Zeehond kruipt bij vrijlating op zandplaat weer in de kist. 'Dit maak je nooit mee'

Luna, oma Ingrid en vader Johan uit Breda zitten er met de neus bovenop. Hun zeehond is genezen verklaard en gaat zaterdagmiddag vanuit de opvang het Wad op. De familie Van den Bogaert heeft het dier ‘geadopteerd’, wat recht geeft op het meemaken van de vrijlating. Luna heeft hem de naam Witje gegeven.

Het jonge mannetje was er bij binnenkomst slecht aan toe. Oog beschadigd, steen in de maag, kaak kapot. Nog maar elf kilo. Meer dood dan levend door onbekende oorzaak. Een teenamputatie volgde in het ‘ziekenhuis’ in Pieterburen. Nu weegt Witje 53 kilo. De andere zeehond die vandaag wordt uitgezet, Ziggy, waar eveneens van alles aan mankeerde, is ook op gewicht.

Een groep van ongeveer 25 mensen heeft een kaartje gekocht om de vrijlating mee te maken. Ze klimmen op de Wadstruner van Anton Lergner uit Baflo. De schipper sleept een aparte boot achter zich aan met daarop de zeehonden in twee houten kisten. De tweede boot moet het gezelschap na een overstap op zee afzetten op de zandplaat.

Onderweg legt Emmy Venema van Stichting Zeehondencentrum Pieterburen uit dat zeehonden geen knuffeldieren zijn. Deze ‘tijgers van de Waddenzee’ moet je niet aaien. Straks bij de vrijlating is het zaak om op afstand te blijven. ,,Als zeehonden bang zijn kunnen ze drie dingen doen: vechten, verstijven of vluchten. Geef ze de ruimte om naar zee te gaan.”

Venema, stranding coördinator op het zeehondencentrum, geeft uitleg over de opvang. ,,Met 18.000 zeehonden is de populatie aanzienlijk. Dat is mooi. We hechten waarde aan natuurlijke selectie. Dat betekent dat de natuur zijn werk doet. Als dieren gewond zijn halen we ze op. Onze opvang is eigenlijk een soort ziekenhuis. Als ze beter zijn gaan ze naar zee.”

Venema toont gruwelijke foto’s van zeehonden die verstrikt zijn geraakt in delen van kapotte visnetten. ,,Dat wordt wel steeds erger. Het lijkt wel of het vaker stormt. In de roerige zee blijven netten haken in de bodem. Hele stukken drijven op zee. We noemen dat spooknetten. Voor zeehonden is het heel lastig om uit die wurggreep te komen.”

Luna kan niet wachten tot ze bij de uitzetplek zijn, zo lijkt het. Dat geldt ook voor Otis, wiens familie eveneens een zeehond heeft ‘geadopteerd’. De families zijn iedere week met een verslag en foto’s nauwgezet op de hoogte gehouden. Ze weten precies hoe het Witje en Ziggy is vergaan. De mededeling dat ze weer naar zee mogen, is het sluitstuk van een reis die langer heeft geduurd dan het tochtje naar de zandplaat.

Aan boord is ook Marianne Bakker, een getrainde wadloopster die tochten organiseert. Ze vertelt over de plotselinge hype van de zeehonden op het Wad in Japan. De zeehonden worden daar ‘theeblaadjes’ genoemd. In Japan zouden verticale theeblaadjes in je theekopje geluk brengen. Drijvende zeehonden doen hen hieraan denken. Mede daarom wordt de zeehond geassocieerd met geluk. Het leverde het zeenhondencentrum een aanzienlijk bedrag aan donaties op.

Aan boord hangen ‘noodschoenen’ aan de reling. ,,Ah mooi, kan ik mijn ‘patta’s’ nog even netjes houden”, zegt een bootgast die vergeten is laarzen mee te nemen. De overstap levert toch de nodige natte voeten op. Een groep eenden op de zandplaat maakt zich uit de voeten. Het is doodstil. In de verte zijn de twee vuurtorens van Schiermonnikoog te zien.

Met vereende krachten worden de twee kisten met zeehonden op de zandplaat getild. Dan volgt het grote moment. Otis en Luna zitten op de kist en mogen de schuif omhoog trekken. Dat gebeurt onder luid gejuich en klikkende camera’s. De bedoeling is dat de zeehonden in een streep naar de zee waggelen. Ziggy kijkt een tijdje in het rond. Na enige aarzeling verdwijnt hij in zee.

Witje is een ander verhaal. Het dier maakt geen aanstalten en blijft minutenlang om de kist draaien. Dan neemt hij enige afstand en zoekt zijn reisgenoten op. Die deinzen achteruit, opdat hij zijn koers verlegt. Medewerkers van het zeehondencentrum proberen het dier met houten schotjes naar zee te drijven. Tevergeefs. In plaats van de zee kiest Witje voor een terugkeer naar de houten kist. Hij kruipt erin.

,,Dit is heel opmerkelijk”, zegt Emmy. Jullie krijgen wel waar voor je geld.” Het dier blijft zitten en lijkt niet naar zee te willen. Het brengt je op de vraag in hoeverre een zeehond die al op hele jonge leeftijd in de opvang belandt, klaar is om zichzelf te redden in de vrije natuur. Per slot van rekening heeft hij iedere dag van mensen zijn visjes gekregen. Jagen was niet nodig. Ervaart een zeehond bij zijn vrijlating angst of een gevoel van vrijheid?

Venema vindt dat een filosofische vraag. ,,Ik zeg je eerlijk: ik weet het niet. Zeehonden ervaren vanaf het moment dat ze bij ons binnen worden gebracht stress. Maar wij weten waar we het voor doen. Een vrijlating is een prachtig moment. Het dier kan het leven leiden dat we hem zo gunnen. Je hoopt dat ze hun weg vinden en goed kunnen overleven.”

Na rijp beraad wordt besloten de kist met de zeehond zo dicht mogelijk bij de zee te zetten. Luna vindt het een beetje eng worden, maar Otis klimt voor een tweede keer stoer op de kist. Als hij de schuif omhoog doet, belandt Witje automatisch in zee. Ook nu nog is het afscheid niet van harte. Hij kijkt om. En nog eens, maar zwemt dan toch weg. Venema troost Luna die haar geliefde zeehond toch uit het zicht ziet verdwijnen.