van hen draagt een kan met water, kort daarvoor in het dorpshuis volgeschept uit een veel grotere kan.

In de kerk gieten de drie hun kannen leeg in een schaal op een sokkel die in het gangpad staat opgesteld. Als iedereen een plek heeft gevonden in de bankjes, stapt uit de stilte een man naar voren. Hij pakt een stok waaraan een doekje is bevestigd, doopt het doekje in het water en plaatst de stok op een houder boven de schaal.

Dan begint het druppen. En steeds wanneer een druppel in de schaal valt, klinkt het vallende water door de kerk – in de schaal is een microfoon bevestigd. Muziek is in essentie georganiseerd geluid. Dit geluid klinkt anders. Het wordt anders beluisterd. Het werkt anders. Het stelt gerust en maakt bewust.

Met het hierboven beschreven ritueel is deze week in Stitswerd het kunstproject Soundings van start gegaan. ‘Start’ is niet helemaal het juiste woord: de voorbereiding begon al in 2008, toen tijdens festival Oerol op Terschelling de performance Walking werd uitgevoerd, een vijf uur durende wandeling in een tempo dat deelnemers tot bezinning dwingt.

Het bleef destijds niet bij bezinning. In gesprekken met multikunstenaar Robert Wilson en Oerol-bedenker Joop Mulder – beiden inmiddels overleden – ontstond een plan om de beleving van het landschap te versterken.

Bij Mulder leidde dat tot Sense of Place, een ambitieus project dat met kunst de betekenis van het Waddengebied zichtbaar wil maken, van Den Helder in Noord-Holland tot aan Skagen in Denemarken. Wilson, Mosk, Hoofwijk en Hirsch kozen met Soundings een andere benadering: het Waddengebied ervaren door het te voelen en te horen.

Sense of Place heeft inmiddels veel opgeleverd, vooral in Friesland. Eerder deze maand nog werd bij Oosterbierum Dijk van een wijf opgeleverd, een groot landschapskunstwerk van Nienke Brokke. Andere bekende werken zijn De terp van de toekomst bij Blija en Wachten op hoog water van kunstenaar Jan Ketelaar bij Holwert.

Soundings speelt zich vooralsnog vooral af in Groningen. Het druppelgeluidskunstwerk – titel: Water – is gedurende een jaar in de Georgiuskerk in Stitswerd te ervaren. Daarna volgt een reis langs andere Groninger kerken. Daarnaast worden de komende periode op acht plekken in Noord-Groningen grotere kunstwerken opgericht die de beleving van het Waddengebied willen versterken.

Een daarvan, een grote kubus met de titel Mens, wordt binnenkort geplaatst in de Eemshaven. De kubus kan worden bezocht; eenmaal binnen kan live contact worden gelegd met het Groninger Museum. Ook bij Leens, Eenrum, Uithuizermeeden, Kloosterburen en Winsum komen werken te staan. Twee locaties moeten nog worden bepaald.

Net als in Friesland staan de kunstwerken in Groningen er niet van het ene op het andere moment. Aan de onthulling gingen jaren van overleg vooraf. Volgens de initiatiefnemers vraagt het veel geduld en doorzettingsvermogen, maar zorgt het tegelijkertijd voor extra betrokkenheid van omwonenden en belanghebbenden. Uiteindelijk moet het leiden tot grote winst: meer liefde voor het Waddengebied dan er al was.

In hoeverre dat extra noodzakelijk is, hangt mede af van de opbrengst van een conferentie in Denmarken waar deze week is gesproken over de bescherming van de Waddenzee. De voortekenen zijn weinig gunstig. Donderdag meldde de NOS dat wat betreft het Nederlands kabinet de zoutwinning onder de Waddenzee ondanks bezwaren kan doorgaan.