Nederland trainde Oekraïense militairen voor succesvolle operatie tegen de Russen. 'Duivels van de rivier'

Het was vorig jaar een van de weinige lichtpuntjes in het verder teleurstellend verlopen Oekraïense tegenoffensief. Mariniers staken de Dnjepr over in de regio Cherson en namen een strook grond in langs de oostelijke oever. Het succes van die gewaagde actie is mede te danken aan Nederlandse trainers, die samen met de Britten de Oekraïense mariniers de finesses bijbrachten van zo’n amfibische operatie. Bij de oversteek gebruikten de Oekraïners ook door Nederland gedoneerde, gepantserde Viking-amfibievoertuigen op rupsbanden.

Duizenden Oekraïense militairen zijn getraind op Engelse bodem. Journalisten en politici konden komen kijken hoe de infanteristen leerden vechten in loopgraven. De amfibische training van de mariniers daarentegen gebeurde in het diepste geheim. De Russen mochten geen lucht krijgen van een aanstaande rivieroversteek.

De klus zou al gevaarlijk genoeg worden, wisten de trainers. „Het is de harde realiteit van de oorlog dat niet iedereen zal overleven”, zegt majoor der mariniers Ruben Vreeswijk. Hij was commandant van de eenheid die in juli en augustus de Oekraïense mariniers opleidde in Engeland. In totaal een kleine duizend Oekraïners werden in drie lichtingen voorbereid op de grote operatie. „We probeerden persoonlijke verhoudingen met hen een beetje te vermijden”, zegt Vreeswijk. „Vanuit het oogpunt van wat er kan gebeuren.”

Af en toe vingen ze toch persoonlijke verhalen op, bijvoorbeeld van mannen die ongeneeslijk ziek waren en zich aanmeldden. „Zo iemand wilde bijvoorbeeld zijn laatste levensmaanden vechten voor zijn land. Hoewel ze misschien niet de beste conditie hadden, wilden ze op die manier toch iets betekenen.”

De ontembare motivatie van de Oekraïners viel op bij hun Nederlandse trainers. „Ze wilden constant leren”, zegt Vreeswijk. „Waar er mogelijkheden waren om nog extra onderwerpen te behandelen, deden ze dat. Alles draagt uiteindelijk ook gewoon bij aan hun overlevingskansen, dus ze probeerden er in die vijf weken echt alles uit te halen. Soms duurde het tot laat in de avond, terwijl rust ook belangrijk is om training te verwerken en fysiek te herstellen.”

De militairen doorliepen in vijf weken uitgebreide lessen. Eerste hulp, sabotage, het opblazen van obstakels, omgaan met antitankwapens en verkenningen uitvoeren met drones. De training werd afgesloten met een generale repetitie van een nachtelijke rivieroversteek en een amfibische aanval, uitgevoerd in en langs een Engelse rivier waar de omstandigheden zoveel mogelijk leken op die bij de Dnjepr.

Toen kwam het moment van afscheid. „Ze gingen allemaal terug naar het vliegveld en daarna door naar Oekraïne. Dat is natuurlijk een geladen moment. Je geeft een stevige hand, wenst ze succes. Zij zeggen dan nog een keer hoe dankbaar ze zijn. Tja, en dan stappen ze in de bus en zijn ze weg. Je weet dat ze over een paar dagen aan het front zijn.”

Daar was de realiteit erger dan de zwaarste training, vertellen Oekraïense mariniers tegen The Kyiv Independent. Russische drones waren dag en nacht op jacht boven de rivier, geschikte landingsplekken waren schaars. Wie werd geraakt door drones, mortieren of kogels, werd kansloos meegevoerd door de stroming. Wie de oever levend bereikte, moest honderden meters door moeras en kniehoog water ploeteren zonder enige dekking. De soldaten hielden afstand van elkaar zodat ten minste een van hen het overleefde.

„Je komt aan de andere kant en wat dan?”, vertelt de Oekraïense drone-operator Oleh tegen de krant. „Wat kon je doen? Je kunt niet vooruit omdat de Russen er zijn, en niet achteruit door het water.”

Vreeswijk volgde de nieuwsberichten op de voet. Het spande erom, maar de aanvallers hielden stand op de oostoever. Russische militaire bloggers spraken van de ’Dnjepr Duivels’ en voerden allerlei redenen aan hoe ze erdoorheen hadden kunnen komen. In Oekraïne werden de mariniers gevierd als de helden van het oostfront. De Britten stapten meteen naar voren als de leermeesters die de overwinning mogelijk hadden gemaakt. Vreeswijk vindt het een goede zaak dat nu ook de stevige Nederlandse bijdrage aandacht krijgt.

De euforie was van korte duur. Rusland wist met zwaar materieel en mijnenvelden een verdere opmars tegen te houden en probeerde in aanloop naar de tweede verjaardag van de invasie de smalle strook terug te veroveren. Deze week beweerde Rusland dat het bruggenhoofd inderdaad onder de voet was gelopen, maar Oekraïne ontkende dat met klem.

„Onze mariniers houden het bruggenhoofd stevig vast”, zei de Oekraïense president Volodimir Zelenski donderdag. De Russische beweringen noemde hij ’desinformatie’.