In de negentiende eeuw werden armen naar een Drents heropvoedingskamp gestuurd. Foto: BEN VAN DUIN
Cabaretier Tom de Ket lijkt zijn draai te hebben gevonden in de musicalwereld. Na de succesvoorstelling ‘14’ over Johan Cruijff is deze zomer opnieuw zijn stuk ‘Het Pauperparadijs’ te zien, over de Drentse kolonie waar in de 19e eeuw arme mensen werden heropgevoed. „Dit is eigenlijk de Hollandse Les Misérables.”
Nee, beklemtoont Tom de Ket lachend. Het gaat te ver om het AFAS Theater in Leusden zijn persoonlijke theater te noemen. Maar feit is wel dat de twee grote stukken die er tot nu toe te zien waren allebei van zijn hand kwamen. Onlangs stopte na drie jaar de succesvoorstelling 14 over het leven van voetballegende Johan Cruijff – het stuk trok bijna 400.000 bezoekers. En deze zomer is het de beurt aan Het Pauperparadijs, dat eerder al in Venehuizen te zien was.
„De voorstelling lijkt helaas elke dag actueler te worden”, stelt De Ket. „Iedereen in Den Haag heeft de mond vol over bestaanszekerheid, ook het nieuwe kabinet weer. Maar niemand lijkt te weten wat we concreet kunnen doen om mensen die elke dag worstelen om rond te komen te helpen. Hoe gaan we om met de kansarmen in de samenleving? Hoe maken we de samenleving minder ongelijk?”
Heropvoedingkamp
In de negentiende eeuw werden tienduizenden Amsterdamse weeskinderen en ’paupers’ op een schip gezet en naar Drenthe afgevoerd. Hier moesten ze worden ’heropgevoed’ – dat zou dé oplossing zijn om deze groep uit de armoede te trekken. Maar wat begon als een idealistisch experiment om armoede te stoppen, liep in de praktijk uit op een drama. Tegen die achtergrond ontspint zich een liefdesverhaal tussen een jonge pauper en de dochter van een kampbewaker.
Schrijver en cabaretier Tom de Ket. Foto: Milan van Weelden
„Het hele idee dat het de eigen schuld is van arme mensen dat ze arm zijn, bestaat nog steeds”, stelt De Ket. „Je kan in Nederland wel steun krijgen, maar alleen onder strenge voorwaarden en als je je aan harde controles onderwerpt. De last wordt bij de mensen zelf gelegd. Terwijl we misschien eens moeten kijken of er misschien ook iets fundamenteel mis is in de samenleving zelf. Hoe is het mogelijk dat er zoveel armoede is in een van de rijkste landen ter wereld?”
Les Misérables
Het is lastig om geen vergelijking te trekken met Les Misérables, het stuk over het lijden van de Franse bevolking in de 19e eeuw. De wereldhit trok afgelopen jaar ook in Nederland weer volle zalen trok. „Ik denk wel dat in Het Pauperparadijsmeer humor zit”, voegt De Ket daar meteen aan toe. „Humor zit mij in de vezels, dus ook een dramatisch verhaal probeer ik op een luchtige manier te vertellen. De boodschap komt ook beter over als er af en toe iets te lachen valt.”
Hij juicht het overigens wel toe dat er meer voorstellingen worden gemaakt over ons eigen verleden – al veroordeelt hij Soldaat van Oranjeals „geschiedvervalsing. Dat stuk doet alsof elke Nederlander in de oorlog in het verzet zat.” Maar in algemene zin kan het publiek anno 2024 veel leren van de vaderlandse geschiedenis. „Je kan de wereld van nu alleen maar snappen als je weet waar we vandaan komen”, bepleit De Ket.
Hij rekent voor dat 2 miljoen Nederlanders afstammen van de ’paupers’ die in Veenhuizen werden gestraft omdat ze arm waren. „Ons verleden is niet alleen maar rooskleurig, er zijn ook genoeg fouten gemaakt. Dat is niet erg, als we er maar voor open staan om er ook wat van te leren. Ik hoop dat mijn stukken een steentje aan die reflectie kunnen bijdragen.”
De voorstelling is nu te zien in het AFAS Theater in Leusden.
