Een op de vier sigaretten is illegaal. ’Kijk maar eens om je heen op terras, het wordt steeds meer sociaal geaccepteerd’

Vorig jaar werden in Nederland 9,3 miljard sigaretten gerookt, stellen onderzoekers van KPMG woensdag in een rapport. Van die sigaretten is 22 procent namaak of het land binnen gesmokkeld. In 2024 was dat nog 18 procent.

Door de illegale handel loopt de Nederlandse schatkist jaarlijks bijna 1 miljard euro aan accijnzen mis, constateert tabaksconcern Philip Morris, dat opdracht gaf voor het onderzoek in 38 Europese landen. Een woordvoerder tekent aan dat Nederland die verloren inkomsten best had kunnen gebruiken. „Nederland had er 25.000 docenten een jaarsalaris mee kunnen uitbetalen, en de gehele Koninklijke Marechaussee ruim een jaar lang kunnen financieren.”

Ons land staat in de Europese ranglijst voor illegaal roken op de derde plaats na België (25 procent) en Frankrijk (41 procent). Ook deze landen kennen een relatief hoge tabaksaccijns, wat ertoe leidt dat rokers vluchten in namaak of buitenlandse pakjes.

Binnen de EU mogen burgers 800 sigaretten én een kilo tabak zelf belastingvrij importeren. Dan doen ze ook massaal. Daardoor wordt nu over 44 procent van alle gerookte sigaretten geen accijns in Nederland betaald, als gevolg van legale import, smokkel en namaak.

Met name tabakstoerisme naar Duitsland is populair. In Nederland kost een pakje Marlboro rond 13 euro, in Duitsland 9 euro. Een pakje shag is daar zelfs zo’n 15 euro goedkoper. In Luxemburg kost een pakje Marlboro zo’n 7 euro, in Bulgarije zelfs maar 4 euro.

„Mensen maken een pool om tabak te kopen, bijvoorbeeld vier mensen uit een voetbalteam. En dan rijdt iemand eens in de week of maand de grens over”, zegt Sabas Gras, voorzitter van het nieuwe Collectief Tabakspeciaalzaken. Van zulke speciaalzaken zijn er naar zijn schatting ongeveer 400. Dat zullen er veel meer worden als ook tabaksverkoop wordt verboden in benzinestations (2030) en gemakswinkels zoals Primera (2032).

De tabakswinkels hebben uiteraard veel last van het zwarte circuit en de grenshandel. „Veel mensen komen alleen pakjes vloei of hulzen voor sigaretten kopen, die tabak halen ze dan bijvoorbeeld in Duitsland”, aldus Gras.

Het zijn lang niet alleen winkeliers in de grensregio die eronder lijden, stel hij. „De grensverkoop is er altijd geweest. Maar nu loont het zelfs om vanuit Utrecht naar Duitsland te rijden. En als je daar ook de tank volgooit is de rit bijna gratis vanwege de goedkope benzine.”

Volgens Gras stimuleert de torenhoge accijns de illegale handel. „In mijn optiek creëert de overheid zo zelf een markt voor illegale producten. Het wordt ook steeds meer sociaal geaccepteerd. Rokers vinden dat ze bestolen worden. Als ik op verjaardagen kom, is daar altijd wel iemand die tabak aanbiedt, gewoon mensen met legale beroepen. Kijk op een zonnige dag ook maar eens om je heen op terrassen. Dan zie je de bekende gekleurde pakjes die hier al jaren verboden zijn, allemaal uit het buitenland of de illegaliteit.”

De tabaksbranche pleit vanouds voor een Europese afstemming van de accijnzen. Een eenzijdige accijnsverlaging in Nederland is volgens Gras ook wel op zijn plaats. „Je kweekt nu een voedingsbodem voor criminaliteit. Denk aan het alcoholverbod vroeger in de VS, daar is de maffia door ontstaan.”

Bij Philip Morris ziet men ook dat gevaar, zegt Chris Flaméé, deskundige voor de bestrijding van illegale handel. „De illegale handel vult de leegte op die de legale markt achterlaat, met alle gevolgen van dien op het vlak van ondermijning, corruptie en veiligheid.”

Sinds 2020 is de accijns op sigaretten verdubbeld en voor rooktabak zelfs verdrievoudigd. Het aantal gebruikers daalt echter maar langzaam. Volgens het CBS rookte vorig jaar 17 procent van de Nederlanders ouder dan 12 jaar. In 2020 rookte 18,9 procent van de Nederlanders. Gebruikers van elektronische sigaretten zijn hier niet bij meegeteld.